تصويب نامه در خصوص برنامه افزايش ظرفيت تربيت نيروي انساني گروه پزشكي

مقدمه توسعه همه جانبه كشور در گِرو تربيت نيروي انساني توانمند و كارآمد در تمام حوزه ها مي باشد و حوزه سلامت نيز از اين قاعده مستثني نيست و در اين راستا نيروي انساني كارآمد در ارتقاي نظام سلامت نقشي غيرقابل انكار دارد. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در طول ساليان اخير با استناد به قوانين و اسناد بالادستي و مصوبات مراجع قانوني از جمله برنامه هاي توسعه پنج ساله، با بكارگيري تمامي ظرفيت ها و استفاده از متخصصان متبحر توانسته است با حفظ كيفيت آموزشي و با حداكثر استفاده از امكانات موجود در جهت برطرف نمودن نياز كشور به نيروي انساني در سطوح عمومي، تخصصي و فوق تخصصي در حوزه سلامت اقدام نمايد. در اين مسير عليرغم وجود محدوديت هاي مختلف و متعدد در خصوص تربيت نيروي انساني نظام سلامت از يك سو و ضرورت توجه به كيفيت آموزش در اين حيطه و حفظ جايگاه و اعتبار كشور در حوزه آموزش پزشكي از سوي ديگر، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي با برنامه ريزي هاي صورت گرفته در طول چهار دهه گذشته و همچنين با انجام مطالعات نيازسنجي نيروي انساني، اقدام به تدوين و اجراي برنامه هاي آموزشي توسعه مدار در سال هاي مختلف نموده و خوشبختانه در حال حاضر با لحاظ نمودن تعداد دانش آموختگان موجود و تعداد دانشجويان در حال تحصيل در دانشگاه هاي علوم پزشكي، در تربيت نيروي مورد نياز در حال عبور از استانداردهاي جهاني بوده و بزودي شاهد تربيت نيروي انساني مازاد بر نياز كشور نيز خواهيم بود. از آنجايي كه در قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران، وظايف و تكاليف مختلفي در راستاي توسعه آموزش علوم پزشكي تصويب شده است، اين سند به منظور تحقق بند (پ) ماده (69) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران و مشتمل بر برنامه افزايش ظرفيت تربيت نيروي انساني گروه پزشكي در رشته هاي اولويت دار ارائه مي گردد.

در اين برنامه، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:

شوراي گسترش: شوراي گسترش دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور كه به عنوان عالي ترين مرجع تصميم گيري عهده دار اتخاذ تصميم درباره تأسيس، توسعه و يا انحلال رشته ها، مقاطع تحصيلي و مؤسسات آموزش عالي علوم پزشكي اعم از مؤسسات دولتي، مؤسسات غيردولتي غيرانتفاعي و واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي است.

معاونت توسعه: معاونت توسعه مديريت و منابع وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي.

دبيرخانه: دبيرخانه هاي تخصصي معاونت آموزشي وزارت بهداشت در حوزه هاي مختلف آموزش علوم پزشكي.

رشته هاي باليني: رشته هاي دكتراي حرفه اي (پزشكي، دندانپزشكي، داروسازي)، رشته هاي تخصصي پزشكي و دندانپزشكي، فوق تخصصي پزشكي و داروسازي باليني.

پزشكي تخصصي: كليه رشته هاي علوم پزشكي داراي دوره تخصص و فوق تخصص و mph.

پيش فرض هاي حاكم بر برنامه افزايش ظرفيت تربيت نيروي انساني علوم پزشكي به شرح زير است:

تكاليف تعيين شده در اسناد بالادستي مانند قانون برنامه هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران، سياست هاي كلي نظام ابلاغي مقام معظم رهبري، سند ملي آمايش سرزميني، نقشه توسعه علمي كشور.

توجه به ظرفيت هاي مناسب موجود در كلان مناطق آموزشي جهت توسعه كيفي و كمي و شناسايي توانمندي هاي هر منطقه به منظور هم افزايي و بهره مندي دانشگاه ها از ظرفيت ها و امكانات يكديگر.

توزيع عادلانه ظرفيت كلان منطقه بين دانشگاه هاي مستقر در هر منطقه و توزيع عادلانه ظرفيت در كشور، همكاري و تعامل درون منطقه اي، هم افزايي توانمندي دانشگاه هاي كلان منطقه و اجتناب از رقابت غيرسازنده بين دانشگاه هاي كلان منطقه.

جمعيت تحت پوشش هر يك از دانشگاه ها و دانشكده هاي علوم پزشكي كشور و تراكم جمعيت.

توجه به نيازهاي نيروي انساني متخصص در نظام سلامت هر منطقه و كشور.

توسعه متعادل و نظام مند براساس پتانسيل هاي موجود و آتي مناطق آموزشي و دانشگاه ها و دانشكده هاي علوم پزشكي كشور.

ظرفيت ها و امكانات كنوني و آتي دانشگاه/دانشكده هاي علوم پزشكي كشور

راهبردهاي تحقق افزايش ظرفيت تربيت نيروي انساني علوم پزشكي به شرح زير است: ضمن تأكيد بر حكم موضوع بند (پ) ماده (69) مبني بر افزايش تربيت نيروي انساني گروه پزشكي با اولويت رشته هاي تعيين شده، معيارهاي اصلي براي انتخاب و افزايش ظرفيت نيروي انساني عبارتند از ميزان نياز و ميزان تقاضا كه مي بايست در خصوص تصميم گيري براي افزايش ظرفيت مورد توجه قرار گيرند. بر اين اساس مباني تصميم گيري در خصوص انتخاب نوع راهبرد متناسب با تلفيق اين دو معيار متفاوت خواهد بود و رشته هاي علوم پزشكي با درنظر گرفتن اين دو معيار در 4 دسته قرار مي گيرند:

رشته هايي كه نياز به آنها و همچنين متقاضي براي آنها زياد است. راهبردهاي مرتبط با اين دسته بايد مبتني بر تقويت رشته ها، افزايش پذيرش، جذب هيات علمي مورد نياز و فراهم سازي زيرساخت هاي آموزشي و غيره باشد.

رشته هايي كه علي رغم نياز زياد به آنها، متقاضي آنها كم است. راهبردهاي مرتبط با اين دسته بايد مبتني بر بازنگري و تقويت برنامه هاي آموزشي، پيش بيني بسته هاي تشويقي و تضمين آينده شغلي، اعطاي بورسيه هاي دولتي، تسهيل شرايط تحصيلي و ... باشد.

رشته هايي كه نياز به آنها كم است و متقاضي براي آنها زياد است.

رشته هايي كه نياز به آنها و همچنين متقاضي براي آنها كم است. راهبردهاي مرتبط با دو دسته اخير بايد مبتني بر جايگزيني رشته هاي متناسب با ظرفيت گروه هاي آموزشي، بازنگري برنامه هاي درسي آموزشي، شهريه پردازي و بورسيه بخش خصوصي، پذيرش دانشجوي بين الملل و غيره باشد. دسته بندي بر اساس نياز و تقاضا به صورت صفر و يك ديده نمي شود و ميزان نياز و تقاضا در اين گستره قرار مي گيرد و بنابراين ميزان تاثير اين دو معيار در اولويت بندي لحاظ مي گردد.

معيارهاي حاكم بر تعيين رشته ها و ظرفيت تربيت نيروي انساني علوم پزشكي به شرح زير است:

كيفيت آموزش نيروي انساني نظام سلامت: با توجه به اينكه نيروي انساني آموزش ديده در حوزه سلامت مستقيما با سلامت و جان مردم در ارتباط مي باشند، توجه به كيفيت آموزش اهميت بيشتري از كميت آموزش نيروي انساني سلامت دارد. به علاوه سرآمدي در حوزه سلامت كه از اولويت هاي علمي كشور نيز مي باشد مستلزم حفظ و ارتقاي كيفيت آموزش مي باشد.

امكانات و زيرساخت هاي آموزشي دانشگاه ها و دانشكده هاي علوم پزشكي كشور: امكانات و زيرساخت هاي آموزش علوم پزشكي شامل فضاي فيزيكي آموزشي، هيات علمي مورد نياز، شرايط و امكانات آموزش در بالين براي رشته هاي باليني، و ساير مواردي كه تاثير مستقيم در كيفيت آموزش و تربيت نيروي انساني علوم پزشكي دارند.

مهارت محوري در آموزش علوم پزشكي كه در ماده (95) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران نيز به آن پرداخته شده است.

توجه به مسائل اقتصادي مرتبط با آموزش نيروي انساني و هزينه اثربخشي آموزش.

تعداد دانشجويان پذيرش شده داخلي در رشته هاي مختلف، تعداد دانش آموختگان هر يك از رشته ها، تعداد فارغ التحصيلان خارج شده از كشور در طي سال هاي اخير.

آينده نگاري و پيش بيني تعداد دانش آموختگان موردنياز در بازه هاي زماني ميان مدت و بلند مدت.

پيش بيني چالش هاي فرابخشي نيروي انساني نظام سلامت از جمله چالش مهاجرت و عدم تمايل نيروي انساني به اشتغال در كشور. ساماندهي اين موضوعات فارغ از ريشه هاي بروز آن (كه موضوعاتي فرابخشي بوده موضوع اين برنامه نمي باشد) نيازمند مشاركت گستره بيشتري از حوزه هاي كاري نظام سلامت مي باشد و رفع آن لزوما در حيطه آموزش نمي باشد. در عين حال با توجه به معضلات ناشي از اين چالش، حوزه آموزش به منظور كاهش تبعات ناشي از آن و براي جبران اين روند، بايستي تربيت نيروي انساني در رشته هايي كه بيشتر با اين چالش مواجه هستند (مانند رشته پرستاري) را در اولويت قرار دهد.

توجه به شرايط تسهيل كننده يا محدود كننده پذيرش مانند شرايط سني، جنسيتي و منطقه اي.

توجه به فناوري هاي نوين آموزشي، حوزه ها و رشته هاي مرتبط با آن.

با عنايت به متن حكم بند (پ) ماده (69) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران و با توجه به ملاحظات ماده (3) اين برنامه، بررسي هاي لازم براي تعيين رشته ها و تربيت نيروي انساني با هماهنگي حوزه هاي مرتبط انجام پذيرفت. بر اين اساس نيازمندي هاي نيروي انساني موردنياز نظام سلامت با هماهنگي معاونت توسعه احصاء گرديد. در كنار بررسي نيازهاي حوزه سلامت و به موازات آن شرايط، امكانات آموزشي موجود دانشگاه ها و نظرات دبيرخانه هاي مرتبط نيز احصاء گرديد و در كنار افزايش ظرفيت پزشكي تخصصي كه در متن بند (پ) ماده (69) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران تصريح شده است، جمع بندي كارشناسان دبيرخانه شوراي گسترش منتج به تعيين رشته هاي پرستاري، فوريت هاي پزشكي پيش بيمارستاني، تكنولوژي اتاق عمل، هوش بري، و فناوري اطلاعات سلامت براي اجراي اين ماده قانوني گرديد.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مجاز است در طول سال هاي اجراي برنامه با توجه به ملاحظات محيطي و نيازهاي نظام سلامت با اولويت رشته هاي موضوع بند (پ) ماده (69) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران، نسبت به بازنگري رشته ها و ظرفيت، حداكثر به ميزان بيست درصد (20 %) اقدام و جهت پذيرش دانشجو براساس ضوابط و مقررات مربوط و تأمين الزامات آموزشي با استفاده از ظرفيت هاي دولتي، عمومي غيردولتي، خصوصي و خيريه اقدام نمايد.

به منظور تحقق تكليف تعيين شده در اين حكم قانوني و تضمين كيفيت آموزش علوم پزشكي، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي موظف است در سقف بودجه مصوب و قوانين مربوط، هر ساله متناسب با ميزان افزايش ظرفيت تعيين شده نسبت به برآورد و اعلام منابع و امكانات آموزشي موردنياز، سه ماه قبل از شروع سال تحصيلي اقدام نمايد.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي موظف است در خصوص رشته هايي كه نياز نظام سلامت بوده و تقاضا و تمايل براي تحصيل در آنها وجود ندارد، نسبت به تدوين راهكارهاي ايجاد مطلوبيت براي اين رشته ها اعم از بازنگري برنامه هاي آموزشي، بسته هاي تشويقي، تضامين آينده شغلي، بورسيه هاي دولتي، تسهيل شرايط تحصيلي و ساير موارد مشابه اقدام نمايد. كليه دستگاه هاي مرتبط در زمينه تحقق اين راهكارها، موظف به همكاري و ارائه خدمات تعيين شده توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در اين زمينه مي باشند.