سند نقشه جامع علمي كشور

مقدمه دستيابي به آرمان هاي بلند نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران مستلزم تلاش همه جانبه در تمام ابعاد فرهنگي، علمي، اجتماعي و اقتصادي است. از اين رو تدوين و اجراي برنامه هاي پيشرفت در بازه هاي زماني معين و اختصاص منابع لازم براي تحقق اهداف اين برنامه ها از لوازم ضروري احراز جايگاهي در شأن ايران اسلامي است. از سوي ديگر مقوله علم و فناوري از مهم ترين زير ساختهاي پيشرفت كشور و ابزار جدي رقابت در عرصه هاي مختلف است. به اين ترتيب تحقق آرمان هاي متعالي انقلاب اسلامي ايران نظير احياي تمدن عظيم اسلامي، حضور سازنده، فعال و پيشرو در ميان ملت ها و كسب آمادگي براي برقراري عدالت و معنويت در جهان در گرو پيشرفتي همه جانبه در علم است؛ علمي كه داراي سه شاخصه عدالت، معنويت و عقلانيت است. در پرتو چنين علمي است كه جامعه بشري آمادگي تحقق حكومت جهاني انسان كامل را يافته و در سايه چنين حكومتي ظرفيت و استعدادهاي بشر به شكوفايي و كمال خواهد رسيد. تحقق اين اهداف نيازمند ترسيم نقشة راهي است كه در آن نحوه طي مسير، منابع و امكانات لازم، تقسيم كار در سطح ملي و الزامات طي اين مسير به طور شفاف و دقيق مشخص شده باشد. از اين رو لازم است چشم انداز و راهبردها علم و فناوري در سطح كلان و عملياتي تر نظير برنامه هاي پنج سالة توسعة كشور، تدوين شود. در ترسيم اين نقشه كوشش شده تا با الهام گيري از اسناد بالا دستي و بهره گيري از ا…

1- مباني و ارزشهاي بنيادين جامع علمي كشور مباني ارزشي نظام علم و فناوري كشور بر پاية مباني نظري كه در مجموعه اسناد پشتيبان نقشة جامع علمي ارزشي ارائه شده، استوار است و به مثابة روح حاكم بر حركت علمي كشور، مشخص كنندة جهت گيريهاي نظام و اولويت ها و بايد و نبايد ها در عرصه هاي آموزش پرورش، پژوهش و فناوري براي حركت در مسير بسط انديشه الهي و گسترش انديشه حاكميت جهاني و نيل به جامعه جهاني سرشار از عدالت و توحيد تحت مديريت انسان كامل است. مهمترين اين ارزشها عبارتند از:

حاكميت جهان بيني توحيدي اسلام در كليه ابعاد علم و فناوري؛

علم هدايتگر و هدفمندي آخرت گرايانه علم و فناوري؛

عدالت محوري،پرورش استعدادها و دستيابي همگان به خصوص مستضعفان در حوزه علم و فناوري، و تقويت خلاقيت، نهوآوري و خطر پذيري در علم؛

كرامت انسان با تكيه بر فطرت حقيقت جو،عقلگرا، علم طلب و آزادگي وي؛

آزاد انديشي و تبادل آراء و تضارب افكار (جدال احسن)؛

توجه به اصل عقلانيت، تكريم علم و عالم، ارزشمندي ذاتي علم و ضرورت احترام حقوقي و اخلاقي به آفرينش هاي فكري – علمي؛ و دستاوردهاي علمي بشري و بهره گيري از آنها در چارچوب نظام ارزشي اسلام؛

علم و فناوري كمال آفرين، توانمند ساز، آفرين و هماهنگ با محيط زيست و سلامت معنوي و جسمي و رواني و اجتماعي آحاد جامعه؛

ايجاد تحول بنيادين علمي بخصوص در بازبيني و طراحي علوم انساني در چارچوب جهان بيني اسلامي؛

تعامل فعال و الهام بخش با محيط جهاني و فرآيند هاي توسعه علم و فناوري در جهان؛

اخلاق محوري، تقدم مصالح عمومي بر منافع فردي و گروهي، تقويت روحيه تعاون و مشاركت و مسئوليت پذيري آحاد جامعه علمي و نهادهاي مرتبط با آن.

2 ويژگي هاي اصلي الگوي نظام علم و فناوري و نوآوري الگوي مناسب نظام علم و فناوري و نوآوري ويژة جامعه ايراني كه به دنبال احياي فرهنگ و ايجاد تمدن نوين اسلامي – ايراني است بايد ويژگي هاي اصلي زير را داشته باشد:

با توجه به اهداف و آرمانها و اولويتهاي بلند مدت نظام و كافي نبودن تقاضا هاي بخشهاي اقتصادي و صنعتي از موارد مذكور،برخي حوزه هاي اولويت دار بايد مورد حمايت ويژه قرار گيرند. اين وجه از نظام علم و فناوري معطوف به توليد و عرضه دانش بر مبناي اهداف و آرمانهاي جامعه است. از سوي ديگر افزايش تقاضاي نظامهاي فرهنگي، سياسي، صنعتي و اقتصادي ملي و فراملي و در نتيجه تجاري كردن دانش و فناوري، اهميت ويژه اي در پيشرفت همه جانبه و پايدار كشور دارد. بنابراين، الگوي مناسب براي نظام علم و فناوري جامعه ايراني در اين زمينه تركيبي از الگوهاي عرضه محوري و تقاضا محوري است.

نظام علم وفناوري جامعه ايراني از نظر توجه به نيازها و قابليتها و ظرفيتهاي بومي و مزيتهاي نسبي كشور، درون مدار است. از سوي ديگر با توجه به فرصتهاي پييش رو در جهان و كشورهاي اسلامي، در عرصه علم و فناوري با جهان اسلام و ساير كشورها مشاركت فعال دارد و بنابراين در اين زمينه برون مدار است.

از آنجا كه علم و عمل توأمان، عامل پيشرفت همه جانبه و پايدار كشور است بايد الگوي تفكيكي حاكم بر نظام فعلي علم و فناوري به سرعت در جهت الگويي تلفيقي تحول يابد . بدين منظور اين تلفيق بايد ار آموزش ابتدايي آغاز و در تمام دوره هاي آموزشي ادامه يابد و در نتيجه الگوي آموزشي حافظه مدار فعلي جاي خود را به الگوي مبتني بر يادگيري دانش به همراه تربيت انسانها و پرورش مهارتها و پژوهش بدهد. در نظام آموزش عالي نيز رويكرد پژوهش محوري تقويت خواهد شد.

1 چشم انداز علم و فناوري جمهوري اسلامي ايران در افق 1404 هجري شمسي جمهوري اسلامي ايران در افق 1404 هجري شمسي در علم و فناوري، با اتكال به قدرت لايزال الهي و با احياي فرهنگ و بر پايي تمدن نوين اسلامي – ايراني براي پيشرفت ملي، گسترش عدالت و الهام بخشي در جهان، كشوري خواهد بود: برخوردار از انسانهاي صالح، فرهيخته، سالم و تربيت شده در مكتب اسلام و انقلاب و با دانشمنداني در طراز برترينهاي جهان؛ توانا در توليد و توسعة علم و فناوري ونوآوري و به كارگيري دستاوردهاي آن؛ پيشتاز در مرزهاي دانش و فناوري با مرجعيت علمي در جهان.

2 اهداف كلان نظام علم و فناوري كشور