آيين نامه اجرايي بند (5) جزء (ب) ماده واحده قانون اصلاح تبصره (2) الحاقي ماده (76) قانون اصلاح مواد (72) و (77) و تبصره ماده (76) قانون تأمين اجتماعي مصوب 1354 و الحاق دو تبصره به ماده (76) مصوب 1371- مصوب 1380-

هيئت‏ وزيران در جلسه مورخ 26 /12 /1385 بنا به پيشنهاد مشترك شماره ۷۷۱۹۷ مورخ 28 /6 /1385 وزارتخانه‌ هاي كار و امور اجتماعي، بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و سازمان تأمين اجتماعي و به استناد بند (5) جزء (ب) ماده واحده قانون اصلاح تبصره (2) الحاقي ماده (76) قانون اصلاح مواد (72) و (77) و تبصره ماده (76) قانون تأمين اجتماعي مصوب ۱۳۵۴ و الحاق دو تبصره به ماده (76) مصوب ۱۳۷۱- مصوب ۱۳۸۰- آيين نامه اجرايي بند يادشده را به شرح زير تصويب نمود:

كارهاي سخت و زيان ‌آور كارهايي است كه در آنها عوامل فيزيكي، شيميايي، مكانيكي، بيولوژيكي محيط كار غير استاندارد بوده و در اثر اشتغال بيمه شده تنشي به مراتب بالاتر از ظرفيتهاي طبيعي (جسمي و رواني) در وي ايجاد مي ‌شود كه نتيجه آن بيماري شغلي و عوارض ناشي از آن باشد. مشاغل سخت و زيان ‌آور موضوع اين ماده به دو گروه تقسيم مي ‌شوند:

الف ـ مشاغلي كه صفت سخت و زيان ‌آوري با ماهيت شغلي وابستگي دارد اما مي ‌توان با بكارگيري تمهيدات بهداشتي، ايمني و تدابير فني مناسب توسط كارفرما سختي و زيان ‌آوري آنها را حذف نمود.

ب ـ مشاغلي كه ماهيتاً سخت و زيان ‌آور بوده و با بكارگيري تمهيدات بهداشتي، ايمني و تدابير فني توسط كارفرما، صفت سخت و زيان‌ آوري آنها كاهش يافته ولي كماكان سخت و زيان ‌آوري آنها حفظ مي ‌گردد.

مشمولين قانون «نحوه بازنشستگي جانبازان انقلاب اسلامي ايران و جنگ تحميلي و معلولين عادي و شاغلين مشاغل سخت و زيان آور - مصوب 1367- و اصلاحات بعدي آن» و همچنين مشمولين قانون «حفاظت در برابر اشعه - مصوب 1368-» تابع قوانين و مقررات مربوط خواهند بود.

تعيين سخت و زيان ‌آور بودن مشاغل موضوع ماده (1) و نوع آن گروه «الف» و گروه «ب» حسب درخواست كارگر، كارفرما، تشكلها، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، وزارت كار و امور اجتماعي و سازمان تأمين اجتماعي در هر كارگاه با بررسي سوابق، انجام بازديد و بررسي شرايط كار توسط كارشناسان بهداشت حرفه‌ اي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و بازرسان كار وزارت كار و امور اجتماعي و با تأييد توسط كميته‌ هاي بدوي و تجديدنظر استاني موضوع اين آيين‌ نامه انجام مي ‌گيرد.

در موارد مشمول بند «الف» ماده (1) اين آيين ‌نامه كه استاندارد حدود تماس شغلي عوامل بيماري ‌زا و سخت و زيان ‌آور وجود دارد اتخاذ تصميم قطعي در كميته ‌ها مستلزم اندازه ‌گيري و اظهارنظر كارشناسان بهداشت حرفه ‌اي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و يا ساير مراكز داراي مجوز از وزارتخانه يادشده است.

كارفرمايان كارگاههاي داير كه از تاريخ تصويب اين آيين ‌نامه تمام يا برخي از مشاغل آنها در كميته هاي بدوي و تجديدنظر استاني يا شوراي‌ عالي حفاظت فني ، سخت و زيان‌ آور شناخته شده يا مي ‌شود مكلفند ظرف دو سال از تاريخ ابلاغ تصميم قطعي كميته يا شورا حسب مورد نسبت به ايمن ‌سازي عوامل و شرايط محيط كار مطابق حد مجاز و استانداردهاي مشخص شده در قانون كار و آيين‌ نامه‌ هاي مربوط (مصوب شوراي ‌عالي حفاظت فني) و ساير قوانين موضوعه در اين زمينه اقدام و صفت سخت و زيان ‌آوري مشاغل موضوع بند «الف» ماده (1) را حذف و نتيجه را كتباَ به كميته بدوي موضوع ماده (8) اين آيين نامه براي بررسي و تأييد گزارش نمايند.

وزارتخانه هاي كار و امور اجتماعي و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مكلفند كارگاههايي كه مشاغل آنها سخت و زيان آور شناخته شده است و يا طبق اين آيين نامه سخت و زيان آور تعيين مي گردد پس از گذشت مهلت مقرر در اين ماده بازديد و نتيجه را كتباً به كميته بدوي استان گزارش نمايند.

ماده ۴ ـ كارفرمايان مكلفند شاغلين در كارهاي سخت و زيان ‌آور را حداقل سالي يكبار به منظور آگاهي از روند سلامتي و تشخيص بهنگام بيماري و پيشگيري از فرسايش جسمي و روحي آنان توسط مراكز بهداشتي و درماني مورد معاينه قرار داده و نتيجه را در پرونده ‌هاي مربوط ضبط و يك نسخه از آن را به سازمان تأمين اجتماعي ارايه نمايند.

تغيير شغل بيمه شده كه در معرض فرسايش جسمي و روحي ناشي از اشتغال در كارهاي سخت و زيان‌ آور باشد بر اساس مقررات پيش ‌بيني شده در قانون كار صورت مي ‌گيرد.

تبصره 2 ـ معاينات قبل از استخدام طبق ماده (90) قانون تأمين اجتماعي ـ مصوب 1354ـ انجام مي ‌گيرد.

در صورت عدم انجام تكاليف مقرر در بند (2) جزء «الف» ماده واحده قانون اصلاح تبصره (2) الحاقي ماده (76) قانون اصلاح مواد (72) و (77) و تبصره ماده (76) قانون تأمين اجتماعي مصوب 1354 و الحاق دو تبصره به ماده (76)، مصوب 1371 - مصوب 1380، سازمان تأمين اجتماعي ضمن انجام تعهدات قانوني نسبت به بيمه شده هزينه‌ هاي وارده را مطابق ماده (90) قانون تأمين اجتماعي از كارفرماي مربوطه وصول خواهد نمود.

به استناد تبصره (1) ماده (96) قانون كار مقررات و ضوابط انجام معاينات پزشكي موضوع ماده (4) اين آيين ‌نامه اعم از قبل از استخدام و ادواري اختصاصي و هرگونه معاينه پزشكي ديگر در اين ارتباط مطابق با دستورالعمل و آيين ‌نامه ‌هاي جاري وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي خواهد بود.

تبصره ـ وزارت بهداشت،‌ درمان و آموزش پزشكي موظف است تمهيدات لازم براي اعلام نتايج معاينات موضوع اين ماده را متناسب با شرح وظايف سازمانهاي ذي ‌ربط بعمل آورد.

كميته بدوي استان موظف است حسب گزارش كارشناسان موضوع ماده (2) بررسي و در صورت تأييد، حذف يا كاهش صفت سخت و زيان ‌آور به ترتيب در مشاغل بند «الف» و «ب» ماده يك مراتب را براي خروج كارگاه از شمول اين آيين ‌نامه به مراجع ذي ‌ربط ابلاغ نمايد و درصورت عدم حذف صفت سخت و زيان‌ آوري محيط كار در مشاغل بند «الف» ظرف مهلت مقرر، مطابق قانون كار از سوي وزارتخانه‌ هاي كار و امـور اجتماعي و بهداشت، درمان و آمــوزش پزشـكي از طريق مــراجع ذي صلاح اقدام لازم بعمل مي ‌آيد.

در صورتي كه گزارش كارشناسان موضوع اين ماده پس از تأييد كميته هاي بدوي و تجديد نظر استاني حسب مورد حاكي از عدم كاهش يا حذف عوامل زيان ‌آور و بيماريزاي محيط كار ظرف مهلت مقرر در قانون باشد اقدامات لازم بر حسب مورد مطابق قانون كار از سوي وزارتخانه‌ هاي كار و امور اجتماعي و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي بعمل خواهد آمد.

سياستگذاري كشوري كارهاي سخت و زيان‌ آور موضوع اين آيين ‌نامه و رسيدگي به درخواست كميته‌ هاي بدوي و تجديدنظر استاني موضوع ماده (8) و همچنين نظارت و هماهنگي بر فعاليت كميته‌ هاي مذكور در اين آيين‌ نامه به عهده شوراي‌ عالي حفاظت فني است. دستورالعمل اجرايي نحوه فعاليت كميته‌ هاي مذكور و نظارت بر آنها به پيشنهاد وزارتخانه ‌هاي بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و كار و امور اجتماعي و سازمان تأمين اجتماعي به تصويب شوراي‌ عالي حفاظت فني خواهد رسيد.

مديرعامل سازمان تأمين اجتماعي يا معاون وي يا معاون وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي با حق رأي در زمينه كارهاي سخت و زيان ‌آور موضوع اين آيين ‌نامه عضو شوراي ‌عالي حفاظت فني خواهند بود.

به منظور تطبيق و تشخيص مشاغل سخت و زيان ‌آور بر اساس ضوابط و سياست‌ گذاريهاي شوراي‌ عالي حفاظت فني و مقررات مربوط كميته‌ هاي بدوي و تجديد نظر استاني هر كدام با پنج عضو اصلي و پنج عضو علي ‌البدل به شرح زير براي مدت سه سال منصوب مي‌ شوند و انتصاب مجدد آنان بلامانع است.

الف ـ كميته بدوي مركب از اعضاي زير مي باشد: ۱ـ معاون روابط كار سازمان كار و امور اجتماعي استان و يا نماينده وي به عنوان رييس جلسه. ۲ـ معاون امور بيمه‌ اي اداره كل تأمين اجتماعي استان و يا نماينده وي. ۳ـ كارشناس مسئول بهداشت حرفه ‌اي معاونت بهداشتي دانشگاه/دانشكده علوم پزشكي ذي‌ ربط. ۴ـ نماينده كارگران حسب معرفي تشكل حائز اكثريت استان بنا به تشخيص سازمان كار امور اجتماعي استان. ۵ـ نماينده كارفرمايان حسب معرفي كانون انجمنهاي صنفي كارفرمايي استان.

تبصره 1 ـ جلسات كميته ‌هاي بدوي و تجديدنظر استاني در سازمان كار و امور اجتماعي استان تشكيل و با حضور چهار نفر از اعضاي اصلي يا علي‌البدل رسميت مي ‌يابد و تصميمات جلسه با اكثريت آراء حاضرين معتبر و لازم ‌الاجرا مي ‌باشد.

در استانهايي كه دانشكده علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني مستقل وجود دارد درصورت طرح پرونده‌ هاي مرتبط با منطقه تحت پوشش، كارشناس مسئول بهداشت حرفه‌ اي معاونت بهداشتي دانشكده مزبور، جايگزين كارشناس مسئول بهداشت حرفه ‌اي معاونت بهداشتي دانشگاه خواهد بود.

با تصويب كميته استاني دعوت از افراد صاحب ‌نظر و اساتيد مربوط جهت شركت در جلسات بدون حق رأي بلامانع مي ‌باشد.

تبصره 4 ـ در صورتي كه مجمع و كانونهاي استاني تشكلهاي كارگري و كارفرمايي موضوع بندهاي (4) و (5) ايجاد نشده باشند، نمايندگان مزبور از بين اعضاي تشكلهاي حائز اكثريت به تشخيص سازمان كار و امور اجتماعي استان و با انتخاب تشكل ذي‌ ربط استان معرفي مي ‌شوند.

تبصره 5 ـ رأي كميته بدوي ظرف پانزده روز اداري از تاريخ ابلاغ قابل تجديد نظر خواهي است و در صورتي‌ كه هر يك از طرفين (كارگر و كارفرما) به رأي بدوي اعتراض داشته باشند درخواست تجديدنظر خود را كتباً به سازمان كار و امور اجتماعي محل تسليم مي‌ نمايد.

تبصره 6 ـ هيچ يك از اعضاي كميته ‌هاي بدوي همزمان نمي ‌توانند عضو كميته تجديدنظر باشند. همچنين اعضاي مذكور نمي‌ توانند در جلسه تجديدنظر پرونده‌ هايي كه در هنگام رسيدگي بدوي به آن رأي داده ‌اند با حق رأي شركت نمايند.

ب ـ كميته تجديدنظر استان مركب از اعضاي زير مي باشد: ۱ - رييس سازمان كار و امور اجتماعي استان به عنوان رييس كميته. ۲ـ مدير كل تأمين اجتماعي استان. ۳ـ معاونت بهداشتي دانشگاه/دانشكده علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني ذي‌ ربط. ۴ـ نماينده كارگران حسب معرفي تشكل حائز اكثريت استان بنا به تشخيص سازمان كار و امور اجتماعي استان. ۵ـ نماينده كارفرمايان با معرفي كانون انجمنهاي صنفي كارفرمايي استان.

تبصره ۱ ـ رأي كميته تجديدنظر استان از تاريخ ابلاغ قطعي و لازم ‌الاجرا مي ‌باشد.

تبصره 2 ـ در صورتي كه مجمع و كانونهاي استاني تشكلهاي كارگري و كارفرمايي موضوع بندهاي (4) و (5) ايجاد نشده باشند، نمايندگان مزبور از بين اعضاي تشكلهاي حائز اكثريت به تشخيص سازمان كار و امور اجتماعي استان و با انتخاب تشكل ذي‌ ربط استان معرفي مي‌ شوند.

تبصره ۳ ـ در صورت تساوي آراء (موافق و مخالف) اعم از بدوي و تجديدنظر، جلسه بعدي با حضور همه اعضا تشكيل خواهد شد.

تبصره 4 ـ كميته‌ هاي استاني موظفند در آراء صادره نوع سخت و زيان‌ آوري مشاغل را كه در زمره مشاغل بند «الف» يا «ب» ماده (1) اين آيين ‌نامه مي ‌باشد تعيين نمايند.

تبصره ۵ ـ در استانهايي كه دانشكده علوم پزشكي و خدمات بهداشتي، درماني مستقل وجود دارد در صورت طرح پرونده‌ هاي مرتبط با منطقه تحت پوشش، معاونت بهداشتي دانشكده علوم پزشكي جايگزين معاونت بهداشتي دانشگاه مي ‌شود.

ج ـ با تصويب كميته استاني دعوت از افراد صاحب ‌نظر، اساتيد و كارشناسان مربوطه جهت شركت در جلسات بدون حق رأي بلامانع مي ‌باشد.

كارفرمايان كارگاهها مكلفند با كارشناسان موضوع ماده (2) و كميته‌ هاي موضوع ماده (8) اين آيين‌ نامه همكاري و مدارك مورد نياز را در اختيار آنان قرار دهند.

وظايف كميته ‌هاي بدوي و تجديد نظر استاني به شرح زير تعيين مي شود:

وظايف كميته‌ هاي بدوي استاني به شرح زير مي‌ باشد:

۱ ـ بررسي، تطبيق و تشخيص مشاغل سخت و زيان ‌آور با مواد اين آيين‌ نامه كه توسط بيمه شده ، كارفرما، وزارتخانه‌ هاي بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، كار و امور اجتماعي و سازمان تأمين اجتماعي و تشكلها به عنوان مشاغل سخت و زيان ‌آور معرفي شده و اعلام نتيجه به متقاضي و سازمانهاي ذي‌ ربط از سوي رييس كميته بدوي.

۲ ـ رسيدگي مواردي كه با اتخاذ تدابير لازم حالت سخت و زيان ‌آوري شغل يا مشاغل از بين رفته و در زمره مشاغل عادي درآمده‌ اند و اعلام آن به مراجع ذي‌ ربط به منظور حذف امتيازاتي كه به كار سخت و زيان ‌آور تعلق گرفته است.

۳ ـ اجراي سياستها و مصوبات شوراي‌ عالي حفاظت فني.