آيين نامه ايمني كار در صنايع چاپ

هدف و دامنه شمول : هدف از تدوين اين آيين‌نامه، ايمن‌سازي محيط كار صنايع چاپ به منظور پيش‌گيري از حوادث منجر به صدمات جاني و خسارات مالي مي‌باشد. مقررات اين آيين‌نامه به استناد ماده 85 قانون كار جمهوري اسلامي ايران تدوين گرديده و در انواع چاپ اعم از چاپ كاغذ، سلفون، فلز، شيشه، پارچه، مدارات چاپي و نظاير آن لازم‌الاجرا مي‌باشد.

الف ـ تعاريف :

چاپ كردن شامل انواع روش‌هايي است كه در آن‌ها با استفاده از نيروي فشار، اطلاعات موردنظر (تصاوير، نقوش و مطالب) از روي فرم (نسخه‌اي حامل اطلاعات موردنظر) به روي سطوحي مانند كاغذ، پارچه و غيره، انتقال داده مي‌شود. پليت1 يا فرم (زينك)2 : در چاپ، پليت يا فرم وسيله‌اي است كه اطلاعات موردنظر شامل تصاوير، متن‌ها و نقوشي را كه قصد چاپ و يا تكثير آن‌ها را داريم به ماشين چاپ انتقال مي‌دهد. 1- plate 2 - zinc

قطعه استوانه‌اي شكلي است كه روي ماشين چاپ قرار گرفته و در فرايند چاپ، عمل انتقال مركب، فشار بر روي ماده چاپي، محل بستن و نگهداري پليت و همچنين مستقيما عمل چاپ كردن را بدون استفاده از پليت انجام مي‌دهد.

در فرايند چاپ از روشهاي هواي گرم و يا اشعه (ماوراء بنفش و مادون قرمز) به منظور خشك كردن و تثبيت مواد چاپي و تزئيني چاپ استفاده مي‌شود.

قطعه‌اي است فولادي با ضخامت كم، تيز و برنده كه در نزديك سيلندر چاپ نصب شده و عمل برداشتن مركب اضافي را از روي سطح چاپ انجام مي‌دهد.

اطلاعات پايه پيرامون خصوصيات، پتانسيل آسيب‌زايي مواد، نحوه استفاده ايمن، نگهداري، حمل و نقل و چگونگي برخورد در مواقع اضطراري درباره مواد يا فراورده‌هاي شيميايي را فراهم مي‌كند.

ب ـ روشها : در صنايع چاپ مي توان فرايند چاپ را به روش هاي ذيل تقسيم بندي نمود :

1 ـ چاپ تماسي و غير تماسي : 1ـ1ـ چاپ تماسي: روش تماسي بمنزله داشتن تماس مستقيم فرم چاپي با سطح چاپ شونده مي‌باشد. مانند: فلكسوگرافي2، سيلك اسكرين3، لترپرس4، روتوگراور5 2ـ1ـ چاپ غيرتماسي: روش غيرتماسي بمنزله نداشتن تماس مستقيم فرم چاپي باسطح چاپ شونده مي‌باشد. مانند: افست6، پدپرينتر7

2 ـ چاپ مستقيم و غيرمستقيم : 1ـ2ـ چاپ مستقيم: در اين روش مركب از فرم بطور مستقيم به سطح چاپ‌شونده منتقل مي گردد. 1- Material safety data sheet (MSDS) 2- Flexographie 3- Screen printing 4 - Lettrpress 5- rotogravuer 6- offset 7- padprinter

در اين روش مركب از فرم بطور مستقيم به سطح چاپ‌شونده منتقل نمي‌گردد، بلكه به وسيله يك واسطه (لاستيك در افست و پد درپدپرينتر) مركب را از فرم برداشته و به سطح چاپي منتقل مي نمايد . اين روش تقسيم بندي بصورت شماتيك بشرح ذيل مشخص شده است:

در اين روش موضوع چاپ بصورت گود بر روي فرم چاپي نقش مي‌بندد و در مرحله چاپ، مركب به جا مانده دراين گودي‌ها به روي سطح چاپ‌شونده منتقل مي‌گردد. ـ در سيستم روتاري (روتوگراور): فرم چاپي بصورت استوانه و چاپ مستقيم مي‌باشد. ـ در سيستم تخت (پدپرينتر): فرم چاپي بصورت ورقه‌اي و صاف بوده و چاپ غيرمستقيم مي‌باشد. (عامل غيرمستقيم‌كننده آن وسيله‌اي بنام پد مي‌باشد.)

در اين روش موضوع چاپ بصورت برجسته بر روي فرم چاپي نقش مي‌بندد و در مرحله چاپ، مركب به جا مانده در اين برجسته‌گي‌ها به روي سطح چاپ‌شونده منتقل مي گردد.

در اين روش فرم چاپي منعطف و از جنس فتوپليمر كه كليشه ژلاتيني نيز ناميده مي‌شود با ضخامت‌هاي مختلف بصورت شيت1 استفاده مي‌گردد و به وسيله چسب‌هاي دوطرفه به دور سيلندر چسبانيده و عمل چاپ نيز بطور مستقيم صورت مي‌گيرد.

در اين روش فرم چاپي بصورت فلزي از جنس روي كه كليشه ناميده مي‌شود در ضخامت‌هاي محدود توليد مي‌گردد و بوسيله چسب دوطرفه به صفحه تخت ماشين چسبانيده و عمل چاپ، برجسته‌سازي و يا طلاكوب نيز بطور مستقيم صورت مي‌گيرد.

در اين روش، فرم چاپي (پليت) داراي ويژگي خاصي است، يعني هيچ برجستگي ملموسي نداشته و از نظر ابعاد نيز داراي استانداردهاي ثابت و ازقبل تعيين شده مي‌باشد. دراين روش چاپ بصورت غيرمستقيم و عامل غيرمستقيم‌كننده يا واسطه، سيلندر بلنكت2 مي‌باشد.

وقتي مركب، يا هر ماده‌ي ديگر قابل چاپ از يك ورقه‌ي اسنتسيل عبور داده شود، رنگي كه از نقاط باز استنسيل عبور كرده است، بر روي سطح زيرين اثر خواهد گذاشت.

ـ چاپ سيلك اسكرين نوعي از روش استنسيل است كه مركب چاپ با فشار از منافذي كه روي استنسيل وجود دارد، بر روي كاغذ و يا مواد ديگر منتقل مي‌شود. ماده چاپ‌شونده در زير چهارچوب استنسيل و در فاصله بسيار نزديك با توري قرار داده مي‌شود. سپس مركب را بر روي شاسي تغذيه كرده و با وارد كردن كمي فشار آن را از منفذهاي توري به روي ماده چاپ‌شونده منتقل مي‌كنند. توري‌هاي چاپ سيلك را امروزه از جنس نايلون، پلي‌استر و يا استيل با منافذ بسيار ريز مي‌سازند.

ماده 1 ـ كارگران بايد آموزش كار با ماشين‌ها و همچنين آموزش ايمني مرتبط را قبل از شروع به كار ديده باشند.

ماده 2 ـ اطراف ماشين هاي چاپ كه امكان سقوط از آنها وجود دارد، نصب حفاظ الزامي است.

ماده 3 ـ در قسمت‌هايي از ماشين‌ها كه ابزار حركت رفت و برگشتي دارد بايد حفاظ مناسب براي جلوگيري از برخورد كارگران تعبيه گردد. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1- sheet 2- blanket

ماده 4 ـ قسمت‌هاي گردنده ماشين‌ها بايد داراي حفاظ ايمن و موثر باشد.

ماده 5 ـ حفاظ ماشين‌ها بايد مجهز به سيستمي ‌باشد كه در صورت باز شدن حفاظ، ادامه كار ماشين امكان‌پذير نباشد.

ماده 6 ـ حفاظ‌هاي بكار رفته نبايد داراي لبه‌ها و اجزاء تيز و برنده باشد.

ماده 7 ـ اطراف نردبانها، سكوهاي كار و قسمت‌هايي از ماشين‌ها كه امكان سقوط از آن‌ها وجود دارد بايد مطابق آيين‌نامه ايمني كار در ارتفاع به نرده‌هاي حفاظتي ايمن مجهز گردد.

ماده 8 ـ ماشين‌هاي چاپ بايد مجهز به‌كليد و يا وسايل‌ توقف ‌‌اضطراري ‌باشد.

ماده 9 ـ دستورالعمل ايمني كار با هر ماشين بايد در نزديكي ماشين و در محل مناسب قرار گيرد تا به آساني قابل رويت و استفاده باشد.

ماده 10 ـ پس از قطع عملكرد ماشين توسط كليد توقف اضطراري، شروع بكار مجدد آن صرفا" بايد به وسيله كليد راه انداز اصلي و به صورت دستي انجام گيرد.

ماده 11 ـ كارفرما مكلف است همواره از صحت عملكرد حفاظ‌ها، ميكروسوئيچ‌ها، كليدهاي قطع و وصل، كليدهاي قطع اضطراري و بطور كلي تجهيزات حفاظتي ماشين‌ها اطمينان حاصل نمايد بنحوي كه احتمال وقوع حوادث از بين برود.

ماده 12 ـ ميكروسوئيچ‌هاي ماشين‌ها بايد به گونه‌اي باشد تا در مقابل صدمات فيزيكي و شيميايي مقاوم بوده و امكان از كار انداختن آنها غيرممكن باشد.

ماده 13 ـ ماشين‌ها و تجهيزات چاپخانه بايد مجهز به مكانيزمي ‌باشد تا از شروع بكار ناخواسته جلوگيري نمايد.

ماده 14 ـ كليدهاي قطع جريان و توقف اضطراري ماشين‌ها بايد در محل‌هاي مناسب و با دسترسي آسان موجود بوده و توسط علائم هشداردهنده مشخص شده باشد.

ماده 15 ـ ماشين‌هاي چاپ بايد داراي مكانيزمي ‌باشد كه تا قبل ‌از توقف‌ كامل ‌قسمت‌هاي ‌متحرك و خطرناك،‌ برداشتن ‌يا باز نمودن درب يا حفاظ غيرممكن ‌باشد.

ماده 16 ـ كليد هاي اصلي راه اندازي و توقف ماشين ها بايد قفل دار باشد .

ماده 17 ـ بعد از هر بار اقدام به تعمير، نگهداري و انجام اصلاحات در ماشين‌آلات، حفاظ‌ها و سيستم‌هاي ايمني بايد مجددا نصب و كنترل‌شده و از نحوه كاركرد صحيح آنها اطمينان حاصل گردد.

ماده 18 ـ مواد شيميايي خطرناك و سريع‌الاشتعال بايد در مخازن و ظروف مقاوم و ايمن طبق برگه اطلاعـات ايمني مواد (MSDS) و دستـورالعمل شركت سازنده نگهداري شود.

ماده 19 ـ تركيب و آماده‌سازي مواد شيميايي و همچنين تخليه پسماندها در فاضلاب بايد بر اساس برگه اطلاعات ايمني مواد (MSDS) و در شرايط ايمن صورت پذيرد.

ماده 20 ـ محل نگهداري كاغذ، مواد شيميايي و ساير مواد مصرفي بايد از يكديگر جدا باشد و طبق اصول ايمني نگهداري گردد.