آئين نامه حفاظتي حمل دستي بار

هدف: هدف از تدوين اين آيين نامه ايمن سازي محيط كار و صيانت از نيروي انساني و منابع مادي و پيشگيري از حوادث و بيماريهاي ناشي از كار و ارتقاي سطح بهره وري در كليه كارگاههائي كه حمل دستي بار و فرايندهاي مرتبط با آن كه به هر نحو ممكن انجام مي گيرد مي باشد. دامنه شمول : اين آيين نامه در كليه كارگاههاي مشمول ماده 85 قانون كار جمهوري اسلامي ايران لازم الاجراست.

حمل دستي بار به صورت انفرادي در موارد ذيل ممنوع است: الف) براي نوع كاري كه انجام مي گيرد سنگين باشد. ب) در جايي بسيار بلند يا كوتاه ( خارج از حدود بين ران پا و شانه ) قرار گرفته باشد به گونه اي كه امكان بلند كردن ايمن آن وجود نداشته باشد. ج) بسيار بزرگ ، حجيم و يا داراي شكلي بوده كه امكان دسترسي به آن مشكل باشد و يا جلوي ديد شخص را بگيرد. د) مرطوب، لغزنده و يا داراي لبه هاي تيز بوده به طوريكه گرفتن آن مشكل باشد. هـ) بي ثبات بوده و مركز ثقل آن به دليل حركت محتويات آن تغيير نمايد.

حمل دستي بار در صورت وجود شرايط نامناسب جوي، محيطي و كارگاهي كه احتمال بروز حوادث و بيماريهاي ناشي از كار مي رود، ممنوع است.

كارگراني كه در فرايند شغلي خود به طور پيوسته يا ناپيوسته حمل دستي بار را انجام مي دهند بايستي علاوه بر برخورداري از سلامت جسمي ، روحي و رواني متناسب با نوع كار از نظر شرايط جسماني نظير قد و وزن و جنسيت نيز متناسب با وظيفه محوله باشند.

بكارگيري كارگران مذكور منوط به انجام معاينات بدو استخدام و دوره اي به ويژه از نظر آسيب هاي اسكلتي – عضلاني مطابق قوانين كار و تأمين اجتماعي مي باشد.

حمل دستي بار در صورتي مجاز است كه امكان استفاده از وسايل يا تجهيزات مكانيكي مناسب و يا اصلاح شرايط كارگاهي نظير چيدمان دستگاهها و تجهيزات و ايستگاههاي كاري مقدور نباشد.

كارفرما مكلف است تدابير لازم جهت ارزيابي چگونگي وضعيت حمل دستي بار در كارگاه و شناسائي خطرات مربوطه را اتخاذ نموده و با استفاده از راهكارهاي فني – مهندسي و علمي به اصلاح وضعيت حمل دستي بار از نظر ارگونومي و ايمني مبادرت نمايد.

در حين حمل دستي بار انجام اعمال نا ايمن مانند شوخي كردن دويدن ، پريدن ، پرتاب نمودن و نيز كليه اعمالي كه مغاير اصول ايمني و بهداشتي باشد ممنوع است.

كارفرما مكلف است وسايل حفاظت فردي متناسب با حمل دستي بار را براي كارگران مربوطه فراهم نمايد.

كارگران موظفند به كليه دستورالعمل ها و توصيه هاي بهداشتي و ايمني در زمينه حمل دستي بار كه از طرف كارفرما و مراجع ذيصلاح ارائه مي گردد عمل نموده و از وسايل حفاظت فردي كه توسط كارفرما بدين منظور تهيه شده استفاده نمايند.

كارفرما مكلف است ضمن تعليم روشهاي صحيح و مناسب حمل دستي بار، كارگران خود را از خطرات احتمالي آگاه نموده و نظارت هاي لازم را در اين زمينه ها اعمال نمايد.

در مواردي كه كارگر مجبور به انجام فعاليت هاي خارج از حد توان فيزيولوژيكي باشد، كارفرما ملكف است با اعمال تمهيداتي مانند چرخش كار، زمان استراحت و طراحي ايستگاههاي كار بسته بندي مناسب و رعايت اصول انبارداري نسبت به حذف يا كاهش آسيب هاي ناشي از حمل دستي بار اقدام نمايد.

براي محاسبه حد توان فيزيولوژيكي مي بايستي از فرمول مندرج در ضميمه شماره 3 استفاده شود.

كارفرما مكلف است دستگيره هاي متناسب با نوع بار براي گرفتن بسته ها و بارهاي بد دست تعبيه نمايد.

در فعاليت بلند كردن بار ميزان مجاز بار براي كارگران مرد با گروه سني 50 -19 سال بايد از روش محاسباتي مندرج در ضميمه شماره 4 استفاده شود.

ميزان مجاز بلند كردن بار براي كارگران نوجوان و مرد بالاي 50 سال هفتاد و پنج درصد مقدار به دست آمده از روش فوق مي باشد.

ميزان مجاز بلند كردن بار براي كارگران زن با گروه سني 50 -19 سال هفتاد درصد مقدار به دست آمده از روش فوق مي باشد.

ميزان مجاز بلند كردن بار براي كارگران نوجوان و وزن بالاي 50 سال 45 درصد مقدار به دست آمده از روش فوق مي باشد.

نيروهاي وارده به منظور كشيدن و هل دادن بار در حالت افقي و عمودي نبايد از مقدار مندرج در جدول 1و 2 ضميمه تجاوز نمايد.

حداكثر وزن بلند كردن بار در كارهاي نشسته براي مردان و زنان نبايد به ترتيب از 5 و 3 كيلو گرم بيشتر باشد.

در فعاليت هاي حمل و جابجايي بار در شرايط بهينه كه به صورت يك نفره انجام مي گيرد حداكثر بار مجاز به تفكيك گروه سني و جنس كارگران بايد مطابق جدول زير باشد:

در اوزان بالاتر از حد مجاز ، حمل و جابجايي بار بايد توسط وسايل مكانيكي مناسب و يا چند نفره صورت پذيرد.

در صورتي كه حمل و جابجايي بار در شرايط بهينه ( با توجه به فاكتورهاي مدت زمان حمل بار، فركانس حمل بار، شرايط محيط كار و وضعيت بدن حين كار) امكان پذير نباشد مقادير جدول فوق مطابق استانداردها و مقررات موجود تعديل خواهد شد.

حمل و جابجايي بار براي زنان در طول مدت بارداري و همچنين ده هفته پس از زايمان ممنوع مي باشد.

جهت حمل دستي مواد سمي و شيميايي كه مواجهه پوستي يا استنشاقي يا گوارشي با آن منجر به ايجاد آسيب مسموميت مي گردد استفاده از ظروف يا محفظه هاي مقاوم در بسته و محصور كه امكان مواجه با مواد مذكور وجود نداشته و داراي برچسب حاوي مشخصات ماده شيميايي يا سمي مورد نظر باشد الزامي است.

مسئوليت رعايت مقررات اين آيين نامه بر عهده كارفرماي كارگاه بوده و در صورت وقوع هرگونه حادثه يا بيماري ناشي از كارفرما به الزامات قانوني مطابق مواد 175 و 176 قانون كار عمل شده و نامبرده مكلف به جبران خسارت وارده به زيان ديدگان مي باشد.

اين آيين نامه مشتمل بر 4 فصل و 18 ماده و 7 تبصره به استناد مواد 85 و 91 قانون كار جمهوري اسلامي ايران در جلسه مورخ 28 /10 /1388 شوراي عالي محافظت فني تدوين و در تاريخ 5 /3 /1389 به تصويب وزير كار و امور اجتماعي رسيده است.

بديهي است از زمان لازم الاجراشدن آن ، آيين نامه مربوط به حمل بار با دست و بدون استفاده از وسايل مكانيكي براي كارگران زن و نوجوانان موضوع مواد 75 و 83 قانون كار كه در تاريخ 11/ 1 /1370 به تصويب وزير كار و امور اجتماعي رسيده ، فاقد اعتبار مي باشد.

جدول 1

جدول 2

ضميمه شماره 3 ظرفيت كار جسماني ( PWC) حداكثر ميزان مصرف انرژي است كه فرد مي تواند با اين ميزان مصارف انرژي به انجام فعاليت هاي شغلي 8 ساعته خود پرداخته و دچار صدمات جسماني نگردد. PWC ( ظرفيت كار جسماني ) از طريق فرمول زير به دست مي آيد: در فرمول فوق t زمان فعاليت برحسب دقيقه مي باشد. AC= حداكثر قابليت هر فرد در مصرف اكسيژن مي باشد كه تحت عنوان توان هوازي شناخته مي شود و برحسب ليتر در دقيقه بيان مي شود، براي تعيين AC مراحل زير را طي مي كنيم : با دادن مقدار كار مشخص به فرد از طريق يكي از روش ها از جمله تست دوچرخه ارگومتر، تست نوار نقاله يا تست پله ، نتايج ضربان قلب ( HR ) و حجم اكسيژن مصرفي را در چهار مرحله قرائت مي كنيم و سپس با استفاده از مختصات بدست آمده رابطه خطي بين ضربان قلب و ميزان اكسيژن مصرفي بدست مي آيد و سپس ماكزيمم ضربان قلب فرد را از طريق فرمول زير بدست مي آوريم: ( سن * 63 /0 ) - 210=HR ماكزيمم حال با جايگذاري مقدار ماكزيمم ضربان قلب در فرمول خط فوق مقدار AC بدست مي آيد.

ضميمه شماره 4 روش محاسباتي جهت تجزيه و تحليل عمل بلند كردن بار شركت / كارخانه : ارزياب: شغل: تاريخ : 1) وزن شي ء مورد نظر را يادداشت كنيد: وزن بار شده برحسب كيلوگرم: 2) يكي از عددهاي موجود در مستطيل هاي زير را كه با موقعيت دست فرد در زمانيكه وي شروع به بلند كردن يا پايين آوردن اشياء ( بار ) مي كند ، مطابقت دارد انتخاب نمائيد.