نظر مشورتي 7/1402/48 مورخ 1402/04/30 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : 1- چنانچه حكم بر بطلان عقد بيعي به جهت «حجر فروشنده» اعلام شود و خريدار ناآگاه به حجر فروشنده باشد، آيا دعواي خريدار مبني بر مطالبه غرامت (ارزش روز مبيع) قابل پذيرش است و يا آنكه به دليل حجر فروشنده صرفاً همان ثمن پرداختي بايد به خريدار مسترد شود؟ 2- آيا دعواي مطالبه غرامت (ارزش روز مبيع) به جهاتي غير از مستحق‌اللغير بودن مبيع و از جمله به سبب ناموجود بودن مبيع در زمان عقد و جهل خريدار به آن نيز مسموع است؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1 و 2- اولاً، مطابق ماده 365 قانون مدني بيع فاسد اثري در تملك ندارد؛ لذا هرگاه كسي به عقد فاسد مالي را قبض كند، وفق قاعده علي‌اليد ملزم به رد آن به مالك واقعي است و تا زمان رد ضامن است. عودت مال و اعاده وضع به حال سابق اقتضاي آن را دارد كه اقرب به مثل يا قيمـت مال مسـترد شود. بر اين اساس، چنانچه بيع به جهت مستحق‌للغير درآمدن مبيع و يا به جهتي ديگر مانند موجود نبودن مبيع در زمان عقد (ماده 361 قانون مدني) باطل باشد، اعاده وضع به حال سابق اقتضاي آن را دارد كه ثمن و خسارت ناشي از كاهش ارزش آن مسترد شود؛ هم‌چنان‌كه حكم مقرر در تبصره ماده 1082 قانون مدني (الحاقي 29/4/1376) و ماده 391 اين قانون با لحاظ آراء وحدت رويه شماره 733 مورخ 15/7/1393 و 811 مورخ 1/4/1400 هيأت عمومي ديوان عالي كشور مؤيد اين ديدگاه است. ثانياً، با توجه به مراتب پيش…