آيين نامه اجرايي حدود اختيارات، شرح وظايف و چگونگي بررسي صحنه جرم

در اجراي تبصره ماده 130 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 و اصلاحيه آن و به پيشنهاد وزير دادگستري « آيين نامه اجرايي حدود اختيارات، شرح وظايف و چگونگي بررسي صحنه جرم» به شرح مواد آتي است:

صحنه جرم محلي است كه مرتكب جرم رفتار مجرمانه را در آنجا انجام داده است.

حفظ صحنه جرم عبارت است از كليه اقدامات و تدابير حفاظتي براي حفظ آثار، علايم و دلايل جرم و جلوگيري از امحاء آنها و يا تغيير و اضافه نمودن آثاري به صحنه جرم با روش هايي از قبيل محصور كردن، گماردن مأموران محافظ و ممانعت از تردد اشخاص غيرمجاز و يا حيوانات.

حفظ صحنه جرم در محيط مجازي مطابق آيين نامه جمع آوري و استناد پذيري ادله الكترونيكي، مصوب 12 /5 /1393 رييس قوه قضاييه مي باشد.

حفظ صحنه جرم حسب مورد بر عهده ضابطان محل وقوع جرم و ساير اشخاصي است كه در قوانين پيش بيني گرديده است. حفظ صحنه جرم از زمان اطلاع از وقوع جرم تا هر زمان كه مقام قضايي ضروري بداند، ادامه مي يابد.

پيگيري و انجام اقدامات لازم مربوط به امدادرساني به مصدومين احتمالي در صحنه جرم و در صورت ضرورت جلوگيري از حوادث احتمالي بعدي از قبيل آتش سوزي، انفجار، ريزش آوار، به عهده ضابطان مربوط محل و با دستور رييس گروه بررسي صحنه جرم صورت مي پذيرد. در موارد ضروري مربوط به امدادرساني فوري، امدادرسانان ضمن انجام وظيفه، در صورت برخورد با جرم غيرقابل گذشت موظفند مراتب را فوراً به دادستان اطلاع دهند.

بررسي صحنه جرم عبارت است از مجموعه اقدامات فني، علمي و قضايي در صحنه جرم براي كشف و شناسايي، بررسي اوليه، مستندسازي از قبيل يادداشت برداري، تصويربرداري، عكس برداري و تهيه كروكي، جمع آوري، بسته بندي، برچسب و شماره گذاري دلايل و مدارك جرم و ساير اقدامات تخصصي لازم نظير انگشت نگاري، قالب گيري، چهره نگاري، گرفتن نمونه هاي زيستي بزه ديده و يا اشخاص مظنون و متهم و نمونه هاي غيرزيستي يافت شده در صحنه به منظور كشف جرم.

بازسازي صحنه جرم، عبارت است از تجسم عملي يا مجازي چگونگي رخداد جرم در محل با قراردادن اشياء و افراد مرتبط با وقوع جرم و تكرار نمادين اتفاقات و رفتارها در شرايط و وضعيت زمان ارتكاب به منظور رفع ابهام و تناقض موجود در پرونده و كشف حقايق مربوط به جرم.

گروه بررسي صحنه جرم متشكل از اشخاص مسؤول و متخصصي است كه وظيفه قانوني و فني بررسي و مستندسازي صحنه جرم را به عهده دارند، شامل پزشك قانوني (در موارد قتل، خودكشي، مرگ مشكوك، ضرب و جرح و ساير موارد) كارآگاهان و مأموران تحقيق مربوط، كارشناسان، متخصصين و تكنيسين هاي بررسي صحنه جرم اداره تشخيص هويت از قبيل عكاس، تصويربردار، متصديان قالب گيري، اثربرداري، انگشت نگاري، امور رايانه، ترسيم كروكي و حسب مورد ساير كارشناسان.

منشي صحنه جرم، فردي است كه بنا به ضرورت و تشخيص بازپرس از بين كاركنان اداري دادسراي مربوط تعيين و وظيفه تنظيم صورت مجلس، ثبت و ضبط دستورات مقام قضايي در صحنه جرم را بر عهده خواهد داشت.

ساير كارشناسان مذكور در ماده فوق، افرادي از قبيل كارشناسان آتش نشاني، اورژانس، جرم شناس و روان شناس، برق، آب، گاز و شهرداري هستند كه متناسب با نوع جرم به تشخيص و دستور بازپرس در صحنه حضور مي يابند.

ضابطان عام و حسب مورد ضابطان خاص به محض اطلاع از وقوع جرم در جرايم غيرمشهود، مراتب را به دادستان، پزشكي قانوني، پليس آگاهي و تشخيص هويت اطلاع داده و نسبت به محصور كردن و حفظ صحنه جرم اقدام مي كنند.

مركز فرماندهي و كنترل نيروي انتظامي در صورت اطلاع از وقوع جرم مراتب را جهت انجام اقدامات قانوني به كلانتري و يا پاسگاه محل وقوع جرم اعلام مي كند.

نظارت بر گروه بررسي صحنه جرم به عهده بازپرس مي باشد و رييس آن توسط بازپرس تعيين و در صورت ضرورت سرپرستي گروه را به عهده خواهد گرفت.

در مواردي كه بزه ديده، متهم يا مظنون نظامي و يا صحنه جرم محيط نظامي باشد و بازپرس لازم بداند، از فرمانده يگان مربوط براي حضور نماينده در صحنه جرم دعوت مي كند.

وظايف و اختيارات بازپرس در صحنه جرم قتل، خودكشي، فوت مشكوك، خودزني و حوادث منجر به فوت يا ضرب و جرح و تجاوزات جنسي و ساير موارد به شرح زير مي باشد؛

به محض اطلاع از موضوع، صدور دستور فوري حفظ آثار، علايم و صحنه جرم و جلوگيري از فرار و مخفي شدن متهم.

اطلاع به گروه بررسي صحنه جرم و عنداللزوم ساير كارشناسان جهت حضور و اقدامات لازم.

بررسي همه زواياي موضوع قبل از حركت دادن جسد و تنظيم صورتمجلس در ارتباط با مشاهدات خود از وضعيت ظاهري و توصيف آن شامل قيافه ظاهري، جنس، سن و قد و وزن تقريبي، رنگ مو، نوع و وضعيت لباس، پوشش جسد، وضعيت قرارگيري جسد، شرايط كلي جسد، دماي جسد، اشياء و آلت قتاله احتمالي، آثاري از قبيل سوختگي، ضرب و جرح و تغييرات احتمالي پس از مرگ.

صدور دستور احراز هويت جسد و در صورتي كه هويت متوفي معلوم نباشد، انجام اقدامات مقرر در ماده 132 قانون آيين دادرسي كيفري، با رعايت موازين شرعي.

صدور دستور ترسيم كروكي، عكسبرداري و در صورت امكان فيلمبرداري از صحنه جرم يا جسد، با رعايت موازين شرعي به منظور حفظ صحنه جرم، جسد، هويت متوفي و چگونگي فوت وي.

بررسي و ارزيابي، چگونگي ورود و خروج مرتكب در محل جرم، رابطه مقتول با متهم، آثار درگيري و انگيزه احتمالي وقوع قتل يا ساير جرائم و اقدام به هر امري كه در كشف حقايق مؤثر است.

تحقيق از متهم، شاكي، شهود و مطلعان قضيه با رعايت مفاد ماده 98 قانون آيين دادرسي كيفري.

صدور دستور شناسايي و دستگيري مرتكب جرم و انجام تحقيقات تكميلي از قبيل تحقيق از شهود، مطلعان، شناسايي و معرفي اولياء دم، تحصيل دلايل جرم و ساير اقدامات ضروري به ضابطان دادگستري.

اخذ نظريه از پزشك قانوني، كارشناس تشخيص هويت، كارآگاه نيروي انتظامي و ساير كارشناسان در حيطه وظايف محوله.

دستور حضور كارشناسان سلاح و مهمات اداره تشخيص هويت در كالبدگشايي اجساد در مواردي كه مرگ ناشي از استفاده سلاح گرم باشد.

تنظيم صورتمجلس و ثبت زمان دقيق اطلاع، حركت، حضور و خاتمه بررسي و همچنين پلاك و نوع وسيله نقليه، اسامي و سمت همراهان.

بازپرس مكلف است در معاينه اجساد و جرايم موضوع بند الف ماده 302 قانون آيين دادرسي كيفري شخصاً و در اسرع وقت حضور يابد. در ساير موارد، بازپرس مي تواند با نظارت بر گروه بررسي صحنه جرم اقدامات لازم را معمول و يا در صورت ضرورت سرپرستي گروه فوق را به عهده بگيرد.

در سوانح هوايي دريايي، و ريلي بازپرس با دعوت از كارشناسان ايمني، بازرسي، حفاظت، تشخيص هويت، پزشكي قانوني و غيره دستور اقدام و بررسي از جمله موارد ذيل را صادر مي نمايد:

مشخص كردن نوع و نام وسيله و تعداد سرنشينان؛

ساعت دقيق آغاز حركت و زمان و مكان سانحه؛

مسير، مبداء و مقصد و نوع مأموريت؛

شرايط جوي در زمان حادثه (درجه حرارت؛ فشار هوا و سمت وزش باد)؛

علت سانحه؛

تحقيق از شاهدان عيني و كاركنان شاغل در وسيله؛

عكس برداري و تصويربرداري از زواياي مختلف لاشه وسيله و محل سانحه؛

شناسايي هويت حادثه ديدگان و در صورت لزوم انجام اقدامات لازم براي اخذ و جمع آوري مشخصه هاي بيومتريك (نظير اثرانگشت، تصاوير چهره و علايم و نشانه هاي خاص، نمونه زيستي).

حفظ صحنه تا انجام تحقيقات لازم؛