بخشنامه بانك مركزي در خصوص ابلاغ نسخه اصلاحي «دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي‌ ها» متضمن اصلاحات جلسه مورخ 1405/03/19 هيأت‌ عالي بانك مركزي

احتراماً، پيرو بخشنامه شماره 02/212073 مورخ 1402/09/01، موضوع ابلاغ «دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي ها» مصوب جلسه مورخ 1402/08/16 شوراي پول و اعتبار، به استحضار مي رساند؛ مطابق با بند (۳) صورتجلسه موضوع مصوبات شصت و هشتمين نشست هيأت عالي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران مورخ 1405/03/19، مقرر گرديد عبارت «مراجع ذي صلاح» از متن ماده (۲۶) دستورالعمل مزبور حذف گردد. بر اين اساس، ماده (۲۶) دستورالعمل مزبور به شرح زير اصلاح مي گردد: «فعاليت در سطح دوم توسط صرافي مشروط به سپري شدن حداقل سه ماه از فعاليت آن در سطح اول و أخذ موافقت بانك مركزي مي باشد. فعاليت در سطح سوم توسط صرافي مشروط به سپري شدن حداقل يك سال از فعاليت در سطح دوم و أخذ مجوز از بانك مركزي طبق ضوابط اعلامي مي باشد».

اداره مطالعات و مقررات حسين معصومي - حسن آذرمهر معاونت تنظيم گري و نظارت

دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي ها

در اين دستورالعمل عناوين ذيل به جاي عبارت هاي مربوط بكار مي روند:

تأسيس و ثبت صرافي و اشتغال به عمليات صرافي صرفاً در چارچوب مصوبات شوراي پول و اعتبار، مفاد اين دستورالعمل، ساير قوانين و مقررات ذي ربط و بخشنامه هاي بانك مركزي و با أخذ مجوز از بانك مركزي مجاز است.

تأسيس صرافي نوع اول توسط اشخاص حقيقي صرفاً در قالب شركت تضامني امكان پذير است.

تأسيس صرافي نوع دوم توسط اشخاص حقوقي در قالب شركت سهامي خاص و توسط اشخاص حقيقي در قالب شركت تضامني امكان پذير است.

مؤسسين در حوزه هايي كه تأسيس صرافي در آن ها، حسب مقررات موجود نيازمند موافقت مراجع ذي صلاح از قبيل سازمان منطقه آزاد تجاري - صنعتي مي باشد، مكلفند موافقت كتبي مراجع مزبور را به بانك مركزي ارايه نمايند.

مسئوليت نظارت بر رعايت قوانين و مقررات، بخشنامه ها و دستورات ابلاغي بانك مركزي از جمله قوانين و مقررات مبارزه با پولشويي و تأمين مالي تروريسم توسط شعبه و باجه و همچنين جبران خسارات ناشي از تخلفات آن بر عهده هيأت مديره صرافي مي باشد.

صرافي همواره بايد داراي محل فعاليت دائم (ملكي و يا سرقفلي) و ثبت شده به نام صرافي مورد نظر باشد.

مكان فعاليت صرافي اعم از شعبه و باجه بايد از حيث ملاحظات حفاظتي و امنيتي به تأييد مراجع ذي صلاح برسد.

مؤسسين حسب مورد بايد از شرايط زير برخوردار بوده و به همراه تقاضاي خود، مدارك و اطلاعات را در قالب فرم هاي اعلامي بانك مركزي از طريق سامانه هاي ذي ربط، به آن بانك ارايه نمايند:

سهامداران، شركا، اعضاي هيأت مديره، مديرعامل و رئيس شعبه صرافي حسب مورد بايد از شرايط ذيل برخوردار بوده و به همراه تقاضاي خود، مدارك و اطلاعات را در قالب فرم هاي اعلامي بانك مركزي از طريق سامانه هاي ذي ربط، به آن بانك ارايه نمايند:

متقاضيان، سهامداران، شركا، اعضاي هيأت مديره و مديرعامل صرافي بايد به همراه تقاضاي خود، حسب مورد بر اساس نوع صرافي، مدارك و اطلاعات زير را از طريق سامانه هاي ذي ربط به بانك مركزي ارايه نمايند: - درخواست تأسيس صرافي حاوي اطلاعات شركاء، اعضاي هيأت مديره و مديرعامل؛ - تصوير مدرك تحصيلي مديرعامل؛ - گواهي عدم سوء پيشينه براي همه اعضا؛ - تأييديه كدپستي به روز محل فعاليت صرافي؛ - اساسنامه مورد تاييد بانك مركزي؛ - صورتجلسه مجمع عمومي موسس؛ - اصل تعهدنامه رسمي؛ - گواهي مسدودي سرمايه؛ - تأييديه محل فعاليت صرافي از پليس اماكن؛ - گواهي سابقه كاري براي مديرعامل؛ - معرفي نامه سازمان مناطق آزاد ( در صورت نياز)؛ - گواهي نامه دوره هاي آموزشي.

حداقل مبلغ سرمايه به منظور تأسيس و فعاليت انواع صرافي به شرح زير مي باشد، كه لازم است قبل از ثبت صرافي تماماً به صورت نقدي نزد يكي از مؤسسات اعتباري توديع گردد:

بانك مركزي در صورت تأييد اساسنامه، احراز صلاحيت مؤسسين، شركا و سهامداران، اعضاي هيأت مديره و مديرعامل صرافي، توديع كامل سرمايه، بررسي منشأ تأمين وجه توديع شده و احراز انطباق آن با الزامات قانوني و همچنين احراز ساير شرايط موضوع اين دستورالعمل ظرف مدت ده روز كاري پس از تكميل مدارك و مستندات لازم، نسبت به صدور اجازه نامه تأسيس بر اساس نوع صرافي اقدام مي نمايد. مدت اعتبار اجازه نامه تأسيس، حداكثر شش ماه پس از صدور است. اجازه نامه تأسيس صرافي صرفاً به منظور انجام امور ثبتي صادر مي شود و شروع به فعاليت صرافي منوط به كسب اجازه نامه فعاليت بر اساس نوع صرافي از بانك مركزي است.

اجازه نامه فعاليت كه بر اساس نوع صرافي صادر مي گردد، براي بار اوّل با مدت اعتبار دو سال صادر و اعطا مي گردد و براي دفعات بعد و در صورت تأييد عملكرد صرافي توسط بانك مركزي و تكميل مدارك و مستندات لازم، با مدت اعتبار حداكثر پنج سال قابل تمديد مي باشد.

در خصوص صرافي نوع اول تضامني، در صورت سپري شدن حداقل پنج سال از شروع فعاليت صرافي در قالب صرافي نوع اول، تاييد عملكرد صرافي از سوي بانك مركزي در چارچوب ضوابط مربوطه، افزايش سرمايه به ميزان مورد نياز و تطبيق آن با شرايط و الزامات تعيين شده در دستورالعمل در خصوص صرافي نوع دوم، ارتقاء مجوز به صرافي نوع دوم امكان پذير مي باشد.

در خصوص صرافي نوع دوم تضامني بانك مركزي مي تواند در نتيجه اعمال اقدامات نظارتي موضوع ماده (۴۷) و يا در صورت درخواست صرافي نوع دوم تضامني، اجازه نامه تأسيس و فعاليت آن را به صرافي نوع اول تبديل نمايد.

بانك مركزي در صورتي كه تشخيص دهد مؤسسين قادر به تأسيس و راه اندازي صرافي نمي باشند و يا اطلاعات كذب و نادرست ارايه نموده اند، حسب مورد از صدور اجازه نامه تأسيس و يا فعاليت خودداري مي نمايد.

مؤسسين، سهامداران، شركا و مديران صرافي مجاز به فروش و واگذاري اجازه نامه فعاليت صرافي به غير در قالب هيچ يك از عقود از جمله عقد اجاره، نمي باشند.

هر گونه تغيير و جايگزيني در شركاء براي صرافي تضامني مشروط به احراز شرايط لازم طبق مفاد اين دستورالعمل، رضايت تمام شركا و موافقت بانك مركزي مي باشد. در خصوص صرافي سهامي خاص هرگونه تغيير و جايگزيني در سهامداران منوط به احراز شرايط لازم طبق مفاد اين دستورالعمل و موافقت بانك مركزي مي باشد.

صرافي موظف به ارايه ضمانت نامه بانكي بدون قيد و شرط حسن انجام تعهد يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي به نفع بانك مركزي در قبال دستورات نظارتي بانك مركزي، به ميزان حداقل ۵۰ درصد آخرين سرمايه ثبتي صرافي مي باشند.

مديرعامل و اعضاي هيأت مديره صرافي، در مقابل خساراتي كه ناشي از تخلف و يا ترك فعل بنا به تشخيص مراجع ذي صلاح، متوجه مشتريان مي شود، مسئول و متعهد جبران خواهند بود.

انجام عمليات صرافي، در خارج از نشاني مندرج در اساسنامه ثبت شده صرافي و اجازه نامه فعاليت صرافي يا مجوز شعبه و يا باجه، به استثناي عمليات صرافي در بسترهاي معاملاتي برخط داخلي در چارچوب ضوابط ابلاغي بانك مركزي ممنوع بوده و جابه جايي و انتقال صرافي از نشاني مندرج در اساسنامه ثبت شده صرافي و اجازه نامه فعاليت صرافي به ساير نقاط، منوط به كسب مجوز از بانك مركزي مي باشد.

صرافي موظف است اجازه نامه فعاليت، نرخ هاي خريد و فروش ارزها و مسكوك و ساير اطلاعاتي كه توسط بانك مركزي اعلام خواهد شد را در محل صرافي به طور واضح در معرض ديد عموم قرار داده و همچنين در صورت برخورداري از تارنما، در تارنماي خود نيز درج نمايد.

دريافت و نگهداري وجوه ارزي و ريالي به صورت اماني در داخل كشور و انجام عمليات بانكي از جمله اخذ سپرده و يا اعطاي تسهيلات توسط صرافي ممنوع مي باشد.

سطوح فعاليت صرافي نوع دوم مطابق با شرايط زير مي باشد: سطح اول - انجام فعاليت خريد و فروش نقدي ارز و مسكوك از زمان شروع به فعاليت صرافي؛ سطح دوم -انجام فعاليت هاي خريد و فروش نقدي ارز و مسكوك و صدور حواله هاي ارزي تا سقف مقرر در ماده (۳۳) اين دستورالعمل؛ سطح سوم - انجام فعاليت هاي خريد و فروش نقدي ارز و مسكوك و صدور حواله هاي ارزي تا سقف مقرر در ماده (۳۳) اين دستورالعمل و ارايه خدمات ارزي برون مرزي.

فعاليت در سطح دوم توسط صرافي مشروط به سپري شدن حداقل سه ماه از فعاليت آن در سطح اول و أخذ موافقت بانك مركزي مي باشد. فعاليت در سطح سوم توسط صرافي مشروط به سپري شدن حداقل يك سال از فعاليت در سطح دوم و أخذ مجوز از بانك مركزي طبق ضوابط اعلامي مي باشد. [پاورقي 1]

1 - اصلاحي مطابق با بند (۳) صورتجلسه شصت و هشتمين نشست مورخ 1405/03/19 هيأت عالي بانك مركزي.

صرافي منوط به تحقق شرايط زير و اخذ مجوز قبلي از بانك مركزي مجاز به تأسيس باجه مي باشد:

صرافي نوع دوم منوط به تحقق شرايط زير و اخذ مجوز قبلي از بانك مركزي مجاز به تأسيس شعبه مي باشد:

هرگونه معامله ارز/مسكوك توسط صرافي كه تحويل ارز/مسكوك و ما به ازاي آن به روز يا روزهاي آينده موكول شده ولي منجر به تحويل ارز/مسكوك نگردد يا از ابتدا قصد تحويل ارز/مسكوك وجود نداشته و قصد طرفين تنها تسويه تفاوت قيمت ارز/مسكوك بوده است، ممنوع مي­ باشد.

هرگونه معاملات ابزارهاي آتي و سلف ارز، آتي و سلف مسكوك توسط صرافي نوع دوم و صرفاً بر اساس ضوابط مصوب و ابلاغي بانك مركزي مجاز خواهد بود.

هرگونه عمليات صرافي در بسترهاي معاملاتي برخط داخلي و استفاده از رمز ارزهاي استخراج شده داخلي براي واردات صرفاً در چارچوب ضوابط ابلاغي بانك مركزي، قابل انجام خواهد بود. صرافي در انجام عمليات موضوع اين ماده ملزم به رعايت استانداردها و الزامات فني امنيت اطلاعات ابلاغي بانك مركزي و أخذ تأييديه مربوطه از بانك مركزي مي باشد.

در صرافي تضامني، مانده بدهكار حساب جاري شركاء و در صرافي سهامي خاص، مانده مطالبات غير تجاري صرافي سهامي خاص از اشخاص وابسته در هيچ زمان نبايد از ميزان سود و زيان انباشته صرافي مبتني بر آخرين صورت هاي مالي حسابرسي شده بيشتر باشد.

سقف تعهدات فروش توسط صرافي نوع دوم در سطوح فعاليت دوم و سوم در هر لحظه نبايد بيشتر از «تعهدات مجاز» تعيين شده توسط بانك مركزي بر مبناي شاخص­هايي از جمله سرمايه ثبتي صرافي و كل فروش قطعي (مختومه) سالانه صرافي در سامانه ارزي اعلامي توسط بانك مركزي باشد.

وضعيت باز ارزي (تفاوت خريد و فروش ارز) صرافي در هر لحظه نبايد بيشتر از «حد مجاز» تعيين شده طبق ضوابط ابلاغي توسط بانك مركزي باشد.

سقف خريد و فروش نقدي ارز براي هر شخص حقيقي يا حقوقي تابع ضوابط ابلاغي بانك مركزي مي باشد.

كارمزد دريافتي صرافي بابت عمليات مربوط به حواله هاي ارزي تابع ضوابطي است كه توسط بانك مركزي تهيه و ابلاغ مي شود.

صرافي موظف است اطلاعات مربوط به عمليات صرافي را هم زمان با وقوع رويداد در چارچوب تعيين شده توسط بانك مركزي حسب مورد، در سامانه هاي اعلامي از سوي بانك مركزي و سامانه حسابداري مختص به صرافي، منطبق با استانداردهاي حسابداري ثبت نمايد.

صرافي موظف است گزارش و صورت هاي مالي ساليانه حسابرسي شده را به همراه گزارش برگزاري مجامع حداكثر ۴ ماه پس از پايان سال مالي تهيه و به بانك مركزي ارسال نمايد.

حسابرس مستقل صرافي بايد از ميان اعضاي جامعه حسابداران رسمي ايران يا سازمان حسابرسي انتخاب شود.

صرافي در قبال انجام هر نوع عمليات صرافي، ملزم به ارايه رسيد سامانه هاي اعلامي بانك مركزي داراي شناسه يكتا و با امضاء و ممهور به مهر صرافي و به نام و امضاي مشتري مي باشد. همچنين صرافي بايد شماره سريال ارزهاي مورد معامله را ثبت و يك نسخه از آن را به مشتري ارايه دهد.

آن بخش از وجوه متعلق به صرافي كه نزد مؤسسات اعتباري نگهداري مي شود بايد صرفاً در حساب هايي به نام و تحت مالكيت صرافي قرار داشته باشد و صرافي موظف است تمامي عمليات صرافي را از طريق حساب هاي مذكور انجام دهد. انجام عمليات صرافي و يا نگهداري وجوه متعلق به صرافي از طريق حساب «شركا»، «سهامداران»، «كاركنان» و غيره تحت هر عنوان ممنوع مي باشد.

نام ثبتي و نشان تجاري ثبت شده صرافي بايد به طوركامل همراه با ذكر كلمه «صرافي» و نوع شركت (تضامني يا سهامي خاص) و شماره ثبت شركت، در كليه مكاتبات، فاكتورها، رسيدها، مهرها و امور تبليغاتي صرافي درج گردد.

استفاده از تمام يا بخشي از عنوان و يا نشانه هاي متعلق به «مؤسسه اعتباري»، صرفاً توسط صرافي وابسته به همان موسسه اعتباري مجاز مي باشد.

صرافي موظف است حداكثر ظرف مدت سه ماه از تاريخ صدور «اجازه نامه فعاليت»، نسبت به شروع فعاليت اقدام و مراتب را به صورت كتبي به بانك مركزي اعلام نمايد.

حضور مديرعامل يا يكي از اعضاي هيأت مديره در محل صرافي الزامي مي باشد. در مورد شعب و باجه ها، حضور رئيس شعبه و مسئول باجه در محل شعب و باجه هاي شركت هاي صرافي الزامي است.

مسئولان صرافي موظفند امكان رسيدگي هاي لازم را براي بازرسان بانك مركزي فراهم نمايند و تمامي اسناد، مدارك، دفاتر و نرم افزارهاي مربوط را جهت اين گونه رسيدگي ها در اختيار بازرسان قرار دهند.

در صورت وقوع هر يك از موارد ذيل توسط صرافي، بانك مركزي مي تواند حسب مورد نسبت به تذكر كتبي، اخطار كتبي، توقف برخي فعاليت هاي صرافي، تنزل سطح فعاليت صرافي، تنزل مجوز از صرافي تضامني نوع دوم به صرافي نوع اول، سلب صلاحيت اعضاي هيأت مديره و مديرعامل، افزايش مبلغ ضمانت نامه بانكي يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي، مطالبه وجه ضمانت نامه بانكي يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي، تعليق فعاليت يا ابطال اجازه نامه فعاليت و يا ساير اقدامات قانوني اقدام نمايد:

در صورتي كه ضمانت نامه بانكي يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي ارايه شده صرافي به هر دليلي كارسازي شود، تا زمان ارايه ضمانت نامه جديد يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي جديد اجازه نامه فعاليت صرافي تعليق مي گردد.

بانك مركزي بايد در مواردي كه تمام يا بخشي از فعاليت يك شخص حقيقي يا حقوقي را مصداق عمليات صرافي بدون أخذ مجوز از آن بانك تشخيص دهد اقدامات لازم را به منظور متوقف نمودن فعاليت هاي آن شخص از طريق فراجا و نيز طرح دعوي در مراجع قانوني، به مورد اجرا گذارد.

بانك مركزي بايد در صورت امتناع صرافي از توقف فعاليت پس از صدور حكم تعليق، ابطال يا اتمام مدت اعتبار مجوز صرافي، علاوه بر مطالبه وجه ضمانت نامه بانكي يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي، حسب مورد اقدامات لازم را به منظور متوقف نمودن فعاليت هاي صرافي از طريق فراجا و عنداللزوم طرح دعوي در مراجع قانوني، به مورد اجرا گذارد.

در صورت تحقق هريك از موارد زير فرآيند انحلال صرافي با رعايت تشريفات مقرر در قانون تجارت به مورد اجرا گذارده مي شود:

از تاريخ شروع فرآيند انحلال، صرافي صرفاً مجاز به انجام عمليات مربوط به انحلال و تصفيه بوده و انجام عمليات جديد صرافي ممنوع مي باشد.

دارايي هاي صرافي نبايد به عنوان وثيقه هر گونه تعهدي براي شخص ديگري مورد استفاده قرار گيرد.

دريافت هرگونه تسهيلات از مؤسسات اعتباري توسط صرافي ممنوع مي باشد.

هر گونه تغييرات ثبتي صرافي از جمله تغيير در مفاد اساسنامه و ميزان سرمايه، منوط به موافقت قبلي بانك مركزي و أخذ اجازه نامه تغييرات ثبتي از اين بانك مي باشد.

بانك مركزي مجاز است در انجام برخي از امور نظارت بر صرافي ها از همكاري تشكل هاي صنفي، در چارچوب تفاهم نامه هاي منعقده استفاده نمايد. همكاري هاي مزبور نافي مسئوليت هاي نظارتي بانك مركزي در قبال صرافي ها نمي باشد.

صرافي هاي موجود كه داراي اجازه نامه فعاليت از بانك مركزي مي باشند حداكثر ظرف مدت سه ماه از تاريخ ابلاغ اين دستورالعمل موظف مي باشند نوع صرافي كه در قالب آن ادامه فعاليت خواهند داد را به بانك مركزي اعلام نمايند.

صرافي هاي موجود متقاضي دريافت مجوز صرافي نوع دوم حداكثر ظرف مدت يك سال از تاريخ ابلاغ اين دستورالعمل موظف مي باشند شرايط خود را با مفاد اين دستورالعمل تطبيق دهد.

مواردي كه در اين دستورالعمل پيش بيني نشده است تابع قوانين و مقررات جاري كشور از جمله قانون پولي و بانكي كشور، قانون تجارت و لايحه اصلاحي آن، قانون تنظيم بازار غيرمتشكل پولي و آيين نامه هاي آن، قوانين مبارزه با پولشويي و تأمين مالي تروريسم و آيين نامه هاي اجرايي و دستورالعمل هاي مرتبط با آن، ساير قوانين و مقررات ذي ربط و همچنين مصوبات شوراي پول و اعتبار و دستورات و بخشنامه هاي بانك مركزي مي باشد.