قانون نحوه جلوگيري از آلودگي هوا

جهت تحقق اصل پنجاهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و بمنظور پاك سازي و حفاظت هوا از آلودگيها كليه دستگاهها و‌ مؤسسات و كليه اشخاص حقيقي و حقوقي موظفند مقررات و سياست‌ هاي مقرر در اين قانون را رعايت نمايند.

اقدام به هر عملي كه موجبات آلودگي هوا را فراهم نمايد ممنوع است. منظور از آلودگي هوا عبارتست از وجود و پخش يك يا چند‌ آلوده ‌كننده اعم از جامد، مايع، گاز، تشعشع پرتوزا و غير پرتوزا در هواي آزاد به مقدار و مدتي كه كيفيت آن را بطوريكه زيان ‌آور براي انسان و يا ساير ‌موجودات زنده و يا گياهان و يا آثار و ابنيه باشد تغيير دهد.

منابع آلوده ‌كننده هوا كه تحت مقررات اين قانون قرار دارند به سه دسته زير طبقه ‌بندي مي ‌شوند: الف - وسائل نقليه موتوري ب - كارخانجات و كارگاهها و نيروگاهها ج - منابع تجاري و خانگي و منابع متفرقه

استفاده از وسايل نقليه موتوري كه بيش از حد مجاز مقرر دود و آلوده ‌كننده‌ هاي ديگر وارد هواي آزاد نمايند ممنوع است حد مجاز خروجي‌ وسايل نقليه موتوري توسط سازمان حفاظت محيط زيست با همكاري وزارت صنايع تعيين و بتصويب شورايعالي حفاظت محيط زيست مي ‌رسد.

هر وسيله نقليه موتوري كه بكار گرفته مي ‌شود بايد داراي گواهينامه مخصوصي مبني بر رعايت حد مجاز خروجي آلوده ‌كننده‌ هاي هوا‌ باشد. دارندگان وسايل نقليه موتوري مكلفند همه ساله وسايل نقليه خود را در مراكز مورد تاييد سازمان حفاظت محيط زيست كه توسط شهرداري ها‌ ايجاد مي ‌گردد تحت آزمايش و معاينه قرار داده و گواهينامه مبني بر رعايت حد مجاز آلودگي را دريافت نمايند. در غير اين صورت از تردد وسايل نقليه ‌فاقد گواهينامه مذكور به ترتيبي كه در آيين ‌نامه اجرايي اين قانون تعيين مي ‌شود جلوگيري خواهد شد.

هزينه انجام آزمايش و معاينه وسايل نقليه موتوري از دارندگان وسايل نقليه مذكور طبق تعرفه‌ اي كه توسط وزارت كشور و سازمان‌ حفاظت محيط زيست تهيه و به تصويب هيأت وزيران مي ‌رسد اخذ خواهد شد.

تاريخ شروع اجراي اين ماده و تبصره‌ هاي آن حداكثر يك سال پس از تصويب اين قانون تعيين مي ‌شود و سازمان حفاظت محيط زيست‌ و شهرداري و ساير دستگاههاي ذيربط موظفند ظرف مدت مذكور امكانات لازم جهت اجراي اين ماده را فراهم كنند.

شهرداري ‌ها، نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران، وزارتخانه‌ ها و سازمانهاي ذيربط موظفند نحوه تردد وسايل نقليه موتوري و سيستم‌ حمل و نقل شهري را بصورتي طراحي و سامان دهند كه ضمن كاهش آلودگي هوا جوابگوي سفرهاي روزانه شهري باشد.

آئين ‌نامه اجرائي اين ماده كه دربرگيرنده ساعات و محدوده مجاز تردد شهري، پيش بيني استفاده مطلوب و بيشتر از وسايل نقليه عمومي و ‌امثال آن مي ‌باشد توسط وزارت كشور (‌شهرداري ها) و نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران و سازمان حفاظت محيط زيست و در صورت لزوم با ‌همكاري سازمان‌ هاي ذيربط تهيه و بتصويب هيأت وزيران خواهد رسيد.

در مواقع اضطراري كه بعلت كيفيت خاص جوي، آلودگي هواي شهرها به حدي برسد كه به تشخيص وزارت بهداشت، درمان و آموزش‌ پزشكي سلامت انسان و محيط زيست را شديداً به مخاطره بياندازد، سازمان حفاظت محيط زيست با همكاري وزارت كشور (‌شهرداري ها و نيروي ‌انتظامي جمهوري اسلامي ايران) ممنوعيت‌ ها يا محدوديت ‌هاي موقت زماني، مكاني و نوعي را براي منابع آلوده‌ كننده برقرار نموده و بلافاصله مراتب ‌را از طريق رسانه‌ هاي همگاني به اطلاع عموم خواهد رسانيد. ‌با برطرف شدن وضعيت اضطراري و كاهش آلودگي هوا، سازمان نسبت به رفع ممنوعيت و محدوديت برقرار شده اقدام و مراتب را به نحو مقتضي به ‌اطلاع عموم خواهد رسانيد.

ساخت و توليد و ورود وسايل نقليه موتوري و همچنين موتور و ساير قطعات مرتبط با احتراق وسايل نقليه از قبيل كاربراتور و فيلتر‌ مستلزم رعايت استانداردهاي حفاظت محيط زيست مي‌ باشد.

وزارت صنايع موظف است سياستها و برنامه ‌هاي توليدي واحدها و شركتهاي تابعه توليد وسايل نقليه موتوري خود را بنحوي تنظيم ‌نمايد كه اولاً توليد وسايل نقليه با موتورها و قطعات غير استاندارد صورت نپذيرد ثانياً در برنامه ريزي ساخت خودرو برنامه توليد وسايل نقليه و حمل‌ و نقل عمومي را در اولويت قرار دهد ثالثاً طراحي و ساخت اتومبيل ‌ها به نحوي صورت گيرد كه حتي ‌المقدور امكان استفاده از گاز هم وجود داشته ‌باشد.

شماره‌ گذاري هر نوع وسيله نقليه موتوري مستلزم رعايت استانداردهاي موضوع ماده 8 اين قانون مي ‌باشد.

استانداردهاي موضوع مواد 8 و 9 اين قانون توسط سازمان حفاظت محيط زيست با همكاري وزارت صنايع، وزارت نفت و مؤسسات ‌تحقيقاتي ذيصلاح تهيه و به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد.

احداث كارخانجات و كارگاههاي جديد و توسعه و تغيير محل و يا خط توليد كارخانجات و كارگاههاي موجود مستلزم رعايت ضوابط و ‌معيارهاي سازمان حفاظت محيط زيست مي‌ باشد.

وزارتخانه‌ هاي صنايع، معادن و فلزات، كشاورزي و جهاد سازندگي هنگام صدور جواز تأسيس رونوشتي از جواز تأسيس مربوط را به ‌سازمان حفاظت محيط زيست ارسال خواهند نمود. دارندگان جواز تأسيس مذكور مكلفند محل استقرار واحدهاي صنعتي و يا توليدي خود را طبق ضوابط استقرار موضوع ماده 12 اين قانون تعيين نمايند. صدور پروانه بهره‌برداري موكول به تاييد محل استقرار با رعايت ضوابط موضوع ماده 12 فوق بر اساس اعلام سازمان حفاظت محيط زيست مي ‌باشد.

احداث نيروگاهها، پالايشگاهها، كارخانجات پتروشيمي، كارخانجات صنايع نظامي، فرودگاهها و ترمينال‌ هاي بارگيري موكول به رعايت ‌ضوابط و معيارهاي سازمان حفاظت محيط زيست از لحاظ محل استقرار مي‌ باشد.

ضوابط و معيارهاي موضوع مواد 12 و 13 توسط سازمان با مشاركت وزارتخانه‌ هاي مذكور در اين ماده تهيه و به تصويب هيأت وزيران‌ خواهد رسيد.

سازمان حفاظت محيط زيست موظف است ضوابط و معيارهاي زيست محيطي لازم را از طريق وزارتخانه‌ هاي ذيربط به دارندگان جواز‌ تأسيس اعلان نمايد.

سازمان حفاظت محيط زيست موظف است به استعلام هايي كه به منظور صدور پروانه بهره برداري واحدهاي صنعتي و معدني صورت مي پذيرد ظرف مدت يك ماه جواب داده و در صورت عدم موافقت دلايل آن را به استعلام كننده به صورت كتبي ارائه نمايد. وزارتخانه هاي صادركننده پروانه هاي صنعتي موظفند در صورت عدم دريافت پاسخ سازمان، نسبت به صدور پروانه بهره برداري اقدام نمايند.

فعاليت كارخانجات و كارگاههاي جديدي كه ضوابط و معيارهاي موضوع ماده 12 را رعايت ننمايند و همچنين فعاليت و بهره ‌برداري از ‌كارخانجات و كارگاهها و نيروگاههائي كه بيش از حد مجاز موجبات آلودگي هوا را فراهم آورند ممنوع است.

سازمان حفاظت محيط زيست كارخانجات و كارگاهها و نيروگاههائي كه آلودگي آنها بيش از حد مجاز استانداردهاي محيط زيست باشد را ‌مشخص نموده و مراتب را با تعيين نوع و ميزان آلودگي به صاحبان و يا مسوولان كارخانجات و كارگاهها و نيروگاهها ابلاغ خواهد كرد تا در مهلت معيني ‌كه توسط سازمان با همكاري و مشاركت دستگاههاي ذيربط تعيين مي‌ شود نسبت به رفع آلودگي يا تعطيل كار و فعاليت خود تا رفع آلودگي اقدام نمايند.

در صورتيكه صاحب يا مسوول كارخانه و كارگاهي كه موجبات آلودگي هوا را فراهم مي ‌نمايد با دلايل قابل قبول سازمان اثبات نمايد كه ‌ظرف مهلت تعيين شده رفع آلودگي عملي نمي ‌باشد سازمان مي‌ تواند براي يكبار مهلت اضافي مناسب در مورد اينگونه كارخانجات و كارگاهها قائل‌ شود.

سازمان حفاظت محيط زيست موظف است استانداردهاي هواي پاك و استانداردهاي آلوده ‌كننده ‌هاي حاصل از كارخانجات و كارگاهها‌ كه به هر طريق وارد هواي آزاد مي‌ گردند را براي هر منطقه و با توجه به كيفيت هوا و مناسبات زيست محيطي آن مناطق تهيه نموده و در اختيار متقاضيان‌ و صاحبان كارخانجات و كارگاهها قرار دهد. ‌حد مجاز (‌استانداردهاي محيط زيست) اين ماده توسط سازمان حفاظت محيط زيست تهيه و به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد.

در صورتيكه صاحبان و مسوولان كارخانجات و كارگاهها و نيروگاههاي آلوده‌ كننده ظرف مهلت تعيين شده مبادرت به رفع آلودگي يا‌ ممانعت از كار و فعاليت كارخانه و كارگاه مربوط ننمايند، در پايان مهلت مقرر به درخواست سازمان حفاظت محيط زيست و دستور مرجع قضائي ذيربط ‌محل كه بلافاصله توسط مأمورين انتظامي به مورد اجرا گذاشته مي ‌شود از كار و فعاليت كارخانجات و كارگاههاي آلوده ‌كننده جلوگيري به عمل خواهد ‌آمد. ادامه كار يا فعاليت كارخانجات و كارگاهها و نيروگاههاي مزبور منوط به صدور اجازه سازمان حفاظت محيط زيست و يا رأي دادگاه صلاحيتدار خواهد ‌بود.

در صورتيكه صاحبان و مسوولان كارخانجات و كارگاهها و نيروگاههاي آلوده‌ كننده پس از ابلاغ سازمان حفاظت محيط زيست از فعاليت ‌و ادامه كار كارخانجات و كارگاههاي مربوط ممانعت بعمل نياورده و يا پس از تعطيل كارخانجات و كارگاههاي مذكور رأساً و بدون كسب اجازه از ‌سازمان يا بدون صدور رأي دادگاه صالحه، مبادرت به بازگشائي و ادامه فعاليت آنها بنمايند بر حسب مورد به مجازات‌ هاي مقرر در اين قانون و ساير‌ مقررات مربوط به عدم رعايت دستورات مراجع قانوني و قضائي محكوم خواهند شد و چنانچه مديران و مسوولان مذكور اداره و تصدي كارخانجات و‌ كارگاههاي دولتي يا وابسته به دولت را برعهده داشته باشند موضوع در هيأت‌ هاي رسيدگي به تخلفات اداري وزارتخانه يا دستگاه متبوع مدير يا‌ مسوول نيز مطرح و حكم مقتضي صادر خواهد گرديد.

در مواقع اضطراري و يا شرايط جوي نا مناسب، رئيس سازمان حفاظت محيط زيست ميتواند كارخانجات و كارگاههائي را كه فعاليت ‌آنها خطرات فوري در برداشته باشد با اخطار سريع خواستار توقف فعاليت آنها گردد و در صورت استنكاف به حكم رئيس دادگاه محل تا رفع‌ موجبات خطر تعطيل نمايد.

در موارديكه كاهش يا از بين بردن آلودگي ناشي از فعاليت كارخانجات و يا كارگاهها از طريق ديگر بجز انتقال يك يا برخي از آنها به ‌نقاط مناسب امكان ‌پذير نبوده و يا فعاليت كارخانجات و كارگاههاي مذكور در مناطق مسكوني سلامت ساكنان آن مناطق را به خطر بياندازد سازمان‌ حفاظت محيط زيست با همكاري وزارتخانه‌ ها و ديگر دستگاههاي دولتي ذيربط طرح انتقال كارخانجات و كارگاههاي مذكور را به نقاط مناسب (‌ترجيحاً‌ شهرك‌ ها و قطب ‌هاي صنعتي) تهيه و به هيأت وزيران ارائه مي‌ نمايد. دولت در صورت صلاحديد و موافقت حسب مورد اقدام خواهد نمود.

قطبها و شهركها و مجتمع‌هاي صنعتي و نيروگاهها و واحدهاي توليدي مكلفند حداقل 10 درصد از فضاي شهركها و يا مجموعه ‌فضاي تخصيص داده شده جهت احداث واحدهاي توليدي و خدماتي را به ايجاد فضاي سبز و مشجر و كشت درختان مناسب منطقه اختصاص دهند. بهره‌ برداري از واحدهاي صنعتي و توليدي مذكور منوط به رعايت اين ماده و ايجاد فضاي سبز مناسب مي ‌باشد. وزارتخانه‌ هاي صنعتي موظف به ‌نظارت بر حسن اجراي اين ماده مي ‌باشند.

كارخانجات و كارگاهها و نيروگاهها و كوره‌ هاي آجرپزي و آهك ‌پزي موظف به استفاده از سوخت و سيستم ‌هاي احتراقي مناسب قابل ‌دسترسي بنحوي كه موجبات كاهش آلودگي هوا را فراهم نمايد، هستند.

وزارت نفت موظف است در برنامه‌ ريزي گاز رساني و سوخت ‌رساني خود تأمين سوخت مناطق صنعتي و مراكز استقرار كارخانجات و ‌كارگاهها و كوره‌ هاي آجرپزي مجاور شهرهاي بزرگ را در اولويت قرار دهد.

آئين ‌نامه اجرائي اين فصل و همچنين ضوابط مربوط به محدوديت استقرار صنايع در مجاورت شهرها توسط سازمان حفاظت محيط ‌زيست با مشاركت وزارتخانه ‌هاي ذيربط تهيه و به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد.

پخش و انتشار هر نوع مواد آلوده ‌كننده هوا بيش از حد مجاز از منابع تجاري، خانگي و متفرقه در هواي آزاد ممنوع است. منابع تجاري، خانگي و متفرقه از جهت نوع و ميزان آلودگي توسط سازمان حفاظت محيط زيست مشخص و طبقه ‌بندي شده و حد مجاز موضوع اين‌ ماده توسط سازمان حفاظت محيط زيست تهيه و به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد.

كليه منابع آلوده ‌كننده از قبيل حمام‌ ها، نانوائي‌ ها، هتلها، و رستورانها و غير مكلفند ضمن اتخاذ تدابير لازم جهت جلوگيري از انتشار ‌دود و دوده و ساير موارد آلوده ‌كننده در هواي آزاد، از سوخت مناسب ترجيحاً گاز شهري كه موجب كاهش آلودگي هوا مي ‌شود استفاده نمايند. وزارت نفت موظف است در برنامه سوخت رساني شهرهاي بزرگ، تأمين سوخت مناسب و گازرساني منابع تجاري و واحدهاي خدمات عمومي را در ‌اولويت قرار دهد.

سوزاندن و انباشتن زباله‌ هاي شهري و خانگي و هر گونه نخاله در معابر عمومي و فضاي باز ممنوع مي ‌باشد.

وزارتين راه و شهرسازي و كشور موظفند هنگام تهيه طرحهاي هادي و جامع و بهسازي شهرها به نحوي برنامه ‌ريزي نمايند كه فصل‌ جداگانه ‌اي از مطالعات طرح را به بررسي مسائل زيست محيطي اختصاص دهند به گونه‌اي كه طراحي شهرها و شهركها و مجتمع ‌هاي مسكوني از نظر ‌فضاي سبز و باز، همجواري كاربري‌ ها، شبكه معابر و حمل و نقل، ضوابط تراكم ساختماني و غيره با معيارهاي زيست محيطي مورد تأييد سازمان‌ متناسب باشد.