قانون الحاق دولت جمهوري اسلامي ايران به كنوانسيون بين المللي درباره مسؤوليت مدني براي خسارت آلودگي نفت سوخت كشتي

تبصره 1(اصلاحي 31ˏ03ˏ1390) ـ وزارت راه وترابري (سازمان بنادر و دريانوردي) مسؤول اجراء كنوانسيون مي‌باشد و تغيير مجري بر عهده دولت است.

تبصره 2 ـ رعايت اصل هفتاد و هفتم (77) قانون اساسي جمهوري اسلامي‌ايران براي هرگونه بازنگري يا اصلاح كنوانسيون در اجراء ماده (16) آن، الزامي است.

مقدمه: دولتهاي عضو اين كنوانسيون، با يادآوري ماده (194) كنوانسيون سازمان ملل درباره حقوق درياها، مصوب 1982 ميلادي (برابر با 1361 هجري ‌شمسي) كه مقرر مي ‌دارد دولتها بايد كليه اقدامات لازم را به ‌منظور جلوگيري، كاهش و كنترل آلودگي محيط ‌زيست دريايي به عمل آورند. همچنين با يادآوري ماده (235) آن كنوانسيون، كه مقرر مي ‌دارد با هدف حصول اطمينان از پرداخت كافي و فوري غرامت در مورد كليه خسارتهاي ناشي از آلودگي محيط زيست دريايي، دولتها بايد در توسعه بيشتر قواعد مربوط حقوق بين ‌الملل همكاري نمايند. با توجه به موفقيت كنوانسيون بين ‌المللي مسؤوليت مدني ناشي از خسارت آلودگي نفتي، مصوب 1992ميلادي (برابر با 1371 هجري ‌شمسي) و كنوانسيون بين ‌المللي ايجاد صندوق بين ‌المللي براي جبران خسارت ناشي از آلودگي نفتي، مصوب 1992 ميلادي (برابر با 1371 هجري ‌شمسي) در جهت ايجاد اطمينان از اين كه جبران خسارت، در دسترس اشخاصي قرار مي ‌گيرد كه از آلودگي در اثر خروج يا تخليه نفتي كه به‌ صورت فلّه، توسط كشتي ها و از طريق دريا حمل مي ‌شود، متضرر مي ‌شوند، همچنين با توجه به تصويب كنوانسيون بين ‌المللي درباره مسؤوليت و پرداخت غرامت در مورد خسارت ناشي از حمل مواد خطرناك و سمي از طريق دريا، مصوب 1996 ميلادي (برابر با 1375 هجري ‌شمسي) به منظور پيش‌ بيني جبران كافي، سريع و مؤثر خسارتهايي كه از سوانح ناشي از حمل مواد خطرناك و سمي از طريق دريا ايجاد مي‌ شود، با تصديق اهميت ايجاد مسؤوليت مطلق براي تمام اشكال آلودگي نفتي كه با تحديد مناسبي از درجه مسؤوليت مزبور مرتبط باشد. با در نظر داشتن اين كه اقدامات تكميلي براي تضمين جبران كافي، سريع و مؤثر خسارت ناشي از آلودگي منتج از خروج يا تخليه نفت سوخت از كشتي، ضروري است، با تمايل به تصويب قواعد و رويه‌ هاي بين‌ المللي يكسان ‌براي تعيين موضوعات مسؤوليت و پيش ‌بيني جبران كافي خسارت در چنين مواردي،به شرح زير توافق نموده‌ اند:

ماده 1 ـ تعاريف از نظر اين كنوانسيون:

«كشتي» يعني هر نوع كشتي اقيانوس ‌پيما و شناور درياپيما، از هر نوع كه باشد.

2 ـ «شخص» يعني هر فرد يا شركت يا هر نهاد خصوصي يا عمومي اعم از اين كه داراي شخصيت حقوقي باشد يا نباشد از جمله يك دولت يا هر كدام از بخشهاي تشكيل‌ دهنده آن.

«مالك كشتي» يعني مالك، از جمله مالك ثبت شده، مستأجر كشتي لخت، مدير و بهره‌ بردار كشتي.

4 ـ «مالك ثبت شده» يعني شخص يا اشخاص ثبت شده به عنوان مالك كشتي، يا در صورت فقدان ثبت، شخص يا اشخاصي كه مالك كشتي هستند. با اين حال، در مورد كشتي تحت مالكيت دولت و مورد بهره ‌برداري توسط شركتي كه در آن دولت، به عنوان بهره‌ بردار كشتي مزبور ثبت شده، مالك ثبت شده به چنين شركتي اطلاق خواهد شد.

5 ـ «نفت سوخت» يعني هرگونه نفت هيدروكربن معدني، از جمله روغن روان‌ كننده ‌اي كه در امر راهبري يا رانش كشتي مورد استفاده قرار گرفته يا خواهد گرفت و هرگونه رسوبات چنين نفتي.

6 ـ «كنوانسيون مسؤوليت مدني»يعني كنوانسيون بين ‌المللي مسؤوليت مدني ناشي از خسارت آلودگي نفتي، مصوب 1992ميلادي (برابر 1371 هجري ‌شمسي) آن طور كه اصلاح شده است.

7 ـ «اقدامات پيشگيرانه» يعني هر اقدام متعارفي كه هر شخصي پس از بروز سانحه به منظور جلوگيري يا تقليل خسارت آلودگي به عمل آورده است.

8 ـ «سانحه» يعني هر واقعه يا مجموعه ‌اي از وقايع داراي منشأ واحد كه موجب خسارت آلودگي يا باعث تهديد شديد و قريب ‌الوقوع بروز چنين خسارتي شود.

«خسارت آلودگي» يعني: الف) ضرر يا زيان به بار آمده در خارج از كشتي از طريق آلودگي در اثر خروج يا تخليه نفت سوخت از كشتي، قطع نظر از محل وقوع اين خروج يا تخليه، مشروط بر آن ‌كه جبران خسارت در ازاء آسيب وارده بر محيط زيست به استثناء عدم ‌النفع حاصل از آسيب مزبور، محدود به هزينه‌ هاي اقدامات متعارفي شود كه عملاً براي اصلاح وضعيت انجام پذيرفته يا قرار است انجام پذيرد؛ و ب) هزينه‌ هاي اقدامات پيشگيرانه و ضرر يا زيان اضافي ناشي از اقدامات پيشگيرانه.

10 ـ « دولت ثبت كشتي» در ارتباط با كشتي ثبت شده، يعني دولت ثبت‌كننده كشتي و در ارتباط با كشتي ثبت نشده يعني دولتي كه كشتي، محق به برافراشتن پرچم آن است.

«ظرفيت ناخالص» يعني ظرفيت ناخالص اندازه ‌گيري‌ شده طبق مقررات اندازه‌ گيري ظرفيت مندرج در پيوست يك كنوانسيون بين ‌المللي اندازه ‌گيري ظرفيت كشتيها، مصوب 1969ميلادي (برابر با 1348 هجري ‌شمسي)

«سازمان» يعني سازمان بين ‌المللي دريانوردي.

«دبيركل» يعني دبيركل سازمان.

ماده 2 ـ دامنه شمول اين كنوانسيون منحصراً‌ در موارد زير اعمال خواهد شد: الف ـ خسارت آلودگي ايجاد شده: (1) در سرزمين، از جمله درياي سرزميني يك دولت عضو، و (2) در منطقه انحصاري اقتصادي يك دولت عضو، كه طبق حقوق بين ‌الملل تعيين شده است يا اگر دولت عضوي چنين منطقه ‌اي را تعيين نكرده است يك منطقه فراتر يا مجاور درياي سرزميني آن دولت كه توسط دولت مزبور طبق حقوق بين الملل تعيين‌ شده و بيش از دويست مايل دريايي از خطوط مبدئي كه از آنها عرض درياي سرزميني آن اندازه گيري مي شود، امتداد نمي ‌يابد. ب ـ اقدامات پيشگيرانه به منظور پيشگيري يا تقليل چنين خسارتي، در هر محلي كه انجام شود.

ماده 3 ـ مسؤوليت مالك كشتي 1 ـ به استثناء موارد پيش ‌بيني شده در بندهاي (3) و (4) اين ماده، مالك كشتي در زمان سانحه، مسؤول خسارت آلودگي ناشي از هر نوع نفت سوخت در كشتي يا به وجود آمده از كشتي مي ‌باشد، مشروط بر آن‌ كه، اگر سانحه‌ اي شامل مجموعه‌ اي از وقايع داراي منشأ‌ يكسان باشد، مسؤوليت به مالك كشتي در زمان اولين مورد از اين وقايع، منتسب خواهد شد. 2 ـ اگر بيش از يك شخص طبق بند (1) فوق مسؤول باشد، مسؤوليت آنها تضامني خواهد بود. 3 ـ در صورت اثبات موارد زير از سوي مالك كشتي، هيچ ‌گونه مسؤوليت خسارت آلودگي به وي منتسب نخواهد شد: الف) بروز خسارت در نتيجه جنگ، عمليات خصمانه، جنگ داخلي، شورش يا پديده ‌اي طبيعي با ويژگي استثنائي، اجتناب ناپذير و غيرقابل دفع بوده است؛ يا ب) خسارت تماماً ناشي از فعل يا ترك فعل شخص ثالث با قصد ايجاد خسارت بوده است؛ يا پ) خسارت تماماً ناشي از غفلت يا فعل زيانبار ديگر هر دولت يا مرجع ديگر مسؤول نگهداري چراغها يا ساير وسايل كمك ناوبري در اجراء آن وظيفه بوده است. 4 ـ چنانچه مالك كشتي ثابت نمايد كه بروز خسارت آلودگي كلاً يا جزئاً‌ ناشي از فعل يا ترك فعل شخص زيان ‌ديده با قصد ايجاد خسارت يا مسامحه وي بوده است، مالك كشتي مي ‌تواند خود را كلاً يا جزئاً در قبال چنين شخصي از مسؤوليت مبّري گرداند. 5 ـ هيچ‌ گونه دعوايي براي جبران خسارت ناشي از آلودگي عليه مالك كشتي، جز طبق اين كنوانسيون اقامه نخواهد شد. 6 ـ هيچ چيز در اين كنوانسيون به حق رجوع مالك كشتي كه مستقل از اين كنوانسيون وجود داشته باشد، لطمه‌ اي وارد نخواهد كرد.

ماده 4 ـ استثنائات 1 ـ اين كنوانسيون در مورد خسارت آلودگي مذكور در كنوانسيون مسؤوليت مدني اعمال نخواهد شد اعم از اين كه غرامت به موجب كنوانسيون مزبور قابل پرداخت باشد يا نباشد. 2 ـ به استثناء موارد پيش ‌بيني شده در بند (3) اين ماده، مفاد اين كنوانسيون در مورد كشتيهاي جنگي، كشتيهاي تداركاتي يا ساير كشتيهاي تحت مالكيت يا بهره‌ برداري دولت كه در زمان استفاده تنها براي مقاصد غيربازرگاني دولت مورد استفاده قرار مي ‌گيرد، اعمال نخواهد شد. 3 ـ يك دولت عضو مي ‌تواند تصميم به اعمال اين كنوانسيون در مورد كشتيهاي جنگي خود يا ساير كشتيهاي مذكور در بند (2) فوق بگيرد كه در اين صورت، آن دولت بايد مراتب را با تصريح شرايط چنين اعمالي به آگاهي دبيركل برساند. 4 ـ در مورد كشتيهاي تحت مالكيت يك دولت عضو كه براي مقاصد تجاري مورد استفاده قرار مي ‌گيرند، هر دولتي در حوزه‌ هاي صلاحيت مقرر در ماده (9) اين كنوانسيون مشمول دعوي قرار خواهد گرفت و از تمام دفاعيه هاي مبتني بر وضعيت آن دولت به عنوان يك دولت حاكم، صرف نظر خواهد كرد.

ماده 5 ـ سوانحي كه دو يا چند كشتي در آنها دخيل مي ‌باشند اگر سانحه‌ اي كه دو يا چند كشتي در آن دخيل باشند اتفاق افتد و در نتيجه آن خسارت آلودگي ايجاد شود، مالكان تمامي كشتيهاي مربوط، جز در صورتي كه به موجب ماده (3) اين كنوانسيون از مسؤوليت مبري باشند، به صورت تضامني مسؤول تمام خسارتهايي خواهند بود كه به ‌طور متعارف قابل تفكيك نباشد.

ماده 6 ـ تحديد مسؤوليت هيچ چيز در اين كنوانسيون بر حق مالك كشتي و شخص يا اشخاص ارائه‌ كننده بيمه يا تضمين مالي ديگر براي تحديد مسؤوليت به موجب هر نظام ملي يا بين ‌المللي حاكم، از جمله كنوانسيون تحديد مسؤوليت دعاوي دريايي، 1976 ميلادي (برابر با 1355 هجري ‌شمسي)، آن طور كه اصلاح شده، تأثير نخواهد گذاشت.

ماده 7 ـ بيمه اجباري يا تضمين مالي

1 ـ مالك ثبت شده كشتي با ظرفيت ناخالص بالاتر از هزار تن كه در دولت عضوي ثبت شده، ملزم است كه بيمه يا تضمين‌ مالي ديگري مانند ضمانت‌ نامه يك بانك يا مؤسسه مالي مشابه را براي پوشش مسؤوليت مالك ثبت شده براي خسارت آلودگي به ميزاني معادل حدود مسؤوليت به موجب نظام تحديد ملي يا بين ‌المللي حاكم، اما در همه موارد، نه بيش از ميزان محاسبه شده به موجب كنوانسيون تحديد مسؤوليت دعاوي دريايي، مصوب 1976ميلادي (برابر با 1355 هجري ‌شمسي) آن طور كه اصلاح شده، به همراه داشته باشد.

2 ـ پس از اين كه مقام صالح دولت عضو احراز نمايد كه الزامات بند (1) اين ماده رعايت شده است، گواهينامه ‌اي حاكي از آن كه بيمه يا تضمين مالي ديگر، طبق مفاد اين كنوانسيون داراي اعتبار است براي هر كشتي صادر خواهد شد. در مورد يك كشتي ثبت شده در دولت عضو، گواهينامه‌ مزبور بايد توسط مقام صالح دولت ثبت كشتي صادر يا تصديق شود. در مورد كشتي‌ كه در دولت عضو ثبت نشده، گواهينامه مزبور مي ‌تواند توسط مقام صالح هر دولت عضوي، صادر يا تصديق شود. اين گواهينامه بايد به شكل نمونه مندرج در پيوست اين كنوانسيون و حاوي موارد زير باشد: الف) نام كشتي، شماره يا حروف مشخص و بندر ثبت؛ ب) نام و محل اصلي كسب و كار مالك ثبت شده؛ پ) شماره شناسايي سازمان بين ‌المللي دريانوردي براي كشتي؛ ت) نوع و مدت تضمين؛ ث) نام و محل اصلي كسب و كار بيمه ‌گر يا مشخص ديگر ارائه كننده تضمين و در صورت اقتضاء محل كسب و كاري كه بيمه يا تضمين در آنجا ايجاد شده است. ج) مدت اعتبار گواهينامه، كه نبايد طولاني ‌تر از مدت اعتبار بيمه يا تضمين ديگر باشد.

3 ـ الف) دولت عضو مي‌ تواند به يك مؤسسه يا سازمان به رسميت شناخته شده توسط خود اجازه دهد تا گواهينامه موضوع بند (2) فوق را صادر نمايد. مؤسسه يا سازمان مزبور، آن دولت را از صدور هر گواهينامه ‌آگاه خواهد نمود. در تمام موارد، دولت عضو بايد كامل بودن و صحت گواهينامه ‌اي را كه بدين شكل صادر شده است كاملاً تضمين ‌نمايد و متعهد ‌گردد كه از اتخاذ ترتيبات لازم براي تحقق اين تعهد، اطمينان حاصل نمايد. ب) دولت عضو بايد موارد زير را به دبيركل اعلام نمايد: 1) مسؤوليتها و شرايط خاص اختيار تفويض شده به مؤسسه يا سازمان به رسميت شناخته شده توسط آن؛ 2) رفع اثر از چنين تفويض اختياري، و 3) تاريخي كه از آن اختيار مزبور يا رفع اثر از چنين تفويض اختياري نافذ مي ‌گردد. اختيار تفويض شده تا سه ماه قبل از تاريخي كه در آن، اطلاعيه اي به اين منظور به دبيركل داده شده است، نافذ نخواهد شد. پ) مؤسسه يا سازماني كه طبق اين بند مجاز به صدور گواهينامه است بايد، حداقل مجاز شده باشد كه اگر شرايطي كه به موجب آنها گواهينامه‌ ها صادر شده است، حفظ نشود، از اين گواهينامه‌ ها رفع اثر كند. در تمام موارد، مؤسسه يا سازمان، بايد چنين رفع اثرهايي را به دولتي كه از طرف آن، گواهينامه را صادر كرده است، گزارش نمايد.

4 ـ گواهينامه بايد به زبان يا زبانهاي رسمي دولت صادركننده باشد. اگر زبان به كار رفته انگليسي، فرانسوي يا اسپانيايي نباشد، متن بايد شامل ترجمه به يكي از اين زبانها باشد و در مواردي كه آن دولت چنين تصميمي بگيرد، زبان رسمي دولت مزبور مي ‌تواند حذف شود.

5 ـ گواهينامه بايد در كشتي وجود داشته باشد و يك نسخه به مقامهايي كه سوابق ثبت كشتي را نگهـداري مي ‌كنند، يا اگر كشتي در يك دولـت عضو ثبت نشـده باشد، به مقامهايي صادركننده يا تأييدكننده گواهينامه تسليم شود.

6 ـ اگر امكان از بين رفتن بيمه يا تضمين مالي ديگر به عللي غير از انقضاء مهلت اعتبار بيمه يا تضمين مشخص شده در گواهينامه به موجب بند(2) اين ماده، قبل از سپري شدن سه ‌ماه از تاريخي كه در آن، اعلاميه انقضاء آن به مقام هاي مذكور در بند (5) فوق داده شده وجود داشته باشد، بيمه يا تضمين مالي ديگر، الزامات اين ماده را تأمين نخواهد كرد، مگر اين كه گواهينامه به اين مقام ها تسليم يا گواهينامه جديدي ظرف مدت مذكور صادر شده باشد. مفاد اخيرالذكر بايد به طور مشابه، در مورد هر اصلاحيه‌ اي در بيمه يا تضميني كه الزامات اين ماده را پوشش نمي ‌دهد، اعمال شود.

7 ـ دولت ثبت كشتي با رعايت مفاد اين ماده، شرايط صدور و اعتبار گواهينامه را تعيين خواهد كرد.

8 ـ هيچ چيز در اين كنوانسيون نبايد به عنوان عامل بازدارنده يك دولت عضو از اعتماد به اطلاعات به دست آمده از ساير دولتها يا سازمانها يا ساير سازمانهاي بين ‌المللي در رابطه با اعتبار مالي موجود ارائه‌ كنندگان بيمه يا تضمين مالي ديگر از نظر اين كنوانسيون تفسير شود. در چنين مواردي، دولت عضوي كه به چنين اطلاعاتي اعتماد كرده از مسؤوليت خود به عنوان دولت صادركننده گواهينامه ‌اي كه در بند (2) اين ماده مقرر شده است، مبرّي نخواهد ‌شد.

9 ـ گواهينامه ‌هايي كه به موجب تفويض اختيار دولت عضو صادر يا تأييد شده است بايد توسط ساير دولتهاي عضو براي مقاصد اين كنوانسيون پذيرفته شود و بايد توسط ساير دولتهاي عضو داراي همان اعتباري تلقي شود كه گواهينامه‌ هايي كه خود آنها صادر يا تأييد كرده ‌اند از آن برخوردار هستند، حتي اگر گواهينامه صادره يا تأييد شده مربوط به كشتي‌ باشد كه توسط يك دولت عضو ثبت نشده باشد. يك دولت عضو اگر اعتقاد داشته باشد كه بيمه‌ گر يا تضمين ‌كننده مذكور در گواهينامه بيمه، از نظر مالي قادر به تأمين تعهدات مقرر در اين كنوانسيون نيست مي‌ تواند در هر زماني درخواست مشاوره با دولت صادركننده يا تأييدكننده گواهينامه را بنمايد.

10 ـ هر دعوايي براي جبران خسارت آلودگي مي ‌تواند به طور مستقيم ‌عليه بيمه ‌گر يا شخص ديگر ارائه‌ كننده تضمين مالي براي مسؤوليت مالك ثبت شده، براي خسارت آلودگي اقامه شود. در چنين موردي خوانده مي ‌تواند به دفاعيه هايي كه مالك كشتي محق بوده است كه به آنها استناد كند (غير از ورشكستگي يا انحلال مالك كشتي) از جمله تحديد مسؤوليت به موجب ماده (6) اين كنوانسيون استناد كند. بعلاوه، حتي اگر مالك كشتي محق به تحديد مسؤوليت به موجب ماده (6) اين كنوانسيون نباشد، خوانده مي ‌تواند مسؤوليت را به ميزاني برابر با ميزان بيمه يا تضمين مالي ديگري محدود كند كه طبق بند (1) لازم است نگهداري شود. افزون بر آن خوانده مي‌ تواند به اين دفاع استناد كند كه خسارت آلودگي ناشي از سوء رفتار عمدي مالك كشتي بوده است، اما خوانده نبايد به دفاع ديگري استناد كند كه خوانده احياناً محق بوده در جريان دادرسي كه توسط مالك كشتي عليه خوانده اقامه شده، به آن استناد كند. در هر صورت خوانده حق خواهد داشت كه مالك كشتي را به جريان دادرسي فراخواند.

11 ـ يك دولت عضو نبايد به كشتي تحت پرچم خود كه اين ماده در مورد آن اعمال مي ‌شود، اجازه دهد كه در هيچ زماني مورد بهره ‌برداري قرار گيرد مگر اين كه گواهينامه ‌اي به موجب بند (2) يا (14) اين ماده صادر شده باشد.

12 ـ هر دولت عضو با رعايت مفاد اين ماده، بايد به موجب قانون ملي خود، اطمينان حاصل نمايد كه بيمه يا تضمين ديگر به ميزاني كه در بند (1) اين ‌ماده مقرر شده است، در مورد هر كشتي با ظرفيت ناخالص بيشتر از هزارتن ـ هر كجا كه ثبت شده باشد ـ در زمان ورود يا ترك بندر واقع در قلمرو آن يا در زمان ورود يا ترك ‌تسهيلات‌ فراساحلي واقع در درياي ‌سرزميني ‌آن وجود دارد.

13 ـ صرف نظر از مقررات بند (5) فوق، دولت عضو مي تواند به دبيركل اعلام نمايد كه براي مقاصد بند (12) اين ماده، كشتي ‌ها ملزم به همراه داشتن يا ارائه گواهينامه مقرر در بند (2) اين ماده در زمان ورود يا ترك بندري در قلمرو آن يا رسيدن يا ترك تسهيلات فراساحلي واقع در آبهاي سرزميني آن نيستند، مشروط بر اين كه دولت عضوي كه گواهينامه مقرر به موجب بند (2) اين ماده را صادر مي كند به دبيركل اعلام كرده باشد كه سوابق را به شكل الكترونيكي، قابل دسترس براي كليه دولتهاي عضو، مؤيد وجود گواهينامه و قادركننده دولتهاي عضو به ايفاء وظايفشان به موجب بند (12) اين ماده، نگهداري مي ‌كند.

14 ـ اگر بيمه يا تضمين مالي ديگر در مورد كشتي كه متعلق به يك دولت عضو است، نگهداري نشود مفاد اين ماده در خصوص كشتي مزبور قابل اعمال نخواهد بود، اما كشتي مزبور بايد گواهينامه صادره توسط مقام صلاحيتدار دولت ثبت كشتي را كه حاكي از تعلق كشتي به آن دولت است و اين كه مسؤوليت كشتي به ميزان مذكور در بند (1) اين ماده تحت پوشش قرار گرفته است، به همراه داشته باشد. گواهينامه مزبور تا سر حد امكان بايد با نمونه مذكور در بند (2) اين ماده هماهنگ باشد.

15 ـ يك دولت مي ‌تواند به هنگام تنفيذ، پذيرش، تصويب، يا الحاق به اين كنوانسيون، يا در هر زمان پس از آن، اعلام نمايد كه اين ماده در مورد كشتيهايي كه منحصراً در منطقه موضوع جزء (1) بند (الف) ماده (2) اين كنوانسيون در آن دولت مورد بهره‌ برداري قرار مي ‌گيرند، اعمال نمي‌ شود.