با توجه به اینکه رأی وحدت رو به شماره 733 هیأت عمومی دیوان عالی کشور، فروشنده فضولی را مکلف به جبران غرامات وارده به مشتری و استرداد ثمن معامله به قیمت روز نموده است، چنانچه عقد به جهات دیگر مانند فقدان شرایط اساسی معامله قابل تسلیم نبودن مبیع – اعمال خیارات قانون باطل یا فسخ شود یا چنانچه مستاجر بدون اجازه مالک نسبت به انتقال سرقفلی به غیر اقدام نموده و به جهت عدم تنفیذ مالک عقد از بین برود، آیا در آن حالات نیز با فرض جهل مشتری فروشنده مکلف به استرداد ثمن به قیمت روز خواهد بود یا صرفاً جبران غرامات بر عهده بایع میباشد یا بایع هیچگونه مسئولیتی در قبال ثمن و غرامات وارده ندارد؟
جستجو فقط در قلمرو همین سند انجام میشود. — برای عبارتِ دقیق، آن را داخلِ «گیومه» بگذارید.
جبران ثمن معامله به نرخ روز در موارد فسخ معامله و نیز معامله منافع
نظر هیئت عالی
در فرض سوال، رأی وحدت رویه شماره 811 مورخ 1400/4/1 هیأت عمومی دیوان عالی کشور در خصوص غرامات موضوع ماده 391 قانون مدنی، قابل تسری به جبران کاهش ارزش ثمن و محاسبه ثمن معامله به نرخ روز میباشد و با این توضیح نظریه اکثریت مطلوب است.
نظر اکثریت
رأی وحدت رویه یک مبنا ارائه میدهد و آن این است که کاهش ارزش ثمن جزئی از ثمن است و نه خسارت، بنابراین با توجه به قواعد عام ضمان قهری از قبیل تسبیب و غرور باید ثمن به نرخ روز پرداخت شود و در هر صورت و به هر نحوی که معامله از بین برود و مطلقاً باید ثمن به نرخ روز پرداخت شود و علت از بین رفتن عقد موثر در مقام نیست.
نظر ابرازی
نظریه همکاران به صورت مطلق قابل پذیرش نیست و به نظر باید در عقودی که فسخ میشود احتیاط کرد؛ زیرا قانونگذار گفته که بیع فاسد اثری در تملک ندارد. بنابراین بیعی که نتیجهاش به بطلان میرسد قدر متیقن است ولی در مواردی که خریدار به استناد حق فسخ معامله را فسخ میکند باید مقداری احتیاط کرد و حقیقتاً رأی وحدت رویه در مورد بیع فاسد است یعنی بیع باطل و نه بیع صحیح، لذا باید به قدر متیقن که همان فاسد است اکتفا کرد.
در پاسخ به سوال به نظر میرسد اول باید مشخص شود کاهش ارزش پول عدمالنفع است یا جزو منافع قابل مطالبه و ثانیاً؛ باید بین مواردی که فسخ معامله به دلیل اعمال یکی از خیارات یا به دلیل اعمال شرط خیار از ناحیه مشتری است به نظر میرسد باید قائل به تفکیک بود و ثالثاً؛ باید این موضوع روشن شود که ید بایع نسبت به ثمن ید امانی است یا ضمانی، با توجه به ماده ۳۶۶ از قانون مدنی کاهش ارزش پول جزو منافع ممکنالحصول است از منافع غیر مستوفات میباشد و بنا بر نظر مشهور فقها زمان شامل منافع غیر مستوفات نیز میشود و چند دلیل داریم که بیانگر ضمانی بودن ید فروشنده است.
۱_ قاعده ید که هم ضمان عین مال و هم ضمان منافع آن را اعم از مستوفات و غیرمستوفات تضمین میکند (ماده ۳۶۶ از قانون مدنی)
۲- قسمت اخیر ماده ۳۰۸ از قانون مدنی
۳- تأسیس ضمان مقبوض به عقد فاسد در بند دوم از ماده ۳۶۲ در ارتباط با ضمان مقبوض به …
شبکهٔ استناد این سند
نقشهٔ اتکای متقابل: این سند بر چه تکیه دارد و چه چیزی بر آن.
به این اسناد ارجاع میدهد
منابعی که متنِ همین سند به آنها استناد کرده است.
