آيين نامه ايمني كار در فضاي بسته

به استناد مواد (۸۵) و (۸۶) قانون كار جمهوري اسلامي ايران، با هدف ايمن ‌سازي و پيشگيري از حوادث ناشي از كار، "آيين ‌نامه ايمني كار در فضاي بسته" كه در جلسه مورخ 21 /۰۴ /۱۴۰۱ "شوراي عالي حفاظت فني" تدوين و توسط آن شورا پيشنهاد شده است، به شرح زير تصويب مي‌ گردد.

آيين‌ نامه ايمني كار در فضاي بسته

ماده ۱ ـ هدف و دامنه كاربرد: مقررات اين آيين ‌نامه به استناد ماده (۸۵) و تبصره (۱) ماده (۸۶) قانون كار جمهوري اسلامي ايران به منظور صيانت از نيروي انساني و منابع مادي كشور و با هدف پيشگيري از وقوع حوادث ناشي از كار و رعايت ايمني در كارگاه ‌هاي مشمول قانون كار داراي فضاي بسته تدوين شده است.

ماده ۲ ـ تعاريف: در اين آيين ‌نامه اصطلاحات زير در معاني مشروح ذيل به كار مي ‌روند:

۱ ـ فضاي بسته: فضايي با معيارهاي زير است كه بر حسب شرايط ايمن نيازمند يا بدون نياز به مجوز ورود مي‌ باشد.

۱ ـ۱ ـ به اندازه كافي بزرگ باشد به طوري كه بدن يا نيم تنه بالاي شخص در آن قرار گيرد تا بتواند وظايف محوله را انجام دهد؛

۱ ـ۲ ـ براي حضور و كار مستمر اشخاص طراحي نشده و براي اموري نظير بازرسي، تعمير و نگهداري وارد آن مي ‌شوند؛

۱ ـ۳ ـ داراي ورودي و خروجي ‌هاي محدود باشد؛ به صورتي كه امكان فرار در وضعيت اضطراري به سادگي مقدور نباشد؛

۱ ـ۴ ـ از تهويه طبيعي مطلوبي برخوردار نباشد و به دليل خطر حبس هوا در اين فضاها، فشار اتمسفري داخل با بيرون متفاوت بوده و يا داراي اتمسفر سمي و خطرناك باشد.

۲ ـ فضاي بسته بي نياز به مجوز ورود: فضاي بسته ‌اي كه بر اساس ارزيابي ريسك، فاقد خطرات منجر به مرگ يا جراحت فيزيكي شديد (نقص عضو) و يا ساير صدمات به كارگر باشد.

۳ ـ فضاي بسته نيازمند مجوز ورود: فضاي بسته‌ اي كه بر اساس ارزيابي ريسك شامل يك يا چند ويژگي زير است:

۳ ـ۱ ـ حاوي يك اتمسفر خطرناك يا قابليت ايجاد يك اتمسفر خطرناك است؛

۳ ـ۲ ـ شامل ماده‌ اي است كه امكان غوطه‌ وري يا فرو رفتن شخص در آن وجود دارد؛

3 ـ3 ـ شكل داخلي آن به واسطه وضعيت ديوارها يا كف شيب‌ دار، مي ‌تواند منجر به گير افتادن شخص شود؛

۳ ـ۴ ـ داراي حداقل يكي از مخاطرات فيزيكي، شيميايي، بيولوژيكي، الكتريكي يا مكانيكي باشد.

۴ ـ برنامه عمليات اجرايي: عبارت است از برنامه ‌ريزي، اجرا، نظارت و پايش حضور عوامل اجرايي در محيط، ورود شخص مجاز، انجام كار و خروج وي از فضاي بسته، تغيير نوبت كاري، حفاظت از اشخاص در برابر خطرات اين فضا و كنترل و اتخاذ تدابير ايمني.

۵ ـ مجوز ورود: به معناي سند مكتوبي است كه توسط كارفرما يا نماينده وي تهيه مي ‌شود و براي ورود، انجام فعاليت و تعيين شرايط كار مي ‌باشد و بايد به نام شخص مجاز و عنوان شغلي وي بوده و مشخص‌ كننده‌ ي محل فضاي بسته، هدف ورود، تاريخ، مدت زمان و نوع انجام كار، شرايط ورود و خروج قابل قبول، مخاطرات فضا و نام ناظر و شخص مسئول باشد.

۶ ـ شرايط ورود و خروج قابل قبول: وضعيت حاكم بر فضاي بسته كه ورود، خروج و فعاليت اشخاص مجاز در آن به صورت ايمن انجام گيرد.

۷ ـ كارفرما: شخص حقيقي يا حقوقي است كه يك يا تعدادي كارگر به دستور و حساب وي، به كار گمارده مي ‌شوند.

۸ ـ پيمانكار اصلي: شخص حقيقي يا حقوقي داراي صلاحيتي است كه بر اساس اسناد و مدارك پيمان به عنوان مجري اصلي موضوع پيمان شناخته مي ‌شود.

۹ ـ پيمانكار فرعي يا پيمانكار جزء: شخص حقيقي يا حقوقي داراي صلاحيتي است كه پيمانكار اصلي با وي براي انجام بخشي از امور، قرارداد منعقد نموده و پيمانكار مربوطه ملزم به اجراي تعهدات بر اساس اسناد و مدارك موضوع پيمان مي‌ باشد.

۱۰ ـ ناظر: شخصي است كه توسط كارفرما يا نماينده وي براي نظارت بر شرايط ايمن محيط كار، عملكرد اشخاص مسئول و اجراي صحيح برنامه عمليات اجرايي معرفي گرديده كه مي ‌تواند خود كارفرما، سرپرست بخش و يا سرپرست واحد باشد.

۱۱ ـ شخص مسئول: شخصي است كه در خارج از فضاي بسته مستقر و بر شرايط ايمن عمليات اجرايي كار در فضاي بسته، ورود و خروج و عملكرد اشخاص مجاز نظارت مي ‌نمايد. همچنين در صورت نياز و در شرايط اضطراري مي ‌تواند به اين فضا وارد شود.

۱۲ ـ شخص مجاز: شخصي است كه با داشتن مجوز ورود مي‌ تواند وارد فضاي بسته ‌‌‌شود، اين شخص بايد آموزش ‌هاي مرتبط با نوع فعاليت در فضاي بسته را گذرانده باشد.

۱۳ ـ آزمايشگر: شخصي است كه از دانش و توانايي و مهارت لازم براي انجام آزمايشات و تشخيص و پيش ‌بيني مخاطرات فضاي بسته براي انجام اقدامات اصلاحي يا حذف آن ‌ها برخوردار است.

۱۴ ـ عوامل اجرايي: اشخاصي كه تحت نظارت ناظر و هماهنگي شخص مسئول، فعاليت‌ هاي مرتبط با خارج از فضاي بسته را انجام مي ‌دهند.

۱۵ ـ اتمسفر خطرناك: اتمسفري است كه قرارگيري اشخاص در معرض آن مي ‌تواند منجر به مرگ، آسيب و عدم توانايي در خروج از فضاي بسته شود و داراي شرايط زير است:

۱۵ ـ۱ ـ گاز، بخار يا گرد و غبار قابل اشتعال و احتراق با غلظتي برابر يا بيشتر از ۱۰ درصد حد پايين اشتعال؛

۱۵ ـ۲ ـ غلظت اكسيژن هوا كمتر از 5 /۱۹ (نوزده و نيم) درصد و يا بالاتر از 5 /۲۳ (بيست و سه و نيم) درصد؛

۱۵ ـ۳ ـ تغييرات غلظت مواد موجود در فضاي بسته، در مواردي كه محدوده مجاز آنها در آخرين ويرايش حدود مجاز مواجهه شغلي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي ـ طبقه ‌بندي مواد سمي و خطرناك مشخص شده است.

۱۵ ـ۴ ـ هر شرايط اتمسفري ديگر كه براي زندگي و سلامت فرد خطرناك باشد.

۱۶ ـ وضعيت اضطراري و خطرناك: شرايط يا وضعيتي كه بتواند مخاطراتي براي عوامل اجرايي يا اشخاص مجاز ايجاد نمايد.

۱۷ ـ شرايط ممنوع: وقوع شرايط يا وضعيت غيرايمن كه مخاطراتي براي شخص مجاز ايجاد نمايد.

18 ـ غوطه ‌وري و فرو رفتن: محاصره و در بر گرفتن يك شخص توسط مايعات يا ذرات ريزجامد قابل حركت و جابجايي كه بتواند به واسطه از كار انداختن سيستم تنفسي و يا اعمال فشار به بدن باعث آسيب يا مرگ شود.

۱۹ ـ خنثي ‌سازي: عملي است كه طي آن يك گاز بي ‌اثر غيرقابل احتراق و غيرآلاينده و واكنش ‌ناپذير (مانند نيتروژن) جايگزين گاز يا بخارات موجود در اتمسفر قابل اشتعال ‌گردد به گونه ‌اي كه اتمسفر فضاي بسته، غيرقابل اشتعال و واكنش‌ ناپذير شود.

۲۰ ـ جدا‌سازي: فرآيندي است كه تمام يا بخشي از فضاي بسته را براي پيشگيري از آزاد شدن انرژي يا ورود مواد به داخل آن از مدار خارج مي ‌نمايد. اين كار از طريق جدا نمودن لوله‌ ها، مسدود نمودن دوطرفه، جدا نمودن اتصالات مكانيكي، قفل كردن و مسدود نمودن تمامي منابع انرژي انجام مي ‌شود.

۲۱ ـ پايش: آزمايشاتي است كه براي شناسايي و ارزيابي خطرات و تعيين ميزان تغييرات شرايط ايمن فضاي بسته به صورت دوره ‌اي و مداوم در مدت انجام فعاليت شخص مجاز در فضاي بسته انجام مي ‌شود.

۲۲ ـ گروه امدادي: افراد معين آموزش ‌ديده‌ و داراي صلاحيتي هستند كه وظيفه آن ‌ها رفع خطر و نجات اشخاص حادثه ديده از فضاي بسته مي ‌باشد.

۲۳ ـ تجهيزات امداد و نجات: به تجهيزاتي مانند طناب نجات، حمايل ‌بند (هارنس)، جليقه نجات، كپسول اطفاء حريق، تجهيزات حفاظت فردي، كپسول اكسيژن و ديگر لوازمي كه براي امداد و نجات اشخاص حاضر در فضاي بسته نياز است، اطلاق مي ‌شود.