شيوه نامه مراقبت موقت از كودكان و نوجوانان بي سرپرست و بدسرپرست

مقدمه در اجراي ماده ١٣ الحاقي به آيين نامه اجرايي قانون حمايت از كودكان و نوجوانان بي سرپرست و بدسرپرست مصوب 1402/01/20 هيئت وزيران و به منظور تعيين ضوابط و فرآيندهاي مربوط به احراز صلاحيت مؤسسات مراقبت خانواده محور و خانواده هاي داوطلب، نحوة سپردن كودك و نوجوان به خانوادة واجد شرايط، تعيين اصول و استانداردهاي مراقبت و نظارت بر نحوه عملكرد مؤسسات و مراقبت در خانواده، «شيوه نامة مراقبت موقت از كودكان و نوجوانان بي سرپرست و بدسرپرست» به شرح زير ابلاغ مي شود:

ماده ١ ـ اصطلاحات و عبارات به كار رفته در اين شيوه نامه به شرح زير تعريف مي شود:

١ ـ قانون: قانون حمايت از كودكان و نوجوانان بي سرپرست و بدسرپرست مصوب 1392/08/06

٢ ـ آيين نامه اجرايي: آيين نامه اجرايي قانون حمايت از كودكان و نوجوانان بي سرپرست و بدسرپرست مصوب 1394/04/20 با اصلاحات بعدي

٣ ـ سازمان: سازمان بهزيستي كشور

۴ ـ بهزيستي استان: اداره كل بهزيستي استان

۵ ـ بهزيستي شهرستان: اداره بهزيستي شهرستان

6 ـ مؤسسه: شخص حقوقي اعم از مركز، انجمن يا مؤسسه كه در اجراي ماده 36 قانون، داراي پروانه تأسيس از سازمان بوده و موضوع فعاليت آن حمايت و مراقبت از كودكان و نوجوانان بي سرپرست و بدسرپرست مي باشد.

7 ـ مؤسسه مراقبتي: مؤسسه اي كه طبق ماده 36 قانون، با مجوز سازمان تأسيس و عهده دار نگهداري شبانه روزي كودكان و نوجوانان بي سرپرست و بدسرپرست با تفكيك جنس، سن يا وضعيت سلامت در محيط مشترك مي باشد.

مؤسسه مراقبت خانواده محور: مؤسسه اي كه طبق ماده 36 قانون، با مجوز سازمان تأسيس و مديريت و نظارت بر نگهداري و مراقبت از كودكان و نوجوانان بي سرپرست و بدسرپرست را در خانواده ها بر عهده دارد.

كودك و نوجوان: هر فرد تا ١٨ سال تمام شمسي موضوع بندهاي الف، ب، ج و د ماده ٨ قانون.

كودك و نوجوان داراي شرايط ويژه: كودك و نوجواني كه به جهت داشتن معلوليت، ابتلا به بيماري هاي نيازمند پيگيري درمان كه هر سال از سوي سازمان تعيين مي شوند، بروز حادثه يا آسيب براي وي، سابقه مصرف مواد اعتيادآور يا موارد خاص ديگر با تشخيص كارگروه استان، در شرايط ويژه قرار گرفته و نيازمند خدمات ويژة حمايتي است.

١١ ـ خانواده زيستي: پدر و مادري كه كودك و نوجوان از آنان متولد شده است؛ اعم از اينكه از نظر ژنتيكي به آنان منسوب باشد يا حاصل لقاح مصنوعي موضوع قانون نحوه اهداي جنين به زوجين نابارور مصوّب 1382/04/29 باشد. جد پدري يا وصي منصوب از ناحيه ولي قهري در مواردي كه به موجب قانون، جايگزين پدر يا والدين مي شوند، در حكم خانواده زيستي هستند.

١٢ ـ خانواده ميزبان: خانواده اي كه كودك و نوجوان را بهزيستي رأساً يا از طريق مؤسسه مراقبت خانواده محور و در قالب مراقبت موقت به آن مي سپارد.

١٣ ـ خانواده جايگزين: خانواده اي كه كودك و نوجوان با تصميم دادگاه صالح، در قالب سرپرستي (فرزندخواندگي)، قيمومت يا امين موقت به آن سپرده مي شود.

مركز نگهداري: مركز دولتي يا غيردولتي تحت نظارت بهزيستي مانند مركز مداخله در بحران، مركز شبه خانواده، مركز توانبخشي و خانه سلامت كه كودكان و نوجوانان به تفكيك جنس، سن و يا وضعيت سلامت تا زمان بازپيوند، سپردن به خانواده ميزبان، يا واگذاري به خانواده جايگزين در آن نگهداري مي شوند.

مراقبت موقت: نگهداري و پرورش كودك و نوجوان در خانواده ميزبان از زمان سپرده شدن تا بازپيوند يا واگذاري به خانواده ديگر يا سپردن به مركز نگهداري.

راهنماي مراقبت: مجموعه مدوّن و جامع از اصول، استانداردها و اقدامات لازم براي تربيت و توانمندسازي كودك و نوجوان كه توسط سازمان بهزيستي تدوين و منتشر شده است.

١٧ ـ برنامه مراقبت: برنامه اي كه بر اساس راهنماي مراقبت با توجه به نيازهاي فردي هر كودك و نوجوان حسب مورد توسط كارشناس بهزيستي يا مددكار اجتماعي مؤسسه مراقبت خانواده محور و با همكاري خانواده ميزبان تهيه مي شود.

١٨ ـ بازپيوند: فرايند بازگرداندن كودك و نوجوان تحت مراقبت موقت به خانواده زيستي.

١٩ ـ كارگروه استان: كارگروه مراقبت از كودكان و نوجوانان در اداره كل بهزيستي استان كه به رياست مديركل استان، دبيري معاون سلامت اجتماعي استان و عضويت كارشناس مسئول مراقبت فرزندان در خانواده جايگزين و فرزندخواندگي، كارشناس مسئول مراقبت و توانمندسازي كودك و نوجوان در مراكز نگهداري و فرزندان مستقل، كارشناس حقوقي، رئيس اداره حراست استان و حسب مورد ساير اشخاص حقيقي و حقوقي مرتبط تشكيل مي شود.

٢٠ ـ كارگروه شهرستان: كارگروه مراقبت از كودكان و نوجوانان در اداره بهزيستي شهرستان كه از رئيس اداره بهزيستي شهرستان، معاون اجتماعي يا كارشناس مسئول امور اجتماعي و كارشناس امور اجتماعي تشكيل مي شود.

ماده ٢ ـ تمامي كودكان و نوجوانان تا ١٨ سال تمام شمسي موضوع ماده ٨ قانون كه به تصميم مرجع قضايي صالح، نگهداري آنان به بهزيستي سپرده شده است، مشمول اين شيوه نامه مي باشند.

ماده ٣ ـ هدف از مراقبت موقت، تأمين شرايط بهتر براي رشد و تربيت كودك و نوجوان در خانواده و بهبود فرايند بازپيوند يا واگذاري سرپرستي وي به خانواده جايگزين مي باشد.

ماده ۴ ـ در راستاي اصل عدم تبعيض نسبت به كودك و نوجوان، رعايت موارد زير الزامي است:

١ ـ تمامي كودكان و نوجوانان بايد خدمات برابر و بدون تبعيض ناروا از حيث جنس، رنگ، نژاد، زبان، مذهب، سلامت، مليت، قوميت، وضعيت خانوادگي و نظاير آن دريافت كنند.

٢ ـ كودكان و نوجوانان براي تشخيص نابرابري هايي كه منجر به افزايش آسيب پذيري آنان و كاهش دسترسي به فرصت هاي برابر مي شود واتخاذ موضع مناسب در برابر آنها، بايد آموزش ببينند.

٣ ـ كودكان و نوجواناني كه به جهت شرايط ويژه، از خدمات و فرصت ها محروم شده اند، بايد مورد حمايت ويژه قرار گيرند تا در موقعيت برابر با ديگر كودكان و نوجوانان قرار گيرند.

ماده ۵ ـ در راستاي اصل مصالح عاليه كودك و نوجوان، رعايت موارد زير الزامي است:

١ ـ آثار و پيامدهاي تصميمات و مداخلات تخصصي بر سرنوشت كودك و نوجوان وضعيت وي در نظر گرفته شده و به گونه اي تصميم گيري شود كه داراي كمترين عواقب منفي بر وضعيت كودك و نوجوان باشد.

٢ ـ تفاهم، تعامل و همكاري نزديك با ساير متخصصان در بهزيستي و كارشناسان و مددكاران ساير دستگاههاي اجرايي و نهادهاي مردمي و مؤسسات، جهت اتخاذ بهترين تصميم براي كودك و نوجوان وجود داشته باشد.

٣ ـ در انتخاب خدمات حمايتي، هماهنگي و همسويي و عدم تناقض آنها مورد توجه باشد.

۴ ـ احترام به استقلال ديدگاهها و خواسته هاي كودك و نوجوان و ايجاد توازن بين آنها و مصالح عاليه وي الزامي است.

۵ ـ اولويت بخشي به مصالح عاليه كودك و نوجوان، بايد در حد مقدور با جلب نظر كودك و نوجوان و يا توجيه وي صورت پذيرد.

ماده ۶ ـ در راستاي اصل توجه به رشد و تكامل كودك و نوجوان، رعايت موارد زير الزامي است:

١ ـ سطح رشد و تكامل كودك و نوجوان از حيث جسمي، عقلي، شناختي، رفتاري، اخلاقي، عاطفي و اجتماعي براي دريافت و درك اطلاعات مربوط به مراقبت ها و فهم فوايد و عواقب آن، انتخاب و تصميم گيري آگاهانه و داوطلبانه در مورد نوع مراقبت و مداخله بررسي، احراز و به رسميت شناخته شود.

٢ ـ هرگونه مراقبت و مداخله، ارائه اطلاعات و خدمات و كسب رضايت كودك و نوجوان با سطح رشد و تكامل وي مناسب سازي شود.