سند تحول بنيادين آموزش و پرورش

با تأييد سند فلسفه تعليم و تربيت جمهوري اسلامي ايران، مصوبه «سند تحول ‏بنيادين آموزش و پرورش» كه در جلسات 681، 682، 683، 684، 685، 686، 687، ‏‏688، 690، 691، 692، 694، 695، 696 و 697 مورخ 12/ 11/ 1389، 26 /11 /1389،‏‏ 3 /12 /1389، 10 /12 /1389، 17 /12 /1389، 23 /1 /1390، 6 /2 /1390، 20 /2 /1390، ‏‏31 /3 /1390، 14 /4 /1390، 21 /4 /1390، 4 /5 /1390، 15 /6 /1390، 22 /6 /1390 و ‏‏5 /7 /1390 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب نهائي رسيده است؛ به شرح ذيل براي ‏اجراء ابلاغ مي شود:

‏1 ـ نظام تعليم و تربيت رسمي عمومي: نهادي است اجتماعي و فرهنگي و سازمان يافته ‏كه، به عنوان مهم ترين عامل انتقال، بسط و اعتلاء فرهنگ در جامعه اسلامي ايران، ‏مسئوليت آماده سازي دانش آموزان جهت تحقق مرتبه اي از حيات طيبه در همه ابعاد را ‏بر عهده دارد كه تحصيل آن مرتبه براي عموم افراد جامعه لازم يا شايسته باشد. دستيابي ‏به اين مرتبه از آمادگي جهت تكوين و تعالي پيوسته هويت دانش آموزان (با تأكيد بر وجوه ‏مشترك انساني، اسلامي و ايراني) ضمن ملاحظه ويژگي هاي فردي و غيرمشترك و نيز در ‏راستاي شكل گيري و اعتلاي مداوم جامعه اسلامي مستلزم آن است كه تربيت يافتگان اين ‏نظام شايستگي هاي لازم جهت درك و اصلاح مداوم موقعيت خود و ديگران را بر اساس ‏نظام معيار اسلامي كسب نمايند.‏

‏2 ـ تعليم و تربيت عبارت است از: فرايندي تعالي جويانه، تعاملي، تدريجي، يكپارچه و ‏مبتني بر نظام معيار اسلامي كه به منظور هدايت افراد جامعه به سوي آمادگي براي تحقق ‏آگاهانه و اختياري مراتب حيات طيبه در همة ابعاد، زمينه هاي مناسب تكوين و تعالي ‏پيوستة هويت ايشان را در راستاي شكل گيري و پيشرفت جامعه اسلامي فراهم مي آورد.‏

‏3 ـ ساحت هاي تعليم و تربيت: ساحت هاي مندرج در فلسفه تعليم و تربيت در ‏جمهوري اسلامي ايران مي باشد.‏

‏4 ـ نظام معيار اسلامي: مباني و ارزش هاي مبتني بر دين اسلام ناب محمدي يا ‏سازگار با آن، مشتمل بر سلسله مراتبي از ارزش هاست كه ناظر به همه ي ابعاد زندگي ‏انسان است، زيرا دين اسلام به همه ي عرصه هاي امور اجتماعي و فردي، دنيوي و اخروي، ‏مادي و معنوي زندگي بشر پرداخته است (نفي سكولاريسم) هر چند نسبت به پاره اي از ‏اين عرصه ها، به عرضه كليات اكتفا و نسبت به بخشي ديگر، جزئيات را نيز ذكر كرده است.

‏5 ـ شايستگي هاي پايه: مجموعه اي تركيبي از صفات و توانمندي هاي فردي و ‏جمعي ناظر به همه ي جنبه هاي هويت (عقلاني، عاطفي، ارادي و عملي) و نيز تمام ‏مؤلفه هاي جامعه بر اساس نظام معيار اسلامي است ، كه متربيان براي دست يابي به مراتب ‏حيات طيبه جهت درك موقعيت خود و ديگران و عمل فردي و جمعي براي بهبود ‏مستمر آن، بايد اين گونه صفات و توانمندي ها را «كسب» كنند.‏

‏6 ـ هويت: برآيند مجموعه اي از بينش ها، باورها، گرايش‎‎ ها، اعمال و صفات آدمي است. ‏از اين رو، نه تنها امري ثابت و از پيش تعيين شده نيست، بلكه حاصل تلاش و توفيق ‏شخص و تا حدودي متأثر از شرايط اجتماعي است. انسان، موجودي است كه مي تواند با ‏تكيه بر فطرت و استعدادهاي طبيعي خود و با استفاده از نيروي عقل و اختيار و اراده ‏ي خويش، ‏به معرفت دست يابد. معرفت ايجاد شده مي ‎‎تواند زمينه ي ميل و گرايش را در او فراهم سازد. ‏بينش و گرايش دروني، زمينه باور (ايمان) و تكوين اراده (تصميم معطوف به عمل) را در وي ‏فراهم مي آورد و با عمل و تكرار آن، به تدريج هويتش شكل مي گيرد. همين امور نيز، ‏در هر گونه تحول هويت پس از تكوين اوليه ي آن نقش آفرين است.‏

‏7 ـ معلم و مربي: (مترادف هم بكار رفته است) به فردي اطلاق مي شود كه رسالت ‏خطير تربيت دانش آموزان را در نظام تعليم و تربيت رسمي عمومي بر عهده دارد.‏

‏8 ـ جامعه اسلامي در نگرش اسلامي: اجتماعي است كه بر روي نمودن به خدا در ‏حالت تسليم و رضا استوار مي شود نه بر روابط نژادي، خويشاوندي يا قبيله اي و يا روابط ‏انتفاعي و ستمگرانه يا روابط قراردادي كه رويكرد استخدامي داشته و متكي بر منفعت هاي ‏يك طرف يا دو طرف قرارداد مي باشند. در جامعه اسلامي كه مظهر تحقق بعد اجتماعي ‏حيات طيبه به شمار مي آيد، پيوندها خشونت آميز (ناشي از ترس و تهديد و ارعاب) يا ‏انتفاعي (ناشي از سودگرايي و استثمار يا استخدام ديگران) نيست بلكه ارتباط ميان ‏اعضاي جامعه به ارزش هاي انساني و اخلاقي، معرفت، محبت و اطاعت از خدا (پيروي ‏آگاهانه و اختياري از نظام معيار ديني) معطوف است. در چنين جامعه اي روابط ظالمانه و ‏تعصبات نژاد پرستانه طرد مي شود و بر توحيد به عنوان اساس تكوين و گسترش روابط ‏اجتماعي تأكيد مي گردد.‏

‏9 ـ سن تعليم و تربيت رسمي 5 سالگي است اما سن افراد لازم التعليم (لازم التربيه) ‏طبق قانون مشخص مي شود.‏

‏10 ـ وضع مطلوب زندگي بشر در همه ي ابعاد و مراتب، بر اساس نظام معيار اسلامي ‏‏(مباني و ارزشهاي مقبول دين الهي) است كه تحقق آن باعث دستيابي به غايت ‏زندگي يعني قرب الي الله خواهد شد. اينگونه زندگاني مستلزم ارتباط آگاهانه و اختياري با ‏حقيقت هستي و تشديد رابطه‎‎ ي با او در همه شئون فردي و اجتماعي زندگي است كه ‏بايد بر اساس انتخاب و التزام آگاهانه و آزادانه ي نظام معيارِ مناسب با دينِ اسلام باشد. ‏بنابراين، يكي از مشخصات اصلي حيات طيبه، تكيه بر ارزش غايي زندگي ـ قرب الي الله ـ ‏و نظام معيار متناسب با آن يعني مباني و ارزشهاي مقبولِ دينِ اسلام است. زيرا با توجه ‏به لزوم پذيرش ربوبيت خداوند متعال، به عنوان يگانه رب حقيقي جهان و انسان، اين ‏نظام معيار، جهت اساسي نحوه ي تحقق حيات طيبه را در همه مراتب و ابعاد آن ‏مشخص مي نمايد. لذا، انتخاب و التزام آگاهانه و آزادانه ي نظام معيار ربوبي و انطباق ‏همه ي ابعاد زندگي با اين نظام (تقوا)، وجه تمايز اساسي حيات طيبه از زندگي ‏غيرديني (= سكولار) رايج محسوب مي شود كه نقطه اوج و حقيقت آن در جامعه جهاني ‏مهدوي محقق مي گردد.‏

‏11 ـ چشم انداز: وضع مطلوب دست يافتني است كه با الهام از وضعيت آرماني ‏انعكاس يافته در رهنامه تعليم و تربيت رسمي عمومي و تحت تأثير چالش ها ترسيم شده است. ‏استنادات اين چشم انداز مؤيد فرايندي است كه به اين تصوير از وضع مطلوب دست يافتني ‏معنا مي بخشد. بنا بر نظام نامه تدوين سند جامع تحول و نوسازي نظام آموزشي (مصوب ‏جلسه 64 مورخ 1 /4 /1389 شوراي تخصصي تحول و نوسازي نظام آموزشي كشور) ‏چشم انداز اينگونه تعريف مي شود: ‏ چشم انداز نظام آموزشي اعلاميه جهت گيري نظام آموزشي و بيانگر هويت و آرمان ‏آن است كه تصويري از مقاصد آينده نظام آموزشي كشور در افق 1404 را ترسيم مي كند. ‏اين چشم انداز بر اساس اسناد بالادستي: قانون اساسي، سياست هاي كلي نظام، سند ‏چشم انداز بيست ساله و فلسفه تعليم و تربيت در جمهوري اسلامي ايران، در افق 1404 ‏ترسيم مي شود.‏

‏12 ـ نظام دوري: عبارت است از همراهي معلم با دانش آموزان در چند پايه تحصيلي.‏

‏1 ـ آموزه هاي قرآن كريم، نقش معنوي، اسوه اي، هدايتي و تربيتي پيامبر اكرم (ص) ‏و حضرت فاطمه زهرا (سلام الله عليها) و ائمه معصومين (عليهم السلام) به ويژه امام زمان ‏‏(عج) و ولايت مداري در تمام ساحت ها براي تحقق جامعه عدل جهاني (جامعه مهدوي)‏

‏2 ـ آموزه هاي بنيادين مهدويت و انتظار كه رمز هويت اسلام ناب و عامل حيات و بقاي ‏آن در عصر غيبت است، به عنوان مهمترين رسالت منتظران در عصر غيبت

‏3 ـ ميراث نظري و عملي حضرت امام خميني (ره)، تعميق علاقه و پيوند با انقلاب ‏اسلامي، قانون اساسي و ولايت فقيه

4 ـ فرآيند تعليم و تربيت در تمام ساحت ها شامل تعليم و تربيت اعتقادي، عبادي و ‏اخلاقي، تعليم و تربيت اجتماعي و سياسي، تعليم و تربيت زيستي و بدني، تعليم و تربيت ‏زيبا شناختي و هنري، تعليم و تربيت اقتصادي و حرفه اي، تعليم و تربيت علمي و فناورانه ‏منطبق بر نظام معيار اسلامي (مباني و ارزش هاي برگرفته از قرآن كريم، سنت حضرات ‏معصومين (عليهم السلام) و عقل) كه تعليم و تربيت اعتقادي، عبادي و اخلاقي در آن ‏محوريت دارد