برنامه ملي راهبردي مديريت پسماندها موضوع جز (1) و تبصره جزء (3) بند (چ) ماده (22) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران

هيئت وزيران در جلسه 1404/7/30 به پيشنهاد سازمان حفاظت محيط زيست با همكاري وزارتخانه هاي كشور، صنعت، معدن و تجارت، نيرو، نفت، جهاد كشاورزي و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و به استناد جز (1) و تبصره جزء (3) بند (چ) ماده (22) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران مصوب 1403 و اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، برنامه ملي راهبردي مديريت پسماندها را به شرح زير تصويب كرد:

در اين تصويب نامه، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:

قانون برنامه: قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران مصوب 1403.

سازمان: سازمان حفاظت محيط زيست.

پسماند: مواد جامد، مايع و گاز (غير از فاضلاب) كه به طور مستقيم يا غيرمستقيم حاصل از فعاليت انسان بوده و از نظر توليدكننده زائد تلقي مي شود.

برنامه ملي: برنامه ملي راهبردي مديريت پسماندها.

نظام اقتصاد چرخشي: يك الگوي (مدل) اقتصادي كه هدف آن كمينه كردن پسماندها و بيشترين استفاده از منابع است. اقتصاد چرخشي، تمام چرخه محصول از استخراج مواد اوليه تا طراحي، توليد، فروش، مصرف، استفاده مجدد، بازيافت مواد و انرژي را شامل مي شود.

امتداد مسئوليت توليدكننده: مسئوليت توليدكنندگان و واردكنندگان كالا يا محصول نسبت به مديريت پسماندهاي ناشي از آنها.

برنامه ملي براي اجرا در سطح راهبردي (شامل چشم انداز، اهداف، راهبردها و سياست ها) و برنامه هاي اقدام، با رعايت قوانين و مقررات مربوط به شرح پيوست كه تأييد شده به مهر دفتر هيئت دولت است، تعيين مي شود.

دستگاه هاي اجرايي ذي ربط مكلفند برنامه اقدام خود را به صورت ساليانه تا پايان قانون برنامه به نحوي كه اهداف كلان و عملياتي برنامه مصوب تحقق يابد ظرف سه ماه پس از ابلاغ اين تصويب نامه تهيه و به سازمان ارائه نمايند.

دستگاه هاي اجرايي ذي ربط موظفند به تفكيك اقدامات مشخص شده در برنامه ملي اقدام و گزارش پيشرفت سالانه و موردي را به سازمان ارائه كنند.

سازمان مسئول نظارت، پايش و ارزيابي برنامه ملي مي باشد و گزارش عملكرد سالانه اين برنامه را به كارگروه ملي پسماند موضوع مواد (2) و (3) آيين نامه اجرايي قانون مديريت پسماندها موضوع تصويب نامه شماره 28488/ت32561هـ مورخ 1384/5/10 ارائه و پس از بررسي، نتيجه را به هيئت وزيران و سازمان برنامه و بودجه كشور ارائه مي كند.

وزارت كشور (سازمان شهرداري ها و دهياري هاي كشور) مكلف است در چهارچوب دستورالعمل هاي ابلاغي سازمان، بر عملكرد شهرداري ها در مديريت پسماند شهري نظارت كرده و گزارش آن را به صورت دوره اي (فصلي) به سازمان ارائه نمايد.

منابع مالي مورد نياز اجراي برنامه ملي از محل مشاركت عمومي - خصوصي، منابع داخلي شهرداري ها و نهادهاي عمومي غيردولتي، امتداد مسئوليت توليدكننده، مسئوليت هاي اجتماعي، تسهيلات بانكي، صندوق ملي محيط زيست و ساير منابع قانوني تأمين مي شود.

اعتبارات حمايتي دولت براي اجراي برنامه ملي بر اساس پيشنهاد دستگاه هاي اجرايي در سقف بودجه سنواتي و تأييد سازمان برنامه و بودجه كشور در لوايح بودجه سنواتي پيش بيني و در قالب موافقتنامه متبادله عملياتي مي گردد.

انعقاد قرارداد براي اجراي پروژه هايي كه تمام يا بخشي از آن از محل وجوه عمومي تأمين اعتبار مي شوند صرفاً با اشخاص حقيقي و حقوقي داراي صلاحيت از مراجع قانوني ذي ربط مجاز مي باشد.

سازمان مكلف است با رعايت بند (ت) ماده (107) قانون برنامه با همكاري وزارتخانه هاي كشور، صنعت، معدن و تجارت، نيرو، نفت، جهاد كشاورزي و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي با راه اندازي سامانه يكپارچه مديريت پسماندها، سطوح دسترسي را براي كاربران ايجاد كرده و نسبت به بررسي و صحت سنجي اطلاعات وارد شده توسط توليدكننده، پذيرنده و حمل كننده پسماند اقدام نموده و در صورت مغايرت، مراتب را براي اصلاح به واحد مربوط ابلاغ نمايد. كليه وزارتخانه ها، سازمان ها، مؤسسات و نهادهاي دولتي و عمومي غيردولتي و كليه شركت ها و مؤسسات و اشخاص حقيقي و حقوقي موظفند مقررات و سياست هاي مقرر در راستاي فعاليت هاي سامانه را رعايت كنند.

محمدرضا عارف معاون اول رئيس جمهور

برنامه ملي راهبردي مديريت پسماندها

مقدمه نظام مديريت پسماندهاي ايران در شرايط فعلي در وضعيت نامطلوبي قرار دارد. رشد جمعيت و تمركز آن در برخي مراكز شهريِ بزرگ، تغيير سبك و الگوهاي زندگي، تمايل روزافزون به مصرف (مصرف گرايي)، تنوع محصولات و كالاهاي تجاري و صنعتي و به دنبال آن تحولات پديد آمده در ميزان و كيفيت مواد مصرفي مسئله مذكور را در كشور پيچيده تر كرده است. با وجود اينكه ايران ميانگين سرانه توليد پسماند كمتري (پسماندهاي شهري و روستايي) نسبت به ديگر كشورهاي جهان و حتي كشورهاي همسايه دارد، ولي برعكس با مشكلات محيط زيستي شديدتري مواجه مي باشد. لذا بايد پيش بيني هاي لازم براي بهبود ساختار مديريت پسماند در كشور از ابعاد مختلف فني - زيرساختي، اقتصادي - مالي، فرهنگي - اجتماعي، زيست محيطي، نهادي و قانوني اتخاذ شود. چالش هايي كه پسماند ها براي دولت ها و جوامع ايجاد مي كنند، متعدد و متنوع هستند. مديريت صحيح پسماند ها نه تنها براي اجتناب از تأثيرات مخرب مرتبط با پسماند ها اساسي است؛ در عين حال بستري براي بازيابي منابع، تحقق منافع زيست محيطي، اقتصادي و اجتماعي و گام برداشتن در مسير آينده اي پايدار را نيز فراهم مي كند. اين مزايا زماني حاصل مي شوند كه پسماندها به عنوان منبعي كه مي تواند بازيابي و براي استفاده هاي توليدي و سودآور به كار گرفته شود، تلقي شوند. ضمن اينكه حكمرانيِ متناسب با ساختارها و تشكيلات نظام مديريت پسماندها با…

چشم انداز ايران با اصلاح الگوي توليد و مصرف، پياده سازي اقتصاد چرخشي، بهره گيري از فناوري هاي نوين و توسعه آموزش و فرهنگ سازي عمومي، كشوري برخوردار از مديريت هوشمند، پايدار و بومي پسماند خواهد بود.

بيانيه مأموريت بهبود نظام مديريت پسماندهاي كشور به نحوي كه ضمن اثربخشي، پايداري و ارتقاي كارآيي، باعث حفظ سلامت عمومي، محيط زيست و منابع گردد.

ارزش ها 1- حفظ سلامت عمومي. 2- حفاظت از محيط زيست. 3- استفاده مناسب از منابع.

اصول 1- اولويت بندي اقدامات با تمركز بر كلان شهرها و استان هاي ساحلي شمالي. 2- اولويت بندي اجراي اقدامات توسط دستگاه‎ هاي اجرايي ذي ربط. 3- تغيير روند مديريت پسماندها به سمت تحقق اقتصاد چرخشي. 4- توسعه مشاركت بخش غيردولتي و استفاده از ظرفيت هاي بومي. 5- ارتقاي سطح فرهنگ مسئوليت پذيري در تأمين منابع مالي پايدار در مديريت پسماند. 6- مشاركت فراگير ذي نفعان. 7- بهبود حكمراني مديريت پسماندها.

اهداف كلان 1- كاهش حداكثري توليد پسماندها. 2- بازيابي حداكثري منابع (مواد و انرژي). 3- بهبود سلامت عمومي و محيط زيست.

اهداف راهبردي (استراتژيك) رديف هدف راهبردي (استراتژيك) واحد وضع موجود ظرفيت (تا پايان قانون برنامه) وضع مطلوب (تا پايان قانون برنامه) 1 به كارگيري سوخت مشتق شده از پسماند در صنايع سيمان درصد سوخت جايگزيني در صنايع سيمان 0 15 درصد سوخت در صنايع سيمان 30 درصد سوخت در صنايع سيمان 2 خريد تضميني كودهاي آلي حاصل از فرايندهاي بازيافت پسماندها بر اساس استاندارد ابلاغي سازمان ملي استاندارد ايران ميليون تن 0 يك و نيم ميليون تن سه ميليون تن 3 كاهش يا جايگزيني مصرف كيسه هاي پلاستيكي با ضخامت كمتر از (25) ميكرون هزار تن 500 250 0 4 افزايش مراكز دفن مهندسي و بهداشتي در كشور تعداد مراكز دفن (با حداقل 150 تن پذيرش در شبانه روز) 5 30 60 5 افزايش مراكز دفن مهندسي پسماندهاي صنعتي و خطرناك تعداد مراكز دفن 7 12 16 6 افزايش استحصال انرژي مگاوات 6 20 30 7 افزايش بازيافت پسماند خشك از كل پسماندهاي عادي درصد 7 12 16 8 افزايش تفكيك از مبدأ پسماندهاي عادي درصد 7 20 30 9 كاهش دفن پسماندهاي عادي در كشور درصد 71.4 - 50 10 كاهش سرانه پسماندهاي عفوني به ازاي هر تخت فعال كيلوگرم در روز 1.4 1.2 1 11 كاهش سرانه پسماندهاي پزشكي (غيرعفوني) به ازاي هر تخت فعال كيلوگرم در روز 3.4 3 2.4 12 افزايش بازيافت نخاله هاي ساختماني تن در روز 10.000 25.000 30.000 13 …

برنامه اقدام

برنامه اقدام - سرفصل پسماندهاي عادي راهكارها سياست اجرايي اقدامات دستگاه مسئول مجري/همكار هدف كمي/شاخص ارزيابي واحد وضع موجود وضع مطلوب توسعه زيرساخت ها و فن آوري هاي نوين در مديريت پسماندها ايجاد و ارتقاي سامانه هاي هوشمند جمع آوري داده هاي پسماندها در كشور و تقويت فرآيند ثبت دقيق داده ها بارگذاري اطلاعات مربوط به مديريت پسماندها در سامانه يكپارچه مديريت پسماند وزارت كشور شهرداري /دهياري درصد تكميل سامانه 0 100 فراهم كردن زيرساخت هاي اساسي براي تفكيك، جمع آوري، ذخيره و انتقال با پوشش كامل حوزه برنامه ريزي ارتقاء زيرساخت هاي هوشمند جمع آوري پسماندها با رويكرد پوشش كامل حوزه هاي برنامه ريزي وزارت كشور شهرداري/ دهياري تعداد/شهر 0 100 حمايت مالي، فني و آموزشي از شهرداري ها و دهياري ها و بخشداري ها براي تقويت زيرساخت هاي دفع پسماند وزارت كشور شهرداري/ دهياري ميليارد ريال 0 100.000 تصفيه شيرابه در مديريت پسماند عادي وزارت كشور شهرداري/ دهياري مترمكعب در روز 100 1000 كاهش انتشار گازهاي گلخانه اي در مديريت پسماند عادي وزارت كشور شهرداري/ دهياري ميليون تن دي اكسيد كربن معادل در سال 13.3 12 پياده سازي اقتصاد چرخشي در راستاي اصلاح الگوي توليد و مصرف و كاهش حداكثري توليد پسماند توسعه سامانه(سيستم) تفكيك از مبدأ، استفاده مجدد و كاهش توليد در مديريت پسماندها …

برنامه اقدام - سرفصل پسماندهاي صنعتي و معدني راهكارها سياست ها اقدامات دستگاه مسئول مجري/همكار هدف كمي/شاخص ارزيابي واحد وضع موجود وضع مطلوب توسعه زيرساخت ها و فن آوري هاي نوين در مديريت پسماندها به كارگيري فناوري هاي نوين و به روز در مديريت پسماندهاي كشور ايجاد سازوكار به كارگيري فناوري هاي دانش بنيان در مديريت پسماندهاي صنعتي و معدني و ارزيابي و تطبيق آنها هر (2) سال يك بار وزارت صنعت، معدن و تجارت - كيفي - ارايه گزارش ايجاد و ارتقاي سامانه هاي هوشمند جمع آوري داده هاي پسماندها در كشور و تقويت فرآيند ثبت دقيق داده ها پيگيري تصويب مقررات الزام توليدكنندگان پسماندهاي صنعتي و معدني به ثبت اطلاعات كمي و كيفي پسماندها و نحوه مديريت آن ها در سامانه يكپارچه مديريت پسماند وزارت صنعت، معدن و تجارت - درصد پيشرفت 10 100 الزام واحدهاي زيرمجموعه به ارايه اطلاعات كمي و كيفي پسماندهاي حوزه مربوطه و نحوه مديريت آنها در سامانه يكپارچه مديريت پسماند وزارت نفت - درصد تكميل سامانه 10 100 پيگيري و الزام توليدكنندگان براي بارگذاري اطلاعات مربوط به مديريت پسماندها در سامانه يكپارچه مديريت پسماند وزارت نيرو - درصد تكميل سامانه 10 100 پياده سازي اقتصاد چرخشي در راستاي اصلاح الگوي توليد و مصرف و كاهش حداكثري توليد پسماند تغيير رويكردها به سمت استراتژي جلوگيري از توليد پسماند…

برنامه اقدام - سرفصل پسماندهاي پزشكي راهكارها سياست ها تكاليف دستگاه مسئول مجري/ همكار هدف كمي/شاخص ارزيابي واحد وضع موجود وضع مطلوب توسعه زيرساخت ها و فن آوري هاي نوين در مديريت پسماندها به كارگيري فناوري هاي نوين و به روز در مديريت پسماندهاي كشور حمايت از پژوهش هاي كاربردي علمي و فناوري در زمينه مديريت پسماند پزشكي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي - كيفي - ارايه گزارش ارتقاي مديريت پسماندهاي ويژه پزشكي در بيمارستان ها و مراكز بهداشتي درماني با استفاده از فناوري هاي نوين و پيشرفته وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي واحدهاي ارائه دهنده خدمات بهداشتي درماني كيفي - ارايه گزارش ايجاد و ارتقاي سامانه هاي هوشمند جمع آوري داده هاي پسماندها در كشور و تقويت فرآيند ثبت دقيق داده ها الزام بيمارستان هاي دولتي و خصوصي براي بارگذاري اطلاعات مربوط به انواع پسماندهاي پزشكي در سامانه يكپارچه مديريت پسماند وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي بيمارستان هاي دولتي و خصوصي درصد تكميل سامانه 80 100 الزام واحدهاي ارائه دهنده خدمات بهداشتي-درماني خرد و يا پيمانكاران (مديريت اجرايي) پسماند پزشكي براي بارگذاري اطلاعات مربوط به انواع پسماندهاي پزشكي در سامانه يكپارچه مديريت پسماند سازمان نظام پزشكي كشور وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي (همكار) درصد تكميل سامانه 5 100 پياده سازي ا…

برنامه اقدام - سرفصل پسماندهاي كشاورزي راهكارها سياست ها تكاليف دستگاه مسئول مجري/ همكار هدف كمي/شاخص ارزيابي واحد وضع موجود وضع مطلوب توسعه زيرساخت ها و فن آوري هاي نوين در مديريت پسماندها ايجاد و ارتقاي سامانه هاي هوشمند جمع آوري داده هاي پسماندها در كشور و تقويت فرآيند ثبت دقيق داده ها ثبت اطلاعات كمي و كيفي پسماندها و نحوه مديريت آنها در سامانه يكپارچه مديريت پسماند وزارت جهاد كشاورزي - 0 100 درصد تكميل سامانه ايجاد سامانه نظارتي و ارزيابي عملكرد كشاورزان در زمينه اجراي شيوه هاي پايدار مديريت پسماند كشاورزي به منظور تضمين اعتبار گواهينامه هاي سبز و بهبود مستمر عملكرد زيست محيطي در بخش كشاورزي وزارت جهاد كشاورزي - تكميل سامانه 0 100 درصد پياده سازي اقتصاد چرخشي در راستاي اصلاح الگوي توليد و مصرف و كاهش حداكثري توليد پسماند تغيير رويكردها به سمت كاهش توليد پسماند حمايت از گسترش صنايع تبديلي و تكميلي بخش كشاورزي به منظور افزايش درصد محصولات فرآوري شده و كاهش توليد پسماند (از قبيل مقررات زدايي و بهبود محيط كسب و كار) وزارت جهاد كشاورزي كيفي - ارايه گزارش توسعه استانداردهاي كيفي و مقررات فني در زمينه توليد و بسته بندي محصولات كشاورزي، حمل ونقل، بهره گيري از سردخانه هاي سيار، آموزش تخصصي عوامل پشتيباني(لجستيكي) و دسته بندي دقيق محصولات بر اساس ميزان حساسيت به…

برنامه اقدام سرفصل پسماندها راهكارها سياست ها تكاليف دستگاه مسئول هدف كمي/شاخص ارزيابي واحد وضع موجود پايان برنامه توسعه زيرساخت ها و فن آوري هاي نوين در مديريت پسماندها به كارگيري فناوري هاي نوين و به روز در مديريت پسماندهاي كشور حمايت از پژوهش هاي علمي و فناوري در زمينه مديريت پسماند سازمان كيفي - تعداد پژوهش ها ايجاد سامانه هوشمند پايش و ارزيابي برنامه ملي سازمان درصد تكميل سامانه - 100 ايجاد و ارتقاي سامانه هاي هوشمند جمع آوري داده هاي پسماندها در كشور و تقويت فرآيند ثبت دقيق داده ها توسعه و اجراي سامانه يكپارچه مديريت پسماندها سازمان درصد تكميل سامانه 50 100 توسعه سامانه(سيستم) هاي بازيافت و استحصال انرژي از پسماندها و حداكثرسازي بازيابي منابع (مواد و انرژي) حذف تدريجي محل هاي دفن پايش (كنترل) نشده پسماندها در كشور (توقف عمليات دفن غيرمهندسي و غيربهداشتي انواع پسماندها) نظارت بر بهره برداري اصولي از محل هاي دفن انواع پسماند سازمان كيفي - ارايه گزارش كاهش انتشارات ناشي از عمليات مديريت پسماند نظارت بر فرآيند نقل و انتقال پسماند سازمان تعداد درخواست 5.000 20.000 توسعه آموزش و فرهنگ سازي عمومي و جلب مشاركت هاي مردمي در فرايند مديريت پسماندها ترويج، حمايت و ارائه برنامه هاي آموزشي به منظور ارتقاي مهارت ها، آگاهي و مشاركت در فرايند مديريت پسماندها …