بخشنامه بانك مركزي درخصوص ابلاغ «دستورالعمل اجرايي تأمين و فروش ارز زيارتي اربعين حسيني (ع) در سال 1405» و «دستورالعمل اجرايي تأمين و فروش ارز اربعين مواكب، دستگاه‌ها و نهادهاي عمومي خدمت‌رسان در سال 1405»

با سلام و احترام، با عنايت به در پيش بودن ايام اربعين حسيني (ع) و در راستاي تسهيل شرايط عزيمت هموطنان ايراني به عتبات عاليات در سال جاري، بدين ‌وسيله «دستورالعمل اجرايي تأمين و فروش ارز زيارتي اربعين حسيني (ع) در سال ۱۴۰۵» و «دستورالعمل اجرايي تأمين و فروش ارز اربعين مواكب، دستگاه ‌ها و نهادهاي عمومي خدمت ‌رسان در سال ۱۴۰۵» ارسال مي ‌گردد. خواهشمند است ضمن ابلاغ مراتب به كليه شعب و واحدهاي ارزي ذي ‌ربط، بر حسن اجراي آن نيز نظارت نمايند.‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏

سرپرست مديريت كل مطالعات و مقررات ارزي اداره تدوين مقررات ارزي قربانعلي حاجي رضائي – داود كيومرثي 9716 - 6016

دستورالعمل اجرايي تأمين و فروش ارز زيارتي اربعين حسيني در سال ۱۴۰۵

به استناد جزء (۱) بند (ب) ماده (۴) و ماده (۳۷) قانون بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران ـ مصوب 1402/03/30 و در راستاي تحقق توافقات منعقده با ستاد مركزي اربعين وزارت كشور (موضوع مكاتبه شماره ۹۳۸۴ مورخ 1405/02/09)، جهت تمهيد و تنسيق مقدمات لازم براي تأمين، عرضه و فروش ارز مورد نياز زائرين اربعين حسيني در سال ۱۴۰۵، به ‌منظور انتظام ‌بخشي به فرآيندهاي عملياتي، ارتقاي شفافيت در شبكه فروش و تضمين رعايت حقوق زائرين، مفاد «دستورالعمل اجرايي تأمين و فروش ارز زيارتي اربعين حسيني (ع) در سال ۱۴۰۵» كه از اين پس «دستورالعمل» ناميده مي ‌شود، جهت اجرا به شرح مواد و تبصره ‌هاي آتي تصويب و ابلاغ مي ‌گردد:

ماده ۱) ـ تعاريف و دامنه شمول: در اين دستورالعمل، عناوين و اصطلاحات زير در معاني مشروح به ‌كار مي ‌روند:

بانك مركزي: بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران.

نهاد فروشنده: كليه بانك ‌ها، مؤسسات اعتباري و صرافي ‌هاي داراي مجوز معتبر انجام عمليات ارزي از بانك مركزي

ارز زيارتي اربعين: ارز موضوع اين دستورالعمل كه به ‌منظور سفر زيارتي اربعين حسيني (ع) و در چارچوب ضوابط مقرر در اين ابلاغيه، به متقاضيان واجد شرايط عرضه و فروخته مي ‌شود.

متقاضي: شخص حقيقي واجد شرايطي كه با ارائه مدارك معتبر هويتي و مسافرتي و با رعايت ضوابط مقرر در دستورالعمل، درخواست خريد ارز زيارتي اربعين را ارائه مي ‌نمايد.

سامانه سنا: سامانه نظارت ارز بانك مركزي كه ثبت و نظارت بر تراكنش ‌هاي موضوع اين دستورالعمل در آن انجام مي ‌پذيرد.

سامانه ناخدا: سامانه نظام مديريت خدمات ارز ايران، مورد بهره ‌برداري ستاد مركزي اربعين وزارت كشور، جهت ثبت تقاضاهاي ارزي بالقوه از طريق تخصيص كد رهگيري (كد ناخدا) به متقاضيان مشمول.

سامانه سماح: سامانه مديريت اربعين حسيني (ع) وزارت كشور، كه اخذ كد ناخدا توسط متقاضيان منوط به ثبت نام در آن مي ‌باشد.

ماده ۲) ـ منبع تأمين، نوع ارز و سقف فروش: تأمين و فروش ارز موضوع اين دستورالعمل، از محل منابع داخلي نهاد فروشنده و به ‌صورت اسكناس انجام خواهد پذيرفت. فروش ارز مزبور صرفاً در قالب دينار عراق (IQD) و حداكثر تا سقف 200/000 (دويست هزار) دينار عراق براي هر متقاضي واجد شرايط، با نرخ مورد تقاضا و توافق متعاملين، مجاز است.

تبصره ۱) ـ تخصيص ارز موصوف، نافي امكان خريد ارز متقاضي در ساير سرفصل ‌هاي مجاز (نظير ارز مسافرتي يا تأمين نيازهاي ضروري) نبوده و تداخلي در ديگر سرانه ‌هاي ارزي سنواتي ايجاد نمي ‌نمايد.

تبصره ۲) ـ نهاد فروشنده مكلف است پيش از انجام معامله، نرخ فروش ارز را به ‌صورت شفاف، قابل رؤيت و غيرمبهم به متقاضي اعلام نمايد.

ماده ۳) ـ اشخاص واجد شرايط و مدارك مورد نياز: فروش ارز موضوع اين دستورالعمل، صرفاً به متقاضيان بالاي پنج سال، يعني متولدين ۱۳‏/۰۵‏/۱۴۰۰ و قبل از آن، در بازه زماني مقرر در اين دستورالعمل و با ارائه اصل مدارك معتبر هويتي و مسافرتي، مجاز خواهد بود. مدارك لازم براي انجام فروش عبارت است از: اصل كارت ملي و اصل گذرنامه معتبر (يا برگه تردد اربعين معتبر).

تبصره ۱) ـ درخصوص متقاضيان داراي سن بيش از پنج سال و كمتر از پانزده سال، ارائه اصل شناسنامه به ‌جاي كارت ملي الزامي است.

تبصره ۲) ـ فروش ارز موضوع اين دستورالعمل، موكول به اخذ قبلي كد رهگيري سامانه ناخدا توسط متقاضي و منوط به ثبت اطلاعات متقاضي در سامانه سنا ذيل سرفصل «ارز زيارتي اربعين» با كد عملياتي (۵۰) توسط نهاد فروشنده خواهد بود.

تبصره ۳) ـ كد رهگيري سامانه ناخدا بر مبناي كد ملي متقاضي تعريف شده و پس از طي فرآيند ثبت ‌نام در سامانه سماح توسط متقاضي، متناظراً در سامانه سنا فعال مي ‌گردد. مع ‌الوصف مسئوليت حصول اطمينان از اخذ و اعتبار كد مزبور پيش از انجام فروش، بر عهده نهاد فروشنده است.

تبصره ۴) ـ نهاد فروشنده ملزم به استقرار مكانيزم ‌هاي كنترل داخلي (Internal Controls)، جهت توجيه، آموزش و نظارت بر عملكرد كاربران ذي ‌ربط خود در ثبت صحيح، كامل و منطبق با واقع اطلاعات، در سامانه ‌ سنا است. هرگونه ثبت ناقص، خلاف واقع، تكراري، فاقد مستند معتبر يا مغاير با ضوابط اين دستورالعمل، تخلف محسوب شده و مسئوليت آن حسب مورد بر عهده نهاد فروشنده و مقام يا كاربر ذي ‌ربط خواهد بود.

تبصره ۵) ـ سرپرست خانوار مي ‌تواند جهت خريد ارز زيارتي اربعين براي افراد تحت تكفل خود، با در دست داشتن اصل مدارك هويتي موضوع اين ماده، به نهاد فروشنده مراجعه نمايد. در اين ‌صورت، حضور ساير اعضاي خانواده در محل فروش الزامي نبوده و سرپرست خانوار مجاز است با استفاده از كارت بانكي متعلق به خود، نسبت به پرداخت معادل ريالي و خريد ارز براي افراد يادشده اقدام نمايد.

تبصره ۶) ـ مسئوليت احراز هويت متقاضي (KYC)، صحت انتساب مدارك، انطباق هويت و مالكيت حساب اشخاص مشمول با اسناد ارائه ‌شده و رعايت كليه ضوابط مربوط به سقف، شرايط و ثبت اطلاعات، بر عهده نهاد فروشنده خواهد بود.

ماده ۴) ـ بازه زماني فروش و حدود زماني ثبت عمليات: فروش ارز موضوع اين دستورالعمل از ابتداي روز شنبه مورخ 1405/04/20 آغاز و حداكثر تا ساعت ۱۵:۰۰ روز دوشنبه مورخ 1405/05/12 ادامه خواهد داشت. با اختتام بازه زماني مزبور، سرفصل «ارز زيارتي اربعين» با كد عملياتي (۵۰) در سامانه سنا از چرخه عملياتي خارج شده و متعاقباً امكان ثبت هرگونه تراكنش جديد، اصلاح اطلاعات منتهي به ايجاد فروش جديد، يا بازنويسي مؤثر در ثبت معامله، در بستر يادشده، مسدود و ممتنع خواهد بود.

تبصره ـ نهاد فروشنده مكلف ‌ است كليه ترتيبات اجرايي، فني و كنترلي لازم را به ‌گونه ‌اي فراهم آورند كه هيچ ‌گونه تعهد به فروش، ثبت يا بازنويسي اطلاعات، خارج از بازه زماني مقرر در اين ماده، انجام نپذيرد.

ماده ۵) ـ ترتيبات اجرايي عرضه و تكاليف نهاد فروشنده: نهاد فروشنده مكلف است ضمن اطلاع ‌رساني عمومي، بهنگام و مؤثر درخصوص اسامي، نشاني، ساعات فعاليت و ساير مشخصات شعب يا واحدهاي عرضه ‌كننده ارز زيارتي اربعين، ترتيبي اتخاذ نمايد كه واحدهاي اقدام كننده فروش، در كليه ايام غيرتعطيل واقع در بازه موضوع ماده (۴)، نسبت به عرضه و فروش ارز به متقاضيان واجد شرايط اقدام نمايند. همچنين نهاد فروشنده مكلف است در صورت ابلاغ بانك مركزي، آمادگي لازم براي استمرار خدمت ‌رساني در ايام تعطيل را نيز فراهم آورد.

تبصره ۱ ـ نهاد فروشنده موظف است فهرست كامل شعب يا واحدهاي فعال در فروش ارز زيارتي اربعين حسيني را، مشتمل بر نام بانك / مؤسسه اعتباري / صرافي (با ذكر توأمان نام تجاري و ثبتي)، استان، شهرستان / شهر / روستا، نام شعبه، كد شعبه، نشاني، شماره تلفن و ساعات فعاليت، حداكثر تا پايان وقت اداري روز چهارشنبه مورخ ۱۰‏/۰۴‏/۱۴۰۵، ضمن درج در درگاه ‌ها و بسترهاي رسمي اطلاع ‌رساني خود، به ‌صورت مكتوب به اداره پايش بازار ارز بانك مركزي اعلام نمايد.

تبصره ۲) ـ نهاد فروشنده موظف است برآورد خود از حجم قابل تأمين منابع ديناري از محل منابع داخلي براي دوره فروش ارز زيارتي اربعين را حداكثر تا پايان وقت اداري روز چهارشنبه مورخ 1405/03/27 طي مكاتبه رسمي به اداره پايش بازار ارز اعلام نمايد. همچنين حجم نهايي منابع ديناري تأمين ‌شده و در دسترس بايد متعاقباً و حداكثر همزمان با ارسال فهرست موضوع تبصره (۱) اين ماده، به اداره مزبور منعكس گردد.

ماده ۷) ـ فروش برخط (E-Commerce Operations): به ‌منظور تسهيل دسترسي متقاضيان و ارتقاي كيفيت ارائه خدمات، بانك ‌ها، مؤسسات اعتباري و صرافي ‌هاي بانكي مشمول اين دستورالعمل مي ‌توانند، در صورت استقرار زيرساخت ‌هاي فني متقن (از جمله پروتكل ‌هاي احراز هويت ديجيتال و امنيت تراكنش)، نسبت به فروش برخط ارز زيارتي اربعين اقدام نمايند. انجام فروش برخط، موكول به هماهنگي قبلي با اداره پايش بازار ارز بانك مركزي تا پايان وقت اداري روز چهارشنبه مورخ 1405/03/27 و پذيرش مسئوليت كامل تبعات حقوقي، اجرايي، فني و نظارتي مترتب بر آن از سوي بانك خواهد بود.

تبصره ۱) ـ صرافي ‌هاي غير بانكي در سال جاري از شمول تعريف نهاد فروشنده ذيل مفاد و تبصره ‌هاي اين ماده خارج بوده و مجاز به عرضه برخط ارز موضوع اين دستورالعمل نمي ‌باشند.

تبصره ۲) ـ نهاد فروشنده مجاز است از ابتداي بامداد روز شنبه مورخ 1405/04/20 نسبت به آغاز فروش برخط ارز زيارتي، به صورت (۲۴) ساعته و در روز هفت روز هفته، اقدام نمايد.

تبصره ۳) ـ سامانه فروش برخط نهاد فروشنده، بايد به ‌گونه ‌اي طراحي و بهره ‌برداري شود كه نرخ فروش ارز، پيش از ورود متقاضي به فرآيند خريد و بدون نياز به ورود به حساب كاربري، به ‌صورت شفاف قابل مشاهده باشد.

تبصره ۴) ـ مسئوليت ناظر بر مديريت ظرفيت فروش برخط ارز (اعم از تعيين سقف ‌هاي سيستمي، كنترل هم ‌زماني سفارش ‌ها، رزرو/كسر منابع و ممانعت از ايجاد تعهد مازاد بر موجودي)، منحصراً بر عهده نهاد فروشنده بوده و نهاد مزبور مكلف است فروش برخط را صرفاً در حدّ منابع قطعي و در دسترس اعمال نمايد. بديهي است هرگونه اخلال، توقف، تأخير يا امتناع از تحويل ارز خريداري ‌شده برخط در دامنه زماني مورد تعهد، كه منتهي به تضييع حقوق معاملاتي متقاضيان يا مخدوش شدن حقوق شهروندي ايشان گردد ـ به ‌ويژه در موارد ناشي از فروش مازاد بر ظرفيت يا ضعف تمهيدات فني ـ تخلف محسوب شده و حسب مورد، توسط مراجع نظارتي و انتظامي ذي ‌مدخل قابل تعقيب و پيگيري خواهد بود.

تبصره ۵) ـ كليه سامانه ‌هاي فروش برخط نهادهاي فروشنده، مكلفند رأس ساعت ۱۵:۰۰ روز دوشنبه مورخ ۱۲‏/۰۵‏/۱۴۰۵ دسترسي سمت كارخواه (Client) به كارساز (Server) جهت ثبت درخواست جديد، تكميل فرآيند خريد، بازنويسي اطلاعات يا هرگونه اقدام مؤثر در ايجاد معامله جديد را به ‌طور كامل غيرفعال نمايند.

تبصره ۶) ـ نگهداري ارز خريداري ‌شده توسط متقاضي از طريق بستر برخط، در محل خزانه يا شعب نهاد فروشنده، از زمان انجام معامله تا پايان بازه زماني موضوع ماده (۴)، مشمول هزينه نگهداري (Custody Fee) نخواهد بود. پس از انقضاي مهلت مزبور، نهاد فروشنده مجاز است در صورت استمرار عدم مراجعه متقاضي براي دريافت ارز، مطابق ضوابط داخلي خود نسبت به اعمال هزينه نگهداري اقدام نمايد؛ مشروط بر آنكه مفاد مربوط با نحوه اعمال و ميزان هزينه مزبور، متقدماً به ‌صورت شفاف، منجز و غيرقابل تفسير مضيق به اطلاع مشتري رسيده و تأييد الكترونيكي ايشان نسبت به موضوع اخذ شده باشد.

تبصره ۷) ـ حداكثر مدت زمان تعهد نهاد فروشنده به نگهداري ارز خريداري ‌شده به ‌صورت برخط، جهت تحويل به متقاضي، تا پايان روز 1405/05/31 خواهد بود. در صورت عدم مراجعه مشتري تا مهلت مذكور، نهاد فروشنده مجاز است، پس از استرداد وجه ريالي دريافتي به حساب مشتري (با امكان اعمال كسر هزينه نگهداري)، نسبت به فسخ معامله اقدام نمايد. اعمال حق فسخ موضوع اين تبصره در اختيار نهاد فروشنده و منوط به اطلاع ‌رساني شفاف، قبلي و قابل استناد ترتيبات اجرايي به مشتري و اخذ تأييد الكترونيكي ايشان در طي فرآيند خريد خواهد بود.

تبصره ۸) ـ نهاد فروشنده، مكلف است اطلاعات مربوط به وضعيت تحويل يا عدم تحويل ارز، تغيير وضعيت معامله، فسخ، استرداد وجه و سوابق مرتبط با درخواست ‌هاي برخط را به ‌نحو قابل اتكا و قابل رسيدگي نگهداري نمايد تا در زمان بازگشايي مجدد سرفصل مربوطه در سامانه سنا پس از تاريخ 1405/05/31، امكان انجام اصلاحات، ثبت ‌هاي تكميلي يا ابطال ‌هاي مقتضي فراهم باشد.

ماده ۸) ـ رعايت قوانين و مقررات بالادستي و مسئوليت ‌ها: كليه قوانين، مقررات، دستورالعمل ‌ها و بخشنامه ‌هاي ابلاغي ناظر بر عمليات ريالي و ارزي نهاد فروشنده، به ويژه احكام مربوط به لزوم صدور و ارائه صورت ‌حساب معتبر، منقح و قابل استناد، مشتمل بر كليه اطلاعات مندرج در سامانه سنا و منضم به مستند حاوي اطلاعات شماره مسلسل اسكناس ‌هاي تحويلي به متقاضي، به صورت رسمي و ممهور، توسط آن نهاد، (متناظر با مفاد تبصره (۲) ماده (۲) مكرر قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز)، درخصوص عمليات موضوع اين دستورالعمل نيز نافذ و لازم ‌الرعايه خواهد بود.

تبصره ۱) ـ لازم به تأكيد است كه هرگونه تخطي از مقررات موضوعه، موجب تحقق مسئوليت قانوني و انتظامي براي نهاد فروشنده و حسب مورد مسئول يا كاربر ذي ‌ربط خواهد بود.

تبصره ۲) ـ چنانچه تخلف ارتكابي حسب قوانين و مقررات مربوط واجد وصف تخلف انتظامي، تخلف نظارتي، يا مشمول عناوين مقرر در قوانين مبارزه با قاچاق كالا و ارز باشد، رسيدگي و اقدام مقتضي وفق ضوابط و مراجع صلاحيت ‌دار به ‌عمل خواهد آمد.

تبصره ۳) ـ مسئوليت حسن اجراي اين دستورالعمل، استقرار كنترل ‌هاي داخلي، صحت ‌سنجي مدارك و اطلاعات، رعايت سقف ‌ها و مواعد، انطباق ثبت ‌هاي سامانه ‌اي با واقع، نگهداري مستندات و پاسخ ‌گويي در قبال هرگونه تخلف يا قصور، بر عهده نهاد فروشنده خواهد بود و هيچ ‌يك از مفاد اين دستورالعمل، نافي مسئوليت ‌هاي قانوني مديران، متصديان، كاربران سامانه ‌اي و واحدهاي اجرايي ذي ‌ربط نخواهد بود.