قانون الحاق دولت جمهوري اسلامي ايران به معاهده بين المللي ذخاير ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي

در اجراي بند (3) ماده (22) معاهده فوق‌الذكر، در مورد اختلافي كه طبق بند (1) يا (2) ماده (22) حل نشود، هر دو راه حل اختلاف زير با رعايت اصل يكصد و سي و نهم (139) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به عنوان صلاحيت الزامي پذيرفته مي شود: الف - داوري طبق تشريفات مندرج در بخش (1) پيوست (2) اين معاهده. ب - ارجاع اختلاف به ديوان بين‌المللي دادگستري.

مقدمه طرفهاي متعاهد؛ با اعتقاد به اين كه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي ماهيت خاصي دارند و خصوصيات و مسائل خاص آنها نيازمند راهكارهاي ويژه مي باشد؛ با نگراني از فرسايش مداوم اين منابع؛ با توجه به اين كه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي نگراني مشترك همه كشورها است و در همه كشورها به ميزان زيادي بستگي به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي دارد كه مبدأ آنها جاي ديگري است؛ با قبول اين كه حفاظت، اكتشاف، جمع‌آوري، شناسائي، ارزيابي و ثبت منابع ژنتيكي گياهي و براي غذا و كشاورزي در نيل به اهداف اعلاميه رم در مورد امنيت جهاني غذائي و برنامه اقدام اجلاس جهاني غذا و براي دستيابي به توسعه پايدار كشاورزي براي نسل حاضر و نسل آينده، امري حياتي است و اين كه توان كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد گذرا براي به عهده گرفتن اين چنين مسؤوليتهائي نيازمند تقويت فوري مي باشد؛ با توجه به اين كه «برنامه اقدام جهاني براي حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي» چارچوب مورد توافق بين‌المللي براي اينگونه فعاليتهاست؛ همچنين با قبول اين كه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي، ماده اوليه و ضروري اصلاح گياهان زراعي از طريق انتخاب كشاورزان، اصلاح كلاسيك نباتات يا فناوري زيستي نوين مي باشد و در سازگاري با تغييرات غير قابل پيش بيني زيست محيطي و نيازهاي آتي بشر ضروري است؛ با تأييد اين كه نقش كشاورزان در گذشته، حال و آينده در تمام مناطق جهان بويژه در مراكز پيدايش و تنوع، در زمينه حفاظت، اصلاح و در دسترس قرار دادن اين منابع، اساس حقوق كشاورزان مي باشد؛ همچنين با تأكيد بر حقوق شناخته شده در اين معاهده براي حفظ، استفاده، تبادل و فروش بذر و ديگر مواد تكثير شونده توليد شده توسط كشاورزان و مشاركت در اتخاذ تصميم و تسهيم منصفانه و عادلانه منافع حاصل از بهره‌برداري از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي، اساس تحقق حقوق كشاورزان و نيز ارتقاء حقوق كشاورزان در سطح ملي و بين‌المللي مي باشد؛ با تشخيص اين كه اين معاهده و ديگر موافقتنامه‌هاي بين‌المللي مربوط به اين معاهده، بايستي از نظر امنيت غذايي و كشاورزي پايدار مؤيد همديگر باشند، با قبول اين كه هيچ چيزي در اين معاهده نبايد به گونه‌اي تفسير شود كه به معني تغيير تعهدات و حقوق طرفهاي متعاهد به موجب ساير موافقتنامه‌هاي بين‌المللي باشد؛ با درك اين كه منظور از عبارت فوق اين نيست كه سلسله مراتبي بين اين معاهده و ديگر موافقتنامه‌هاي بين‌المللي ايجاد كند؛ با آگاهي از اين كه مسئله مديريت منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي نقطه تلاقي كشاورزي، محيط زيست و تجارت مي باشد و با اعتقاد بر اين كه بايستي بين اين بخشها هم‌افزايي وجود داشته باشد؛ با آگاهي از مسؤوليت خود در قبال نسل هاي گذشته و آينده براي حفاظت از تنوع جهاني منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛ با تشخيص اين كه كشورها در اعمال حقوق حاكميتي خود بر منابع ژنتيكي گياهي خود براي غذا و كشاورزي ميتوانند به صورت متقابل از ايجاد نظام چند جانبه مؤثر براي دسترسي آسان به تعداد مشخص و توافق شده‌اي از اين منابع و تسهيم منصفانه و عادلانه منافع حاصل از بهره برداري آنها منتفع گردند؛ با تمايل به انعقاد موافقتنامه‌اي بين‌المللي به موجب ماده (14) اساسنامه فائو، در چارچوب سازمان خوار و بار و كشاورزي سازمان ملل متحد كه از اين پس فائو (FAO) ناميده مي شود. به شرح زير توافق نموده‌اند:

هر طرف متعاهد با رعايت چارچوب قوانين ملي و با همكاري طرفهاي متعاهد ديگر، در صورت اقتضاء اتخاذ روش يكپارچه‌اي را براي اكتشاف، حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي ترغيب خواهد كرد و بويژه در صورت اقتضاء موارد زير را انجام خواهد داد:

بررسي و تهيه فهرست منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي با در نظر گرفتن وضعيت و درجه تنوع در جمعيت‌هاي موجود از جمله آنهائي كه داراي استفاده بالقوه هستند و در صورت امكان، ارزيابي تهديدهايي كه متوجه آنهاست؛

ترغيب جمع‌آوري منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي و اطلاعات مربوط به آن دسته از منابع ژنتيكي گياهي كه در معرض تهديد قرار دارند يا داراي استفاده بالقوه هستند؛

در صورت اقتضاء ترغيب يا حمايت از تلاش زارعين و جوامع محلي براي مديريت و حفاظت منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي خود در مزرعه؛

ترغيب حفاظت در رويشگاه طبيعي خويشاوندان وحشي گياهان زراعي و گياهان وحشي براي توليد غذا از جمله در مناطق حفاظت شده از جمله و بويژه از طريق حمايت از تلاشهاي جوامع بومي و محلي.

ه ـ ) - همكاري در ترغيب توسعه نظام كارآمد و پايدار حفاظت در خارج از رويشگاه طبيعي، با توجه لازم به ضرورت مستند سازي، شناسائي، احياء و ارزيابي به گونه‌اي مناسب و ترغيب توسعه و انتقال فن آوري‌هاي مناسب براي اين منظور از نظر اصلاح استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛

پايش قوه ناميه، درجه تنوع و پايداري ژنتيكي مجموعه‌هاي منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي.

طرفهاي متعاهد در صورت اقتضاء در مورد به حد اقل رساندن يا در صورت امكان حذف تهديدهائي كه متوجه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي است، اقدام خواهند نمود.

طرفهاي متعاهد سياستها و اقدامات قانوني مناسب را در جهت ترغيب استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي توسعه داده و تداوم خواهند بخشيد.

استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي مي تواند موارد زير را شامل شود:

اتخاذ سياستهاي عادلانه كشاورزي كه به طور مناسب توسعه و نگهداري سيستم هاي متنوع زراعي را كه استفاده پايدار از تنوع كشاورزي و زيستي و منابع طبيعي ديگر را بهبود مي بخشد، ترغيب مي كند؛

تقويت تحقيقاتي كه تنوع زيستي را در جهت منافع كشاورزان يا به حد اكثر رساندن تنوع داخل و بين گونه‌اي خاص بهبود بخشيده و حفاظت مي كند، بويژه كشاورزاني كه انواع خود را ايجاد و استفاده مي كنند و اصول اكولوژيك را در حفظ حاصلخيزي خاك و مبارزه با بيماريها، علفهاي هرز و آفات به كار مي بندند؛

در صورت اقتضاء توسعه تلاشهاي اصلاح نباتات با مشاركت كشاورزان بويژه در كشورهاي در حال توسعه، كه توان ايجاد انواع سازگار با شرايط اجتماعي، اقتصادي و اكولوژيكي از جمله مناطق كم بازده، را تقويت مي كند؛

توسعه بنيان ژنتيكي گياهان زراعي و افزايش دامنه تنوع ژنتيكي قابل دسترس كشاورزان؛

در صورت اقتضاء ترغيب استفاده گسترده از گياهان زراعي بومي و سازگار با محل، انواع و گونه‌هاي كم بهره برداري شده؛

در صورت اقتضاء حمايت از استفاده گسترده‌تر از تنوع انواع و گونه‌ها در مديريت مزرعه‌اي، حفاظت و استفاده پايدار از گياهان زراعي و ايجاد ارتباط قوي با اصلاح نباتات و توسعه كشاورزي به منظور كاهش آسيب پذيري زراعي و فرسايش ژنتيكي و ترغيب افزايش توليد غذا در جهان متناسب با توسعه پايدار؛ و

بازنگري و در صورت اقتضاء متناسب نمودن شيوه‌هاي به‌نژادي و مقررات معرفي نوع و توزيع بذر.

هر طرف متعاهد در صورت اقتضاء فعاليتهاي موضوع مواد (5) و (6) را در سياستها و برنامه‌هاي كشاورزي و توسعه روستايي خود وارد نموده و با طرفهاي متعاهد ديگر به طور مستقيم يا از طريق فائو و ساير سازمانهاي بين‌المللي مربوط، در حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي همكاري خواهد نمود.

همكاري بين‌المللي بويژه در جهت موارد زير خواهد بود: (الف) - ايجاد يا تقويت توانائي‌هاي كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر، در خصوص حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛ (ب) - ارتقاء سطح فعاليتهاي بين‌المللي براي ترغيب حفاظت، ارزيابي، مستند سازي، بهبود ژنتيكي، اصلاح نباتات، تكثير بذر و تسهيم، در دسترس قرار دادن و تبادل منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي و اطلاعات و فن‌آوري مناسب آن، مطابق بخش (4)؛ (ج) - نگهداري و تقويت ترتيبات سازماني پيش‌بيني شده در بخش (5)؛ (د) - اجراي راهبرد مالي موضوع ماده 18.

طرفهاي متعاهد تصديق مي نمايند كه جوامع بومي و محلي و كشاورزان تمام مناطق دنيا بويژه در مراكز پيدايش و تنوع گياهان زراعي مشاركت فوق‌العاده‌اي در خصوص حفاظت و توسعه منابع ژنتيكي گياهي كه اساس توليدات كشاورزي و غذائي در جهان را تشكيل مي دهند، داشته و خواهند داشت.

طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه مسؤوليت شناسائي حقوق كشاورزان در رابطه با منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي، با دولتهاي متبوع آنهاست. هر طرف متعاهد بايد با توجه به نيازها و اولويت‌هاي خود و در صورت اقتضاء و با رعايت قوانين ملي خود براي صيانت و اشاعه حقوق كشاورزان اقداماتي از جمله موارد زير را به عمل آورند: (الف) - صيانت از دانش سنتي مربوط به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛ (ب) - حق مشاركت برابر در تسهيم منافع حاصل از بهره برداري از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛ و (ج) - حق مشاركت در تصميم گيري ها در سطح ملي در زمينه مواردي كه به حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي مربوط مي شود.

هيچ چيزي در اين ماده نبايد به گونه‌اي تفسير شود كه حقوق كشاورزان را در نگهداري، استفاده، مبادله و فروش بذر يا مواد تكثير شونده برداشت شده از مزرعه كشاورز در چارچوب قوانين ملي و در جائي كه مصداق دارد محدود نمايد.