منشور حقوق و مسئوليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران

مقدمه منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران با الهام از شريعت جامع اسلام و نظام حقوقي آن و با تكيه بر شناخت و ايمان به خداوند متعال و با هدف تبيين نظام مند حقوق و مسؤليت هاي زنان در عرصه هاي حقوق فردي، اجتماعي و خانوادگي تدوين گرديده است. اين منشور اهتمام بر تبيين حقوق و تكاليف زنان در اسلام داشته و مبتني بر قانون اساسي، انديشه هاي والاي بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران و رهبر معظم انقلاب و با بهره گيري از سند چشم انداز 20 ساله و سياست هاي كلي نظام و با لحاظ قوانين موجود و خلأها و كاستي هاي آن و به منظور تحقق عدالت و انصاف در جامعه زنان مسلمان مي باشد. اين منشور با ديدي جامع و فراگير تنظيم گرديده لذا مشتمل بر حقوق و تكاليف امضايي، تأسيسي و حقوق حمايتي و نيز حقوق مشترك بين همه انسانها است.

ماده واحده منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران بر اساس بندهاي 1 و 18 وظايـف شـوراي عـالي انقـلاب فـرهنـگي بـه عنـوان يـك سنـد مرجـع در سياستگذاري در امور فرهنگي و اجتماعي در 3 بخش و 5 فصل و 148 بند در جلسه شماره 546 مورخ 1383/6/31 شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب شد و كليه دستگاه هاي ذي ربط مكلفند برحسب وظايف دستگاهي و سازماني جهت سياستگذاري، اتخاذ تدابير قانوني، تصميمات و برنامه ريزي راجع به زنان، قواعد و اصول مندرج در اين منشور را رعايت نمايند. اين منشور مبناي معرفي و تبيين جايگاه زن در نظام جمهوري اسلامي ايران در مجامع بين المللي نيز قرار مي گيرد.

شوراي فرهنگي و اجتماعي زنان مكلف است هر دو سال يكبار پس از تصويب اين منشور، نسبت به ارزيابي وضعيت زنان ايران اقدام نموده و گزارش ارزيابي درخصوص پيشرفت هاي موجود در راستاي تحقق آن و همچنين موارد نقض حقوق زنان را به شوراي عالي انقلاب فرهنگي منعكس نمايد.

منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران

1ـ در اين منشور حق به معناي توانايي، امتياز و مصونيت است و مسئوليت به معناي تكاليفي است كه زن نسبت به ديگران بر عهده دارد.

2ـ در مواردي كه تكاليفي متوجه افراد جامعه بوده و زنان از ثمره انجام آن تكاليف برخوردار مي شوند، آن تكليف به صورت حق زنان ذكر شده و از بيان مستقيم مسؤليت هاي ديگران نسبت به زنان خودداري شده است.

3ـ از آنجا كه در قوانين اسلامي، افراد نسبت به خدا، خود، جامعه و هستي مسئول مي باشند سعي شده تا مسئوليت زنان نيز نسبت به موارد مذكور ذكر گردد. پرواضح است كه در صورت فقدان شرايط عام تكليف (عقل، بلوغ، اراده، ...)، زنان نيز فاقد مسئوليت خواهند بود. در ضمن، با بكار بردن كلمه حق يا مسئوليت، نوع ارتباط زنان با مسئله مورد نظر مشخص شده است .

4ـ سعي شده است كليه حقوق و مسؤليت هاي زنان اعم از مشترك بين زنان و مردان و يا ويژه زنان ذكر شود و دلايل اين امر به قرار ذيل است : الف - از آنجا كه در مجامع بين المللي بحث و جدال فراوان در زمينة حقوق انساني زنان وجود دارد و آنان درصدد اثبات حقوق انساني منطبق با ديدگاه غربي براي زنان مي باشند و از طرفي كشورهاي مختلف بر اساس فرهنگ هاي متفاوت خود نظرات و عملكرد متفاوتي در زمينه حقوق انساني زنان دارند، لازم بود تا در منشور كه نمايانگر ديدگاه نظام جمهوري اسلامي ايران مي باشد حقوق انساني زنان، حقوق مشترك بين زن و مرد و نيز حقوق ويژه زنان در موضوعات مختلف ذكر شود تا مشخص گردد كه نظام جمهوري اسلامي ايران اساساً چه حقوق و مسؤليت هايي را براي زنان قائل است. ب - در انديشه اسلامي، زنان و مردان در حقوق انساني خويش عموماً مشترك مي باشند ولي از آنجا كه در مراحل اقدام و اجرا ممكن است تبعيض هايي صورت گيرد، جهت تأكيد، اين دسته از حقوق نيز با عنوان حقوق زنان ذكر شده است. ج - از آنجا كه اين منشور فقط در صدد بيان حقوق زنان مي باشد، حقوق ساير اقشار اجتماعي در آن ذكر نشده است هر چند در مرحله اجرا با توجه به ساير قوانين و سياست ها، به حقوق ساير اقشار اجتماعي نيز توجه لازم خواهد شد.

5ـ اين منشور درصدد بيان نحوه اجراي حقوق نيست بنابراين لازم است با توجه به ساختار قوانين در جاي خود ضمانت اجرا براي آن در نظر گرفته شود .

6ـ از آنجا كه منشور فقط درصدد بيان قوانين نبوده بلكه توجه به فرهنگسازي نيز داشته است لذا برخي موارد اخلاقي لازم الاجرا نيز در زمرهٔ حقوق و مسؤليت هاي زنان ذكر شده است.

7ـ در منشور سعي شده تا حد امكان، حقوق و مسؤليت هاي كلي و اساسي ذكر گردد و از بيان مصاديق صرف نظر شود. ولي از آنجا كه طرح پاره اي از مصاديق حقوقي يا مسؤليت ها در منازعات بين المللي و يا فرهنگ داخلي نياز به تأكيد و شفاف سازي داشته است به صورت مشخص بيان شده است.

8ـ در ساختار منشور، حقوق و مسؤليت هاي زنان با استقراء به صورت ذيل تقسيم شده است : حقوق فردي، حقوق خانوادگي، حقوق اجتماعي (كه حقوق اجتماعي بر حسب موضوع به حق سلامت، حقوق فرهنگي، حقوق اقتصادي، حقوق سياسي و حقوق قضايي دسته بندي شده است).

9ـ منشور درصدد ارائه ديدگاه هاي نظام جمهوري اسلامي ايران ) منطبق با فقه شيعه و نظام حكومتي جمهوري اسلامي ايران) در زمينه مسائل زنان مي باشد و مي تواند محور گفتگو با ديگر كشورهاي اسلامي درخصوص مسائل زنان قرار گيرد و قدمي مؤثر در مسير تهيه و تدوين سندي ديگر با همكاري و اتفاق نظر كشورهاي مختلف اسلامي در سطح بين الملل بحساب آيد.

10ـ هر چند موازين شرع بر اطلاق و عموم همهٔ بندهاي منشور حاكم است ولي در مواردي كه در ارتباط با حق يا مسئوليتي به دلايلي، تأكيد به رعايت موازين شرع لازم بود، اين عبارت مجدداً ذكر شده است.

11ـ از آنجا كه منشور فقط درصدد بيان حقوق و مسؤليت هاي زنان بوده، از ذكر نام فرد يا نهادي كه مسئول اجراي اين حقوق است خودداري نموده، پرواضح است كه اين سند مبناي سياستگذاري، برنامه ريزي و قانونگذاري در امور زنان در كليه دستگاه ها خواهد بود.

اصول و مباني منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران با الهام از شريعت جامع و معتدل اسلام بمنظور ايجاد زمينه رشد هماهنگ و متوازن ابعاد مادي و معنوي در زندگي فردي و اجتماعي و با عنايت به آزادي مسئولانه زنان وكرامت انساني آنها، با توجه به تناسب بين حقوق و مسؤليت ها، شكل گرفته است. اين منشور با تكيه بر شناخت و ايمان به خداوند متعال به عنوان مبدأ هستي و خالق موجودات و اختصاص تشريع به او و لزوم تسليم در برابر امر او با بهره گيري از قرآن و سنت اهل بيت (ع) و عقل با اذعان به نقش بنيادي آنها در استنباط و بيان قوانين و احكام الهي و با توجه به مقتضيات زمان و مكان، با پرهيز از آميزه هاي فكري مغاير با اسلام1 و به دور از تحجر فكري و خرافات و خودباختگي فرهنگي در مقابل بيگانه تدوين گرديده است و بيانگر جايگاه زن بر اساس اصول و ضوابط اسلامي است كه اين اصول انعكاس خواست قلبي امت اسلامي ايران مي‏باشد. مبناي اساسي منشور بر اين اعتقاد بنيادين استوار است كه در اسلام، زن و مرد در فطرت و سرشت1، هدف خلقت2، برخورداري از استعدادها و امكانات3، امكان كسب ارزش ها4، پيشتازي در ارزش ها5و پـاداش و جزاي اعمال فارغ از جنسيت6، در برابر خداوند يكسان مي‏باشند و فقط به واسطه رشد همه جانبه انساني در سايه دانش و علم7، تقواي الهي8 و ايجاد جامعه ايي شايسته9بر يكديگر مزيّت دارند. از سوي ديگر زن و مرد از نظر و…

1- فطرت الله التي فطر الناس عليها ، روم 30 .

2- و ما خلقت الجن والانس الآ ليعبدون ،ذاريات 56- الذي خلق الموت و الحيوة ليبلوكم ايكم احسن عملا ملك 2.

3 الف) تكويني طبيعي :سخر لكم ما في السموات و الارض جاثيه 13. ب)تكويني معنوي:جعل لكم السمع و الابصار و الافئدة ،نحل 78-و نفس و ماسوّيها فالهما فجورها و تقويها ،شمس 7 و 8-علم الانسان ما لم يعلم ،علق 5

4 ان المسلمين و المسلمات و المؤمنين و المؤمنات و القانتين و القانتات و الصادقين و الصادقات و الصابرين والصابرات والخاشعين و الخشعات والمتصدقين و المتصدقات و الصائمين و الصائمات و الحافظين فروجهم و الحافظات و الذاكرين الله كثيراً و الذكرات اعد الله لهم مغفرة و اجراً عظيما،احزاب 35- من عمل صالحاً من ذكرِ او أنثي و هو مؤمن فلنحيينه حيوة طيبه ، نحل 97.

5 ضرب الله مثلاً للذين آمنوا امرأة فرعون ... و مريم ابنت عمران ، تحريم 11و 12 ربّنا هب لنا من ازواجنا و ذرّياتنا قرة اعين و اجعلنا للمتقين اماما ، فرقان 74.

6 فمن يعمل مثقال ذرّة خيراً يره و من يعمل مثقال ذرّة شراً يره ، زلزال 7و8 .

7 هل يستوي الذين يعلمون و الذين لا يعلمون ،زمر9 .

8 يا ايها الناس انا خلقانكم من ذكر و انثي و جعلناكم شعوباً و قبايل لتعارفوا ان اكرمكم عند الله اتقيكم ، حجرات 13 .

9 فضل الله المجاهدين علي القاعدين اجرأ عظيما ، نساء 95 .

10.ان الله يأمر بالعدل و الاحسان، نحل 90

2 ـ حق برخورداري از تكريم و مسئوليت رعايت آن براي ديگران

3 ـ حق آزادي انديشه و مصونيت از تعرّض و عدم امنيت در داشتن اعتقاد

4 ـ حق و مسئوليت فرد در برخورداري از ايمان، تقوا و حفظ آن و تكامل معنوي در عرصه باورها و رفتارها

5 ـ مصونيت جان، مال و حيثيت زنان و زندگي خصوصي آنان از تعرض غيرقانوني

6 ـ حق برخورداري از عدالت اجتماعي در اجراي قانون بدون لحاظ جنسيت

7 ـ حق داشتن نام، حفظ يا تغيير آن، همچنين نسب و حفظ آن

8 ـ حق تابعيت كشور ايران براي هر زن ايراني و سلب تابعيت به درخواست خود او

9 ـ آزادي زنان پيرو مذاهب اسلامي و اقليت هاي ديني رسمي در انجام مراسم و تعليمات ديني و احوال شخصي بر طبق آيين خود در محدوده قانون .

10 ـ آزادي زنان ايراني در استفاده از پوشش و گويش هاي بومي و اجراي آداب و سنّتها محلي در صورت عدم مغايرت با اخلاق حسنه

11 ـ مصونيت زنان از ضررهاي مادي و معنوي با توجيه اعمال حق ديگران

12 ـ حق و مسئوليت حفظ ويژگي هاي خلقتي متفاوت زنان با مردان