آئين نامه ايمني تصفيه خانه هاي آب و فاضلاب

هدف: هدف از تدوين اين آئين‌نامه، ايمن‌سازي محيط كار كليه تصفيه خانه‌هاي آب و فاضلاب به منظور پيشگيري از حوادث منجر به صدمات جاني و خسارات مالي مي‌باشد. مقررات اين آئين‌نامه به استناد ماده 85 قانون كار جمهوري اسلامي ايران تدوين گرديده‌است.

ماده 1 ـ كارفرما مكلف است نسبت به شناسائي و ارزيابي شرايط محيط كار تصفيه‌خانه اقدام نموده و اقدامات كنترلي مناسب را در جهت حذف مخاطرات احتمالي به عمل آورد.

ماده 2 ـ كليدهاي قطع جريان و توقف اضطراري تاسيسات بايد در محلهاي مناسب و با دسترسي آسان موجود بوده و توسط علائم هشداردهنده مشخص شده‌ باشد.

ماده 3 ـ كليـدهاي اصلي راه‌اندازي و توقف تاسيسات تصفيه‌خانه بايد قفل‌دار باشد.

ماده 4 ـ كليه وسايل و تجهيزات الكتريكي تصفيه‌خانه بايد داراي سيستم اتصال به ‌زمين موثر باشد.

ماده 5 ـ براي جلوگيري از پرتاب و اصابت وسايل و تجهيزات در اطراف ظروف، لوله‌ها و شلنگ‌هاي تحت فشار بايد پوشش يا حفاظ مناسب نصب گردد.

ماده 6 ـ قسمت‌هاي داغ دستگاهها، تاسيسات و تجهيزات بايد داراي عايق‌بندي و يا حفاظ مناسب باشد.

ماده 7 ـ براي جلوگيري از ريزش نزولات جوي بر روي تابلوهاي برق و الكتروموتورهايي كه در فضاي باز قرار دارند بايد پوشش مناسب در نظر گرفته شود.

ماده 8 ـ نصب حصار، علائم و تابلوهاي هشداردهنده در اطراف سايت تصفيه‌خانه به‌منظور جلوگيري از ورود افراد متفرقه به محوطه تصفيه‌خانه الزامي است.

ماده 9 ـ افراد شاغل در تصفيه‌خانه بايد آموزش مقررات ايمني و كمك‌هاي اوليه متناسب با نوع كار را ديده باشند.

ماده 10 ـ پلكان، نردبان‌ها و محل‌هاي تردد در تصفيه‌خانه بايد همواره تميز گرديده و لغزنده نباشد.

ماده 11 ـ نردبان‌هاي ايستاده با ارتفاع بيش از 2/2 متر مورد استفاده در مخازن، كانال‌ها، آدم‌روها و حوضچه‌ها بايد داراي حفاظ كمري باشد.

ماده 12 ـ حمل وسايل و ابزار با دست در زمان استفاده از نردبان ممنوع است.

ماده 13 ـ نردبانهاي مورد استفاده در مخازن، كانالها، حوضچه‌ها و آدم‌روها بايد در مقابل خوردگي مقاوم باشند.

ماده 14 ـ نصب چشم‌شوي و دوش اضطراري در محل‌هايي كه از مواد شيميايي استفاده مي‌شود الزامي است.

ماده 15 ـ در صورت ريختن يا نشت مواد شيميايي و يا سمي بايد توسط وسايل و علائم هشدار دهنده كاركنان را مطلع نموده و در اسرع وقت نسبت به پاك‌سازي محيط اقدام نمود.

ماده 16 ـ در انبار كردن مواد شيميايي، چيدن اقلام ناسازگار كنارهم كه امكان واكنش بين آنها وجود دارد ممنوع است.

ماده 17 ـ تعمير، نگهداري، سرويس، نظافت و تنظيم دستگاه‌ها و تجهيزات بايد در زمان توقف كامل و مطمئن آنها انجام پذيرد.

ماده 18 ـ در زمان تعمير، نگهداري، سرويس، نظافت و تنظيم دستگاه‌ها و تجهيزات بايد به روش مطمـئن و علائم هشـداردهنده از ورود افراد متفـرقه به محل مربوطه جلوگيري نمود.

ماده 19 ـ انجام كليه امور نصب، راه‌اندازي، بهره‌برداري، تجهيز، سرويس، تعمير و نگهداري دستگاه‌ها و تجهيزات بايد توسط افراد ماهر و با رعايت دستورالعمل‌هاي شركت سازنده و الزامات قانوني صورت پذيرد.

ماده 20 ـ كليه دستگاه‌ها بايد داراي پرونده مجزا بوده و دستورالعمل‌ها، نتايج سرويس، تجهيز، نگهداري و بازرسيهاي فني و ايمني در آن ثبت گردد.

ماده 21 ـ كليه دستگاه‌ها و تجهيزات مربوطه بايد داراي لوح يا برچسب و يا كد مشخصات فني باشد.

ماده 22 ـ دستورالعمل ايمني كار با هر دستگاه بايستي در محل مناسب و قابل رويت نصب و مورد استفاده قرار گيرد.

ماده 23 ـ تردد و حضور افراد متفرقه در محل تصفيه‌خانه ممنوع است.

ماده 24 ـ براي جلوگيري از يخ‌زدگي مخازن و تجهيزات و نيز يخ‌زدگي و لغزندگي معابر و پياده‌روها بايستي تمهيدات مناسب اتخاذ گردد.

ماده 25 ـ وسايل حفاظت فردي متناسب با نوع كار و عوامل زيان‌آور محيط كار بايد توسط كارفرما تعيين و در اختيار كارگران قرار گيرد.

ماده 26 ـ استفاده از وسايل حفاظت فردي متناسب با نوع كار توسط كارگران الزامي است.

ماده 27 ـ جعبه كمك‌هاي اوليه با امكانات متناسب با نوع كار بايد در محل‌هاي مورد نياز تصفيه‌خانه تعبيه گردد.

ماده 28 ـ افراد شـاغل در تصـفيه‌خانه بايد مـتناسب با نوع كار به طور منظم تحت آزمايش‌هاي پزشكي قرار گيرند.

ماده 29 ـ كليه بخشهاي تصفيه‌خانه بايد داراي نور متناسب با محيط كار باشد.

ماده 30 ـ در مخازن و فضاي بسته استفاده از سيستم روشنايي بيش از 24 ولت ممنوع است.

ماده 31 ـ استفاده از چراغ قوه داراي بدنه فلزي در تصفيه‌خانه ممنوع است.

ماده 32 ـ وسايل اعلام و اطفاي حريق متناسب با نوع كار بايد در قسمتهاي مختلف تصفيه‌خانه پيش‌بيني و نصب گردد.

ماده 33 ـ كليه قسمتهاي تصفيه‌خانه بايد قابل شستشو باشد.

ماده 34 ـ رانندگي با سرعت بيش از سي كيلومتر در ساعت در محوطه تصفيه‌خانه ممنوع است.

ماده 35 ـ شنا كردن در مخازن، حوضچه‌ها، كانالها و درياچه‌هاي تصفيه‌خانه ممنوع بوده و بايد علائم ممنوعيت شنا در اطراف آنها نصب گردد.

ماده 36 ـ كاشت درخت در محدوده مخازن، حوضچه‌ها، آدم‌روها و كانالها به‌منظور جلوگيري از صدمه ريشه درختان به پايه‌ها و ديواره‌ها ممنوع است.

ماده 37 ـ تصفيه‌خانه بايد مجهز به وسايل ارتباطي مناسب و آماده به كار براي مواقع اضطراري باشد.

ماده 38 ـ كليه واردكنندگان، توليد‌كنندگان، فروشندگان، عرضه‌كنندگان، تعميركاران و بهره‌برداران دستگاه‌ها و تجهيزات مشمول اين آئين‌نامه مكلف به رعايت قوانين و مقرات ايمني و حفاظتي مي‌باشند.

ماده 39 ـ مسئوليت رعايت مقررات اين آئين‌نامه برعهده كارفرماي كارگاه بوده و در صورت وقوع هرگونه حادثه به دليل عدم توجه كارفرما به الزامات قانوني، مكلف به‌جبران خسارات مي‌باشد.

ماده 40 ـ نصب دستگاه خنثي‌سازي در تصفيه‌خانه‌هايي كه از گاز كلر براي ضدعفوني استفاده مي‌كنند الزامي است.

ماده 41 ـ حمل و نقل سيلندرهاي گاز بايد توسط وسايل مكانيكي مناسب و به‌صورت ايمن انجام شده و انداختن و غلطاندن سيلندرها ممنوع است.

ماده 42 ـ قراردادن سيلندر گاز ضد عفوني در داخل حوض يا مخزن آب و ريختن آب بر روي قسمتي از آن چكه مي‌كند ممنوع است.

ماده 43 ـ سيلندرها و مخازن گاز ضدعفوني بايد از نظر وزن، ضخامت ديواره، خوردگي، حفره، فرورفتگي، بريدگي و خراش همواره بر اساس استانداردهاي ملي مورد بازديد قرار گرفته و در صورت غيراستاندارد بودن، از چرخه مصرف خارج و معدوم شود.

ماده 44 ـ قرار گرفتن سيلندرهاي گاز كلر در نزديكي اتر، آمونياك بدون آب، هيدروكربن‌ها مانند گازهاي سوخت و نفت، گريس معمولي و گازوئيل يا هر ماده قابل اشتعال ديگر و نيز ساير گازهاي تحت فشار ممنوع باشد.

ماده 45 ـ سيلندرهاي گاز ضدعفوني بايد داراي كلاهك محافظ شير بوده بطوريكه همواره در حين جابجا كردن و نگهداري در جاي خود بسته باشد.

ماده 46 ـ سيلندرها و مخازن گاز ضدعفوني بايد مطابق قوانين و مقررات موجود داراي لوح مشخصات بوده و تحت بازرسي و آزمون‌هاي ادواري قرار گرفته و نتايج آن در پرونده مربوطه ثبت و نگهداري گردد.

ماده 47 ـ سيلندر محتوي گاز ضد عفوني نبايد در مجاورت شعله آتش، گرما و سرماي شديد، بخار، رطوبت زياد و نور خورشيد باشد.

ماده 48 ـ محل استفاده و نگهداري سيلندرهاي گاز ضدعفوني در تصفيه‌خانه نبايد در جهت وزش باد غالب باشد.

ماده 49 ـ به منظور خنثي‌سازي گاز كلر در زمان نشت از سيلندر وجود حوضچه محتوي آب آهـك اشباع در نزديكترين محل نگهـداري و استـفاده از آن الزامي است.

ماده 50 ـ بازديد، نظافت، سرويس و در مدار قراردادن سيلندرهاي گاز ضدعفوني بايد توسط بيش از يك نفر انجام گيرد.

ماده 51 ـ محوطه تزريق گاز و محل نگهداري سيلندرها بايد از يكديگر جدا باشد.

ماده 52 ـ محوطه تزريق و محل نگهداري سيلندرهاي گاز بايد از ساختمانهاي ديگر جدا و فاصله ايمن داشته‌باشد.

ماده 53 ـ وجود كيت ايمني در تصفيه‌خانه‌هايي كه از گاز كلر استفاده مي‌شود الزامي است.

ماده 54 ـ دستگاه توليد گاز ازن بايد در فضاي ايمن و مجزا از ساختمان‌هاي ديگر بوده و داراي تهويه مناسب باشد.

ماده 55 ـ دستگاه توليد گاز ازن و محل تزريق آن به جريان آب يا فاضلاب بايد از لحاظ تشعشعات و نشت كاملاً ايمن باشد.

ماده 56 ـ در محل‌هايي كه از اشعه براي ضدعفوني آب يا فاضلاب استفاده مي‌شود بايد علائم هشداري و وسايل اعلام ميزان اشعه نصب گردد.

ماده 57 ـ در محل‌هايي كه گاز ضد عفوني‌كننده استفاده و نگهداري مي‌گردد و يا در فرآيند كار، گاز قابل انفجار توليد مي‌شود بايد از تاسيسات الكتريكي و تجهيزات ضد‌جرقه استفاده نمود.

ماده 58 ـ نصب وسايل اعلام نشت گاز مجهز به چراغ و علائم هشداردهنده صوتي در محوطه تزريق و نگهداري سيلندرهاي گاز الزامي است.

ماده 59 ـ كليدهاي قطع جريان برق، گاز و سيستم تهويه بايد علاوه بر داخل در بيرون از محل تزريق گاز و نگهداري كپسولها نيز نصب گردد.

ماده 60 ـ درب محوطه تزريق گاز بايد به بيرون بازشده و دستگيره آن از نوع اضطراري باشد.

ماده 61 ـ محوطه تخليه، بارگيري، اتصال، جداسازي، جابجايي مخازن، دستگاههاي مولد، تبخيركننده‌ها، تجهيزات و تاسيسات گاز كلر بايد حداقل 25 متر از محوطه عمومي و افراد متفرقه فاصله داشته باشد.

ماده 62 ـ براي خارج نمودن سيستم ضد عفوني از فرايند كار بايد اقدامات ايمني لازم جهت جلوگيري از نشت گاز و اشعه صورت گيرد.

ماده 63 ـ نصب هواكش مكنده مقاوم به خوردگي و متناسب با محل نگهداري و محوطه تزريق گاز كلر در ارتفاع 20 سانتيمتري از كف و هواكش‌دمنده در نزديكي سقف الزامي است.

ماده 64 ـ مشخـصات مواد مورد اسـتفاده در آزمايش‌ها بايد روي ظـروف آنها عنوان گردد.

ماده 65 ـ مواد شيميايي بايد از محل مورد استفاده جدا و تحت شرايط ايمن نگهداري شود.

ماده 66 ـ مواد خطرناك و سمي بايد در محفظه‌هاي قفل‌دار، داراي علائم هشداردهنده و دور از دسترس افراد متفرقه نگهداري شود.

ماده 67 ـ مواد شيميايي مايع و خطرناك بايد به طوري چيده شوند كه امكان سقوط آنها وجود نداشته‌باشد.

ماده 68 ـ استفاده از ظروف شيشه‌اي ترك‌دار و شكسته در آزمايشگاه ممنوع بوده و بايد اين ظروف سريعاً از آزمايشگاه خارج و معدوم شود.

ماده 69 ـ استفاده از دهان براي مكش مايعات از ظروف آزمايشگاهي ممنوع بوده و بايد از وسايل مناسب اين كار استفاده شود.

ماده 70 ـ آماده‌سازي و اختلاط موادي كه توليد بخار و گاز مضر مي‌نمايد بايد زير هود و با تهويه مناسب انجام گيرد.

ماده 71 ـ در پايان هر شيفت كار بايد محيط آزمايشگاه تميز گرديده و مواد زائد و پسماندها با توجه به برگه اطلاعات ايمني مواد بصورت مناسب دفع شود.

ماده 72 ـ سطوح كار، كف و ديوار اتاق‌هايي كه در آنها مواد شيميايي مصرف مي‌شود بايد مقاوم و قابل شستشو بوده و داراي كفشور متصل به مجاري فاضلاب باشد.

ماده 73 ـ خوردن و آشاميدن هنگام كار با مواد شيميايي، كار در آزمايشگاه و نمونه‌برداري آب و فاضلاب ممنوع است.

ماده 74 ـ استعمال دخانيات در آزمايشگاه، محل اختلاط و آماده‌سازي مواد شيميايي و محل توليد و مصرف گاز ممنوع است.

ماده 75 ـ نمونه‌برداري در قسمت‌هاي مختلف تصفيه‌خانه بايد بوسيله شيرهاي نمونه‌برداري و يا روش مطمئن ديگري انجام گيرد.

ماده 76 ـ ريختن مواد زائد شيميايي بر روي هم و به مجاري فاضلاب قبل از خنثي‌سازي ممنوع است.

ماده 77 ـ سيلندر گاز مورد استفاده در دستگاه‌هاي آناليز شيميايي بايد از باب نشتي و شرايط محيطي كنترل شده و بطور مناسب مهار گردد.

ماده 78 ـ در تصفيه‌خانه‌ها براي توقف، انحراف جريان بصورت موقت، انجام تعميرات اضطراري و يا بازديد بايد تمهيدات و پيش‌بيني‌هاي لازم اتخاذ گردد.

ماده 79 ـ در هنگام كار در مخازن، لوله‌ها و كانال‌هاي سربسته بايد جريان ورودي قطع گرديده و يا از طريق مسير كنار گذر منتقل شود.

ماده 80 ـ هنگام كار با دستگاه واترجت حضور افراد در منطقه عملكرد دستگاه ممنوع است.

ماده 81 ـ مخازن، كانالها، آدم‌روها، حوضچه‌ها و ساير تاسيسات تصفيه‌خانه بايد از استحكام لازم برخوردار باشد.

ماده 82 ـ در صورت نياز به سوزاندن رسوبات داخل مخازن، اين عمل بايد با استفاده از وسايل متناسب با كار و بصورت ايمن انجام گيرد.

ماده 83 ـ محل نگهداري پودر كربن (ذغال فعال) بايد جهت جلوگيري از وقوع انفجار ايمن گردد.

ماده 84 ـ تصفيه‌خانه‌هايي كه در فضاي باز قرار ندارند بايد داراي راههاي خروج اضطراري و سيستم تهويه موثر باشد.

ماده 85 ـ پس از قطع عملكرد دستگاه‌هاي داراي سيستم انتقال‌دهنده نيرو و مواد توسط كليد توقف اضطراري، شروع بكار مجدد آن بايستي به وسيله كليد راه‌انداز اصلي و به صورت دستي انجام گيرد.

ماده 86 ـ در هر شيفت كاري در تصفيه‌خانه تعداد بهره‌برداران بايد حداقل 2 نفر باشد.

ماده 87 ـ چناچه سوزاندن گازهاي حاصل از فرآيند تصفيه‌خانه اجتناب‌ناپذير باشد مكان سوزاندن آن در روي زمين بايد حداقل 5/7 متر از ساختمان تصفيه‌خانه، تاسيسات و ابنيه ديگر فاصله داشته ‌باشد.

ماده 88 ـ استفاده از شعله براي آب‌كردن يخ اطراف و زير درپوش مجاري فاضلاب و دريچه فـضاهاي بسته كه احتمال انتـشار گازهاي قابل اشتعال و انفجار وجود دارد، ممنوع است.

ماده 89 ـ در محيطي كه گاز يا مايعات قابل اشتعال و انفجار وجود دارد استفاده از شعله و هر وسيله‌اي كه به هر نحوي توليد جرقه كند ممنوع است.

ماده 90 ـ ورورد به فضاي بسته بايد تنها توسط افراد صلاحيت‌دار و با استفاده از وسايل ايمن و حسگرهاي گاز فردي صورت پذيرد.

ماده 91 ـ قبل از ورود و در حين كار در فضاي بسته، بايد با تجهيزات مناسب، ميزان گازها و بخارات سمي و مضر، اندازه‌گيري شده و در صورت مجاز بودن مبادرت به‌انجام و ادامه كار گردد.

ماده 92 ـ ورود به فضاي بسته قبل از تهويه موثر ممنوع است.

ماده 93 ـ مخازن و فضاهاي بسته بايد براي جلوگيري از تجمع گاز و بخارات داراي مجاري خروج و سيستم تهويه مناسب باشد.

ماده 94 ـ در هنگام جوشكاري يا كار گرم كه احتمال انتشار گازهاي قابل انفجار و اشتعال از دريچه‌ها و مجاري فاضلاب به محيط كار وجود دارد، بايد دريچه‌ها و مجاري مربوطه را پوشاند.

ماده 95 ـ در صورت نياز به انجام تعميرات، سرويس، بازديد و روسوب‌زدايي در مخازن، حوضچه‌ها و كانال‌ها در زير آب يا فاضلاب بايد اين كار توسط افراد ماهر داراي گواهينامه غواصي و با استفاده از تجهيزات غواصي مناسب انجام گيرد.

ماده 96 ـ تعبيه وسايل هوادهي براي مكانهايي نظير آدم‌روها، چاهك‌ها، گودالها و تلمـبه‌خانه‌هاي خشك و مستـغرق كه كمبود اكسـيژن وجود دارد در هـنگام كار الزامي است.

ماده 97 ـ در مكانهايي كه گاز توليد مي‌شود وجود وسايل ايمن جهت مهار شعله به همراه شيرهاي قطع اتوماتيك لازم و ضروري است.

ماده 98 ـ درب مخازن توليد و ذخيره مواد شيميايي بايد به گونه‌اي باشد كه امكان سقوط افراد در آنها وجود نداشته و يا داراي دريچه‌هاي قفل‌دار باشد.

ماده 99 ـ دريچه ورودي مخازن و فضاهاي بسته بايد قفل‌دار بوده و در غير از زمان تعمير، بازديد، سرويس و نظافت بسته باشد.

ماده 100 ـ دريچه مخازن و فضاهاي بسته بايد به گونه‌اي مهار گردد كه در هنگام كار مانع افتادن و برگشتن آن شود.

ماده 101 ـ اطراف و يا روي كانال‌ها، مخازن روباز، حوضچه‌ها، آدم‌روها و دريچه‌ها بايد حفاظ و يا پوشش مناسب نصب گردد.

ماده 102 ـ اطراف دستگاه فيلتر پرس بايد داراي حفاظ مناسب باشد.

ماده 103 ـ نصب نردبان يا دستگيره دائمي در ديواره داخلي حوضچه‌ها و مخازن الزامي است.

ماده 104 ـ سيستم و شيرهاي اطمينان مخازن تحت فشار بايد به نحوي تعبيه گردد كه خطر برخورد افراد با آنها وجود نداشته باشد.

ماده 105 ـ در هنگام كار در مخازن، كانال‌ها و فضاهاي بسته بايد يك نفر با وسايل ارتباطي مناسب و آماده بكار در بيرون از اين اماكن براي هماهنگي و نظارت حضور مستمر داشته باشد.

ماده 106 ـ استفاده از جليقه نجات براي افرادي كه در اطراف و روي كانالها، مخازن، حوضچه‌ها، آدم‌روها و دريچه‌ها كار مي‌كنند الزامي است.

ماده 107 ـ وسيله نجات مناسب و مطمئن بايد در كنار كانال‌ها، مخازن، حوضچه‌ها، آدم‌روها و دريچه‌ها وجود داشته باشد.

ماده 108 ـ وسايل و دستگاههاي تنفس مصنوعي قابل حمل بايد همواره در دسترس موجود باشد.

ماده 109 ـ دستگاه تشخيص كمبود اكسيژن بايد به چراغ و آلارم هشداردهنده مجهز بوده و در محل مربوطه تعبيه گردد.

ماده 110 ـ مواد زائد شيميايي بايستي با توجه به برگه اطلاعات ايمني مواد در ظروف مناسب و ايمن ريخته شده و سپس بطريق مناسب دفع شود.

ماده 111 ـ مواد شيميايي مورد استفاده در تصفيه‌خانه بايد داراي برگه اطلاعات ايمني مواد بوده و در اختيار قسمتهاي ذيربط قرار گرفته و تمهيدات لازم براي مقابله با خطرات آنها صورت پذيرد.

ماده 112 ـ براي انجـام كار، بايد جايگاه كار ايمن در كليه قسمتهاي تصفيه‌خانه تعبيه گردد.

اين آئين نامه مشتمل بر 112 ماده به استناد مواد 85 و 91 قانون كار جمهوري اسلامي ايران در جلسه مورخ 13 /2 /1389 شورايعالي حفاظت فني تهيه و در تاريخ 29 /3 /1389 به تصويب وزير كار و اموراجتماعي رسيده است.