سند حقوقی

رکن مادی بزه سوء استفاده از ضعف نفس

پرسش

آیا عنصر مادی بزه سوء استفاده از ضعف نفس اشخاص موضوع ماده 596 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، صرفاً شامل اخذ نوشته یا سند اعم از تجاری و غیر تجاری مثل سفته و برات یا نوشته‌های دیگر که موجب التزام یا برائت ذمه می‌شود، است یا به صرف اخذ امضاء یا اثر انگشت ذیل یک نوشته نیز جرم مذکور محقق می‌گردد؟

نظر هیئت عالی

موضوع ماده 596 قانون مجازات اسلامی (بخش مجازات‌های تعزیری و...) مصوبه 1375 اخذ نوشته یا سندی است که موجب اشتغال ذمه شخصی یا الزام وی یا برداشت گیرنده سند یا هر شخص دیگری شود؛ صرف گرفتن امضاء یا اثر انگشت بدون اینکه ذیل سند یا نوشته‌ای با اوصاف پیش گفته باشد، فاقد وصف مجرمانه است. نتیجتاً نظریه اقلیت قضات محترم شهر مهریز یزد مورد تأیید است.

نظر اکثریت

با عنایت به اینکه غرض از تصویب ماده مذکور جلوگیری از سوء استفاده افراد از ضعف نفس اشخاص یا هوی و هوس آنها می‌باشد و از طرفی گاهی صرف اخذ امضاء یا اثر انگشت ذیل نوشته‌ای که حتی خود متهم نیز تنظیم کرده است موجب التزام بزه‌دیده یا برائت ذمه گیرنده می‌باشد؛ لذا به صرف اخذ امضاء یا اثر انگشت به ضرر بزه‌دیده ولو بدون اخذ نوشته یا سند خاص از بزه‌دیده نیز جرم مذکور محقق می‌گردد. مضافاً بر اینکه اطلاق لفظ سند بر یک نوشته زمانی صحیح است که به امضاء یا اثر انگشت صادرکننده آن رسیده باشد و در غیر این صورت هیچ‌گونه سندیتی برای آن نوشته قابل تصور نیست مثل چکی که هیچ‌گونه امضائی ندارد و اساساً ارزشی نیز برای آن قابل تصور نیست. لذا بزه مذکور حتی شامل صرف اخذ امضا یا اثر انگشت نیز که به ضرر بزه‌دیده باشد می‌شود.

نظر اقلیت

رکن مادی تمام جرائم ناظر به رکن قانونی آنهاست. در خصوص ماده مذکور نیز صرفاً مقنن «اخذ سند یا هرگونه نوشته به ضرر بزه‌دیده» را به عنوان رکن مادی بزه بیان نموده است لذا اصل تفسیر مضیق نصوص جزائی و اصل تفسیر به نفع متهم اقتضاء دارد که صرف اخذ اثر انگشت یا امضاء یا مهر مشمول ماده مذکور نگردد. مضافاً بر اینکه قانون‌گذار در ماده مذکور در مقام بیان بوده و چنانچه قصد داشت موارد مذکور را نیز شامل بداند همچون ماده 668 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات در بحث تهدید، علاوه بر اخذ نوشته یا سند به طور صریح امضاء یا مهر را نیز شامل می‌دانست لذا رکن مادی بزه مذکور صرفاً شامل اخذ امضاء و مهر و غیره نمی‌باشد.
این روشنایی را به دوستی هدیه بدهید

شبکهٔ استناد این سند

نقشهٔ اتکای متقابل: این سند بر چه تکیه دارد و چه چیزی بر آن.

به این اسناد ارجاع می‌دهد

منابعی که متنِ همین سند به آن‌ها استناد کرده است.