هدف و دامنه شمول هدف از بازنگري و اصلاح آيين نامه پيشگيري و مبارزه با آتش سوزي در كارگاه ها (مصوب ۱ /۶ / ۱۳۴۰ شوراي عالي حفاظت فني) به روزرساني آن بمنظور پيشگيري هر چه بيشتر از حوادث و صدمات منجر به خسارات جاني و مالي و تأمين ايمني و حفاظت نيروي انساني و منابع مادي مي باشد كه به استناد ماده ۸۵ قانون كار جمهوري اسلامي ايران تهيه گرديده و براي كليه كارگاههاي مشمول قانون كار لازم الاجراست.
آيين نامه پيش گيري و مبارزه با آتش سوزي در كارگاه ها
تاریخ تصویب: 1391/07/16 · تاریخ روزنامه رسمی: 1391/09/13
فصل اول - تعاریف
آتش (حریق)
آتش (حريق) (پاورقي 1): عبارت از يك سري عمليات شيميايي و اكسيداسيون سريع حرارت زاي مواد قابل اشتعال (پاورقي 2) (در واكنشهاي گرمازا(پاورقي 3)) است.
اتش (حریق) فصل اول
1-Fire
اتش (حریق) فصل اول
2- Flammable Material
اتش (حریق) فصل اول
3- Exothermic Reaction
ماهیت آتش
بروز آتش نياز به زمينه هاي فيزيكي و شيميايي محل وقوع دارد. اصولاً عوامل مؤثر در ايجاد آتش سوزي متعدد مي باشد ولي براي ايجاد آتش وجود چهار عامل: اكسيژن، حرارت، مواد قابل اشتعال و واكنش هاي زنجيره اي (براي تداوم حريق) كه به هرم آتش معروف است ضروري است و در صورت حذف حداقل يكي از آنها ادامه حريق ممكن نيست.
طبقه بندی انواع آتش
به منظور پيشگيري و كنترل آتش سوزي، حريقها برحسب ماهيت مواد قابل اشتعال به ۶ طبقه ذيل تقسيم بندي مي شود: آتش نوع A: به معني آتش ناشي از سوختن مواد قابل احتراق معمولي نظير كاغذ، چوب، پارچه و بعضي لاستيك ها و مواد پلاستيكي مي باشد كه پس از سوختن خاكستر به جا مي گذارند. آتش نوع B: به معني آتش ناشي از سوختن مايعات قابل اشتعال مانند گريس، روغن، بنزين، قير، نفت، رنگهاي نفتي، حلالها و الكل مي باشد. آتش نوع C: آتش ناشي از سوختن گازها و مايعات يا مخلوطي از آنها است كه به راحتي قابليت تبديل به گاز را دارند مانند گاز مايع و گاز شهري. آتش نوع D: آتش ناشي از سوختن فلزات قابل احتراق نظير منيزيم، تيتانيوم، زيركونيوم، سديم، ليتيوم و پتاسيم مي باشد. آتش نوع E: آتش سوزي ناشي از دستگاههاي الكتريكي و الكترونيكي است. آتش نوع F: به آتش ناشي از سوختن روغنها و چربيهاي آشپزخانه اي يا آتش ناشي از دستگاههاي پخت مواد غذايي اطلاق مي شود.
طبقه بندی انواع مکانها از نظر نوع خطرات حریق
مكانها از نظر خطر آتش سوزي با توجه به قابليت اشتعال، مقدار و نرخ حرارت آزاد شده از آنها به ۵ طبقه زير تقسيم بندي مي شوند:
الف
مكانهاي كم خطر: شامل مكانهاي با قابليت اشتعال و نرخ حرارت آزاد شده محدود بوده يا تراكم مواد سوختني در آنها كمتر از 50 كيلوگرم در مترمربع باشد. مانند ساختمانهاي اداري، مسكوني، بيمارستانها، مساجد و اماكن مذهبي، مهمانسراها و هتل ها.
ب
مكانهاي با خطر متوسط گروه ۱: شامل مكانهاي با قابليت اشتعال و نرخ حرارت آزاد شده متوسط بوده يا تراكم مواد سوختني در آنها بين ۵۰ تا ۱۰۰ كيلوگرم در مترمربع يا انبارهاي با ارتفاع چيدمان كمتر از ۴ /۲ متر باشد. مانند انبارهاي معمولي، پاركينگها، رستورانها
ج
مكانهاي با خطر متوسط گروه ۲: شامل مكانهاي با قابليت اشتعال و نرخ حرارت آزاد شده متوسط بوده يا تراكم مواد سوختني در آنها بين ۱۰۰ تا ۱۵۰ كيلوگرم در مترمربع يا انبارهاي با ارتفاع چيدمان كمتر از ۴ متر باشد. مانند انبارهاي صنعتي و تجاري، كارگاههاي توليدي و صنعتي
د
مكانهاي پرخطر گروه ۱: شامل مكانهاي با قابليت اشتعال و نرخ حرارت آزاد شده و سرعت گسترش بالا بوده ليكن تراكم مواد سوختني در آنها پايين باشد. مانند ساختمانهاي حساس اداري – آموزشي، مخابراتي، امنيتي و كارگاههاي كوچك مواد شيميايي و آزمايشگاهها
ه
مكانهاي پرخطر گروه 2: شامل مكانهاي با قابليت اشتعال و نرخ حرارت آزاد شده و سرعت گسترش بالا بوده يا تراكم مواد سوختني بالاتر از 100 كيلوگرم در مترمربع باشد. مانند پالايشگاهها، كارگاههاي مواد شيميايي و محصولات نفتي، اتاق رنگ، كارگاههاي توليد مواد انفجاري
سامانه اعلام حریق
به معني سامانه طراحي شده براي شناسايي خودكار وقوع آتش بوسيله حرارت، شعله، نور، دود يا ديگر محصولات ناشي از احتراق و توسط يك مركز كنترل اطلاعات شناسايي شده و ضمن پردازش آن اطلاعات وقوع يك آتش سوزي بوسيله انواع وسايل هشداردهنده بصورت نيمه خودكار يا خودكار اعلام مي گردد.
سامانه اطفاء حریق
سامانه متناسب تعريف شده كه توسط افراد يا به صورت خودكار فعال شده و سبب خاموش نمودن آتش مي گردد.
سامانه اطفاء حریق دستی
استفاده از خاموش كننده هاي دستي، چرخدار يا پاشنده هاي نيمه ثابت شيلنگي به كمك افراد براي خاموش نمودن آتش هاي محدود.
سامانه اطفاء حریق ثابت
به معني سامانه نصب شده به صورت ثابت كه براي اطفاء حريق يا كنترل آن در محل نصب سامانه مي باشد.
سامانه با کاربرد محلی (موضعی)
به معني سامانه ثابت براي جلوگيري از حريق، همراه با نازل هايي كه به شكل خودكار عامل اطفاء را بر روي ماده مشتعل پاشيده تا حريق را خاموش نمايد.
سامانه اطفاء حریق نیمه خودکار
استفاده از تجهيزات خاموش كننده ثابت يا پاشنده هاي نيمه ثابت با راه اندازي توسط افراد براي خاموش نمودن آتش هاي محدود يا گسترده.
سامانه اطفاء حریق خودکار
استفاده از تجهيزات خاموش كننده ثابت يا پاشنده هاي نيمه ثابت بدون دخالت مستقيم افراد براي خاموش نمودن آتش هاي محدود يا گسترده.
اطفاء حریق داخل ساختمان
به معني فعاليت فيزيكي براي جلوگيري از حريق، نجات يا هر دو در داخل ساختمان يا سازه هاي سربسته كه دچار حريق شده، مي باشد.
خاموش کننده دستی
خاموش كننده هاي با حداكثر وزن ۱۴ كيلوگرم حاوي مواد متناسب خاموش كننده آتش مي باشد.
طبقه بندی خاموش کننده دستی حریق
به معني طبقه بندي از نظر حروف الفبايي است و به خاموش كننده هايي گفته مي شود كه براي انواع حريقهاي گروه هاي شش گانه فوق الذكر طراحي شده و براي اطفاء آنها مؤثر است. رنگ مناسب براي بدنه خاموش كننده ها شامل قرمز براي خاموش كننده حاوي آب (به هر صورت شامل اسپري و آب پودري (پاورقي 4))، قرمز با باند آبي براي خاموش كننده مولد كف (و كف اسپري)، قرمز با باند سفيد براي خاموش كننده پودر شيميايي يا پودر خشك، قرمز با باند كرم براي خاموش كننده پودر مرطوب، قرمز با باند سياه براي خاموش كننده CO2 و قرمز با باند زرد براي خاموش كننده حاوي گازهاي بي اثر و (پاورقي 5) HFC2 مي باشد.
طبقه بندی خاموش کننده دستی حریق فصل اول
4- IFEX
طبقه بندی خاموش کننده دستی حریق فصل اول
5- Hydro fluro carbons
خاموش کننده آب و گاز
خاموش كننده اي است كه ماده خاموش كننده آن پايه آبي دارد. ظرفيت اين خاموش كننده هاي آب تحت فشار معمولاً تا ۹ ليتر مي باشد و وزن كلي خاموش كننده با كليه متعلقات آن از ۱۴ كيلوگرم تجاوز نمي كند. خاموش كننده هاي آب و گاز تحت فشار دائم، معمولاً به كمك گاز ازت يا هواي فشرده با فشار ۱۶۰ پوند براينچ مربع تحت فشار قرار مي گيرند.
خاموش کننده حاوی کف
خاموش كننده اي است كه ماده خاموش كننده آن كف مكانيكي بوده كه به كمك گاز 2 CO و ازت تحت فشار 150 پوند بر اينچ مربع قرار مي گيرد. در يك نوع از خاموش كننده ها 75 درصد ظرفيت آبي سيلندر حاوي محلول كف بوده و مابقي ظرفيت آن حاوي گاز عامل فشار مي باشد. خاموش كننده هاي حاوي كف معمولاً در ظرفيت هاي 6 تا 9 ليتري به صورت دستي و در ظرفيت هاي حداكثر 90 ليتري به صورت چرخدار توليد مي گردند.
خاموش کننده های پودر و گاز بالن دار
خاموش كننده اي است كه ماده خاموش كننده آن پودر شيميايي بوده كه به كمك كارتريج عامل فشار گاز داخل سيلندر و يا خارج از آن تحت فشار قرار مي گيرند. كارتريج ها معمولاً حاوي گاز 2 CO و يا گاز ازت مي باشند.
خاموش کننده های پودر و گاز تحت فشار دائم
خاموش كننده اي است كه ماده خاموش كننده آن پودر شيميايي و عامل فشار آن هواي خشك و يا نيتروژن مي باشد كه هر دو درون يك سيلندر نگهداري مي شوند و شامل يك نشانگر فشار هوا و يا گاز ازت است.
خاموش کننده پودر تر (مرطوب)
خاموش كننده هايي هستند كه براي اطفاي حريق گروه F طراحي و عرضه شده است. اين تجهيزات براي اطفاي برخي از انواع حريق ابداع گرديده كه به پودر تر معروف شده است. پودر تر در واقع تركيب پودر كربنات پتاسيم يا استات پتاسيم در آب است كه مي تواند خاموش كنندگي آب را براي حريق مواد روغني (آشپزخانه اي) اصلاح نمايد بدون اينكه معايب استفاده از پودر خشك را داشته باشد.
خاموش کننده حاوی ترکیبات هالوژنه
خاموش كننده اي است كه ماده خاموش كننده آن به صورت مايع و از تركيبات هالوژنه بوده و به كمك گاز ازت تحت فشار قرار مي گيرند.
خاموش کننده دی اکسیدکربن
خاموش كننده اي است كه حاوي گاز دي اكسيد كربن (CO 2) به صورت مايع بوده و تا ۵ /۸۰۸ پوند براينچ مربع (۵۵ بار يا ۵۵۷۳ KPa) تحت فشار دائم قرار مي گيرد. خاموش كننده دي اكسيد كربن معمولاً در ظرفيت هاي ۱ تا ۹ كيلوگرم گاز CO2 توليد مي شوند.
خاموش کننده متحرک
شامل خاموش كننده هاي چرخدار تا ۹۰ كيلوگرم گنجايش ماده خاموش كننده مي باشد كه اغلب توسط يك نفر قابل جابجايي و مورد استفاده براي خاموش نمودن حريقهاي محدود مي باشد.
خاموش کننده نیمه متحرک
شامل يك نقطه برداشت ثابت از ماده خاموش كننده و تجهيزات متحرك پاشنده براي اطفاء حريق در يك محدوده معين مي باشد. مانند جعبه اطفاء حريق موسوم به جعبه F براي برداشت آب، يا برداشت مشابه از ماده خاموش كننده ديگر مانند دي اكسيد كربن .همچنين برداشت توسط مانيتور ثابت كه داراي شعاع و زواياي عملياتي اطفاء مي باشد نيز در اين دسته قرار مي گيرد.
خاموش کننده غیرقابل شارژ
نوعي خاموش كننده است كه به هيچ عنوان قابل شارژ نمي باشد. بر روي اين نوع خاموش كننده حتماً بايد علامت غيرقابل شارژ يا عبارتي مشابه آن درج شود. اين نوع مي تواند حاوي انواع خاموش كننده باشد و فقط براي يك بار استفاده ساخته شده است.
خاموش کننده قابل شارژ
خاموش كننده اي است كه نياز به تست، شارژ، سرويس و نگهداري دارد و پس از هر بار استفاده بايد مجدداً شارژ گردد.
سیلندرهای تحت فشار بالا
سيلندرهاي تحت فشار و مخازن (كارتريج ها) شامل نيتروژن، هواي فشرده، دي اكسيد كربن يا گازهاي ديگر كه در فشار بالاتر از ۵۰۰ پوند بر اينچ مربع در دماي ۲۱ درجه سانتي گراد قرار دارند.
سیلندرهای تحت فشار پایین
سيلندرهاي فشار پايين شامل عامل خاموش كننده آتش، نيتروژن، هواي فشرده يا گازهاي فشرده ديگر كه در فشار كمتر از ۵۰۰ پوند بر اينچ مربع در دماي ۲۱ درجه سانتي گراد قرار دارند.
جعبه آتش نشانی (پاورقی ۶)
جعبه اي شامل حداقل، شير برداشت از آب عمومي با فشار كافي يا از مخازن مرتفع آب، شيلنگهاي قرقره اي با شيلنگ لاستيكي يا تاشو كتاني حداقل به طول 15 متر و سرلوله متناسب براي پاشيدن آب بر روي آتش.
جعبه اتش نشانی (پاورقی ۶) فصل اول
6- Fire Box
پتوی نسوز آتش نشانی (پاورقی ۷)
به پتوي نسوزي گفته مي شود كه داراي الياف و لايه هاي مقاوم به آتش بوده و براي حريقهاي محدود بر روي آتش انداخته مي شود و از طريق خفه كردن باعث خاموش شدن آن مي گردد.
پتوی نسوز اتش نشانی (پاورقی ۷) فصل اول
7- Fire blanket
خودروهای آتش نشانی
اين تجهيزات بر روي شاسي مناسب نصب و قابليتهاي متنوعي براي اطفاء حريق و نجات افراد دارند. حجم مخزن خودروها بايد حداقل بتواند براي ۱۰ دقيقه ذخيره ماده خاموش كننده داشته باشد. انواع ديگر شامل قايق، كشتي، بالگرد و هواپيما نيز در اين دسته قرار مي گيرند. خاموش كننده با بيش از ۹۰ كيلوگرم كه قابليت اتصال و حمل توسط خودرو داشته باشند نيز در اين گروه قرار مي گيرد.
سامانه ثابت اطفاء حریق
شامل مجموعه اي از مخازن ماده خاموش كننده، شبكه توزيع و افشانه(پاورقي)ها مي باشد كه به صورت دستي، نيمه خودكار يا خودكار راه اندازي مي شود.
سامانه ثابت اطفاء حریق فصل اول
8- Nazzle
نگهداری
به معني اجراي فرايند سرويس بر روي سامانه ها و تجهيزات آتش نشاني به جهت اطمينان از عملكرد مناسب آنها در مواقع وقوع حريق مي باشد. نگهداري متفاوت از بازرسي مي باشد در نگهداري كنترل قطعات، وسايل و منابع كنترل حريق ضروري مي باشد.
بازرسی
به معني كنترل ظاهري يا چشمي از وسايل حفاظتي و تجهيزات آتش نشاني براي اطمينان از اينكه در جاي خود هستند، شارژ شده اند و براي استفاده در مواقع آتش سوزي آماده مي باشند.
استاندارد معتبر
استاندارد معتبر منظور تمام استانداردهاي مصوب مؤسسه استاندارد ملي ايران و هر استاندارد بين المللي معتبر مرتبط كه مورد تأييد اين مؤسسه باشد.
آزمون هیدرواستاتیک
تست فشار بدنه خاموش كننده براي پيشگيري و اطمينان از مقاومت آن در برابر تركيدن است.
اعلام خطر به کارگر قبل از تخلیه شدن (پیش اعلان اطفاء)
به معني آژير هشداري است كه در زمان معين قبل از تخليه واقعي سامانه اطفاء به صدا در مي آيد. اين اعلان قبلاً بايد به كاركنان آموزش داده شده باشد.
تمرین کردن
به معني ايجاد مهارت و تجربه از طريق آموزش و تمرينهاي عملي در ارتباط با كار كردن با تجهيزات همانند وسيله محافظت سامانه تنفسي كه احتمال استفاده و عملكرد آنها در وظايف معين محدود مي باشد.
تحصیلات
به معني روش و شيوه انتقال دانش يا مهارت از طريق آموزش برنامه ريزي شده است اين روش الزاماً نيازمند آموزش كلاسي و رسمي نمي باشد.
مقاومت در برابر شعله
خاصيت مواد يا تركيبي از اجزاء مواد براي جلوگيري از احتراق و ممانعت از گسترش شعله مي باشد.
حریق در مرحله شروع
به معني حريقي است كه در مرحله آغازين يا شروع بوده و مي توان بوسيله كپسول اطفاء حريق قابل حمل و نقل، شير آب آتش نشاني كلاس ۲ و سامانه هاي كوچك شيلنگ آب بي نياز از لباس محافظ يا وسيله تنفسي آن را خاموش نمود.
دی اکسید کربن (CO ۲)
به معني گاز خنثي، بي رنگ، بي بو و عايق الكتريسيته كه براي اطفاء آتش از طريق كاهش غلظت اكسيژن يا بخار سوخت در هوا و سرد كردن آن تا حدي كه احتراق غيرممكن گردد بكار گرفته مي شود.
پودر شیمیایی خشک
تركيبي از ذرات بسيار ريز شيميايي نظير بيكربنات سديم، بيكربنات پتاسيم، بيكربنات پتاسيم با پايه اوره، كلريد سديم يا فسفات منوآمونيوم تكميل شده بوسيله فرايند ويژه براي ايجاد مقاومت نسبت به سفت و فشرده شدن و جذب رطوبت و علاوه بر اين قابليت جريان يابي (سياليت) مناسب مي باشد كه عاملي براي اطفاء آتش از طريق كاهش غلظت اكسيژن يا بخار سوخت در هوا و ايجاد حائل براي دسترسي مواد سوختني به هوا مي باشد. تركيبات بسيار ريز تحت نام تجاري آئروسل پودري معروف به (پاورقي)DSPA كه سيستم پاشنده آنها شامل مخزن كوچك و افشانه خودكار حساس به حرارت يا متصل به راه انداز الكتريكي هستند نيز در اين دسته قرار مي گيرند.
پودر شیمیایی خشک فصل اول
9- Dry Sprinkler powder aerosol
پودر خشک
تركيب ذرات خاموش كننده سنگين شامل نوع S (مخلوطي از كلرورهاي فلزي)، نوع C (مخلوطي از پودر گرانيت، كلرور فلزي و مواد ديگر) و پودرهاي معدني خالص مي باشد كه براي خاموش نمودن آتش فلزات قابل احتراق دسته D به كار مي رود. اين عامل از طريق قطع دسترسي مواد آتشگير به اكسيژن هوا عمل مي كند.
پودر شیمیایی خشک چند کاره
پودر خشكي است كه براي استفاده در حريقهاي دسته A و B و C مورد تأييد قرار گرفته است.
پودر تر (پودر مرطوب)
تركيب ذرات پودر كربنات يا استات پتاسيم و مانند آن در آب است كه براي خاموش نمودن حريق دسته F (روغنهاي آشپزخانه اي) كاربرد دارد و از طريق قطع دسترسي ماده آتش گير با اكسيژن هوا و يا براي جلوگيري از واكنشهاي زنجيره اي عمل مي كند.
کف
به معني تجمع پايدار حبابهاي ريز كه بصورت آزاد بر روي سطح مايعات مشتعل جريان مي يابد تا با تشكيل يك پوشش يكپارچه جهت محبوس كردن سطح ماده آتش گرفته و بخارات قابل احتراق و در نهايت خاموش كردن حريق عمل مي كند. انواع كف: شامل كف شيميايي (در بر گيرنده واكنش همزمان مواد شيميايي در آب براي توليد كف)، كف مكانيكي (شامل وارد كردن هوا به درون ماده كف ساز محلول در آب) و كف تر (تركيبات پتاسيم محلول در آب حاوي دترجنت است و تنها براي اطفاء حريقهاي آشپزخانه بكار مي رود) مي باشد. نوع متداول كف مكانيكي است و داراي سه گروه زير است:
الف
(پاورقي)LX – كف سنگين، يا كم توسعه با نسبت افزايش حجمي تا ۲۰ برابر محلول كف ساز
الف کف فصل اول
10- Low Expansion
ب
(پاورقي)MX – كف متوسط، با نسبت افزايش حجمي ۲۰ تا ۲۰۰ برابر محلول كف ساز
ب کف فصل اول
11- Medium Expansion
ج
(پاورقي)HX- كف سبك يا پر توسعه با نسبت افزايش حجمي ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر محلول كف ساز پاشنده هاي كف اسپري كه با نامهاي تجاري مختلف به بازار آمده است نيز حاوي اين دسته كف ها است كه نحوه پاشش آن متفاوت و تحت فشار بالاي ازت به صورت اسپري مي باشد.
ج کف فصل اول
12- High Expansion
هاله (لایه)
هاله (لايه) آبي تشكيل دهنده كف: به معني فعال كننده سطح فلئورينه شده همراه با پايدار كننده كف كه توسط آب رقيق شده و به عنوان مانع فوري براي جلوگيري از مخلوط شدن هوا با بخار سوخت بوسيله گسترده كردن يك هاله آبي بر روي سطح بعضي از سوختهاي هيدروكربني كه قابليت جلوگيري از توليد بخارات سوخت را دارا مي باشد.
آب حاوی مواد مرطوب کننده
تركيبي از آب به همراه مقدار محدودي دترجنت براي كم كردن كشش سطحي آب در مواقعي كه نفوذ در داخل تل مواد سوختني مدنظر باشد يا براي ايمن سازي باند فرود اضطراري هواپيما مي باشد ليكن در دسته كف قرار نمي گيرد.
ترکیبات هالوژنه (هالن و ترکیبات HFC)
اين تركيبات از مشتقات CH 4 يا C 2H 6 مي باشند كه به جاي يك يا چند هيدروژن، يك يا چند عنصر هالوژنه (شامل I – C - Br - F) جايگزين شده است. وجود فلئور در اين تركيبات بر پايداري و بي اثر بودن آنها مي افزايد. اين تركيبات علاوه بر رقيق سازي اكسيژن هواي اطراف محدوده آتش، واكنشهاي زنجيره اي را نيز مهار مي نمايد. هالن هاي سنتي به علت اثرات سمي مخربي كه دارد داراي ممنوعيت استفاده مي باشد ليكن تركيبات جايگزين آن شامل هيدروفلوروكربنها (پاورقي)HFCs و گازهاي بي اثر (پاورقي)IG سازگار با محيط زيست و متداول مي باشند.
ترکیبات هالوژنه (هالن و ترکیبات HFC) فصل اول
13- Hydro Fluro Carbon
ترکیبات هالوژنه (هالن و ترکیبات HFC) فصل اول
14- Inert Gas
هیدروفلوروکربن ها (HFCs)
اين تركيبات شبيه هالن ها و به عنوان جايگزينهاي آنها مي باشند كه اكثر آنها از نظر ساختمان ملكولي شبيه هالنها مي باشند ولي اثر تخريبي كمتري دارند. اين تركيبات به دليل ملاحظات قانوني زيست محيطي به عنوان جايگزين هاي هالن مورد استفاده قرار مي گيرند و با كدهايي نظير ۳۲، ۱۲۳، ۱۲۵، ۱۴۱، ۱۳۴، ۲۲۵ معرفي شده اند. معروفترين اين دسته با نامهاي تجاري (Ea) ۲۲۷ – HFC با فرمول3 CF 3CHFCF و ۲۰۰- FM مي باشد.
گازهای بی اثر (IG)
يكي از دسته هاي جديد خاموش كننده با كمترين اثرات مخرب هستند كه اغلب مخلوطي از آرگون و ازت مي باشند و از طريق رقيق سازي اكسيژن هوا آتش را مهار مي نمايد.
محیط محصور و بسته
مكاني داراي سقف و حداقل دو ديوار كه امكان افزايش دما، تجمع دود، گازهاي سمي ناشي از حريق در آن وجود داشته باشد.
عامل گازی خاموش کننده
ماده خاموش كننده اي است كه در درجه حرارت و فشار معمول اتاق به حالت گازي مي باشد و داراي ويسكوزيته پايين بوده كه قابليت انتشار و نفوذ سريع داشته و به شكل يكنواخت در يك محيط سربسته پخش مي شود.
افشانه
به معني وسيله مورد تأييدي است كه در محلهاي احتمالي بروز آتش نصب مي شود و جريان آب، پودر يا ساير تركيبات خاموش كننده را برروي آتش مي پاشد. شكل و كارايي افشانه متناسب با ماده خاموش كننده مي باشد.
سامانه افشانه ای
به معني سامانه لوله كشي است كه مطابق با استانداردهاي معتبر نظير استانداردهاي مهندسي حفاظت در برابر حريق طراحي شده براي كنترل و اطفاء حريق نصب مي گردد اين سامانه شامل منبع يا مخزن خاموش كننده به ميزان كافي و قابل اطمينان و شبكه اي از لوله كشي با اتصالات و اندازه هاي ويژه و تعداد افشانه لازم كه بهم متصل شده اند مي باشد. سامانه همچنين داراي يك شير كنترل و يك وسيله براي فعال كردن اعلام خطر مكانيكي يا الكتريكي پيش از بكاراندازي و در حال كار مي باشد.
سامانه افشانه ای تحت فشار دائم
منظور سامانه اطفاء حريق است كه تحت فشار معين ماده خاموش كننده (اغلب آب) بوده و عملكرد افشانه ها بصورت خودكار مي باشد. در اين شبكه اغلب افشانه ها در اثر افزايش دماي محيط عمل نموده و اجازه پاشش ماده خاموش كننده برروي حريق را مي دهند.
سامانه افشانه ای خشک
منظور سامانه اطفاء حريق است كه ماده خاموش كننده در مخازن آماده به كار بوده و در زمان راه اندازي تحت فشار لازم توسط پمپ يا فشار گاز در لوله هاي شبكه و افشانه ها ماده خاموش كننده تزريق و بر روي محدوده آتش پاشيده مي شود.
سامانه های شیرآب آتش نشانی
سامانه شیرهای برداشت آب آتش نشانی(پاورقی)
به سامانه اي اطلاق مي شود كه شامل مخزن آب با حجم پشتيباني كافي، پمپ متناسب جهت تأمين فشار يا شبكه مطمئن آبرساني، اتصالات و لوله هاي انتقال و شيرهاي برداشت و امكانات شيلنگ و نازل متناسب و به تعداد و فواصل كافي باشد. اين سامانه در ۴ سطح از بعد مصرف كننده به شرح زير طبقه بندي مي شود:
سامانه شیرهای برداشت اب اتش نشانی(پاورقی) فصل اول
15- Water Hydrants
الف
سامانه شير آب آتش نشاني نوع ۱: به سامانه داراي شيلنگ با قطر حداقل ۵ / ۲ اينچ و نازلهاي مناسب براي استفاده (يا آبگيري خاموش كننده متحرك) توسط مأمورين آتش نشاني و افرادي كه براي استفاده از سامانه لوله هاي آب با فشار زياد آموزش ديده اند مي باشد.
ب
سامانه شير آب آتش نشاني نوع ۲: به معني سامانه داراي شيلنگ با قطر حداقل ۲ اينچ و نازلهاي مناسب براي استفاده توسط مأمورين آتش نشاني يا افراد آموزش ديده مي باشد. كه امكان اطفاء كامل حريق را در مرحله شروع فراهم مي نمايد.
ج
سامانه شير آب آتش نشاني نوع ۳: سامانه تركيبي از شيلنگ آب با قطر حداقل ۵ / ۱ اينچ و نازلهاي مناسب براي استفاده توسط مأمورين آتش نشاني يا افراد عادي مي باشد. كه امكان مهار يا اطفاء كامل حريق را در مرحله شروع فراهم مي نمايد.
د
سامانه كوچك شيلنگ آب: به معني سامانه شيلنگي آب با قطر حداقل ۷۵ / ۰ اينچ (3⁄4 اينچ) و نازلهاي مناسب براي استفاده توسط مأمورين آتش نشاني يا افراد عادي مي باشد. كه امكان مهار يا اطفاء كامل حريق هاي محدود و محيط با درجه خطر پايين را در مرحله شروع فراهم مي نمايد.
سامانه خاموش کننده ثابت با فشار بالا
به معني سامانه ثابت خاموش كننده حريق مي باشد كه شامل مخزن ماده خاموش كننده با حجم پشتيباني كافي يا شبكه مطمئن آبرساني، اتصالات و لوله هاي انتقال و افشانه ها به تعداد و فواصل كافي باشد. اين سامانه بايد براساس اصول فني و مطابق استاندارها يا توصيه نامه هاي معتبر مهندسي حفاظت در برابر حريق طراحي شده براي اطفاء حريق نصب مي گردد.
ایستگاه آتش نشانی
به ايستگاه عمومي يا صنعتي آتش نشاني اطلاق مي گردد كه داراي ساختمان، نيروي آموزش ديده و ماهر (آتش نشان)، تجهيزات و سازمان متناسب و كافي مطابق استانداردها بوده و اكيپ هاي آماده به كار آن در مواقع مورد نياز قادر به حضور به موقع در محل و اقدام مؤثر براي نجات افراد و اطفاء حريق باشد.
نیروی آتش نشان
به نيروي آموزش ديده اي اطلاق مي شود كه وظيفه وي انجام عمليات اطفاء حريق و نجات افراد حادثه ديده مي باشد. به اين افراد نبايد وظايف شغلي غيرمرتبط واگذار گردد. محل استقرار اين افراد ايستگاه آتش نشاني مي باشد.
وسایل حفاظت فردی آتش نشانی
به وسايلي اطلاق مي گردد كه فرد آتش نشان يا نيروي كمكي آموزش ديده را در مقابل خطرات ناشي از عمليات امداد و اطفاء حريق محافظت نمايد. اين تجهيزات بايد متناسب با سطوح عملياتي باشد و شامل لباس مقاوم به حريق، دستكش، كلاه ايمني آتش نشاني، وسايل تنفسي و كمك تنفسي و كفش يا چكمه مقاوم مي باشد.
کلاه ایمنی آتش نشانی
وسيله محافظت از سر است كه شامل پوسته محكم و مقاوم، بند چانه و براي ايجاد محافظت از سر يا قسمتهاي مرتبط با آن در برابر ضربه و اشياء نوك تيز، شوك الكتريكي، گرما و شعله مي باشد.
وسیله تنفسی و کمک تنفسی
شامل تجهيزات متناسب و استاندارد تصفيه هوا (ماسك تنفسي) يا هوا رسان مي باشد كه تنفس راحت و ايمن را براي آتش نشان در حين عمليات فراهم نمايد.
وسیله تنفسی مشترک
به معني ابزار جانبي دستگاه كامل تنفسي است كه اجازه تنفس به شخص دوم از يك منبع تأمين هوا را از شخصي كه آنرا به تن كرده است مي دهد.
وسیله تنفسی با فشار مثبت
به معني وسيله كامل تنفسي است كه در آن فشار هواي تنفسي در دهانه و ماسك نسبت به فشار هواي محيط اطراف هنگام دم و بازدم بالاتر مي باشد.
لباس آتش نشانی
لباسي است متناسب با نوع عمليات و مقاوم در مقابل حريق بوده و ساختار و عملكرد آن توسط مبادي ذيربط مطابق با الزامات استاندارد تأييد شده باشد. اين لباسها بايد مقاوم در برابر پارگي بوده و حداقل داراي سه لايه مقاوم در برابر حرارت و نفوذ آب و مايعات باشد.
لایه خارجی لباس آتش نشانی
لايه خارجي ماده اي است بر روي لباس آتش نشان ها كه خارجي ترين مانع بين آتش نشانها و محيط مي باشد. اين قسمت به لايه مقاوم در برابر رطوبت و آستري متصل مي شود.
لایه محافظ لباس آتش نشانی
به معني مواد مورد استفاده براي جلوگيري از انتقال آب، مايعات خورنده و بخار يا ديگر بخارات داغ از خارج لباس به بدن مي باشد.
دستکش ایمنی آتش نشانی
اين دستكش براي حفاظت از دست و بازو در مقابل صدمات ناشي از حريق مورد استفاده قرار مي گيرد و در برابر پارگي، سوراخ شدن، نفوذ حرارت و رطوبت مقاوم بوده و تأييديه آزمايش مطابقت با استاندارد را داشته باشد.
کار سرد
انجام عمليات تعميراتي و تأسيساتي كه نياز به حرارت يا الكتريسيته ندارد و سبب ايجاد حرارت نيز نمي شود.
کار گرم
انجام عمليات تعميراتي و تأسيساتي كه نياز به حرارت يا الكتريسيته دارد يا انجام آن سبب ايجاد حرارت يا جريان الكتريسيته مي شود. كار گرم الزاماً با مجوز ايمني و با حضور ناظر ايمني انجام مي گردد.
مجوز ایمنی
منظور مجوزي است كه توسط افراد صاحب صلاحيت كارگاه جهت انجام كار تعميراتي يا تأسيساتي صادر مي گردد. حسب مورد براي انجام كار گرم يا عمليات كار سرد خلاف رويه عادي بايد مجوز ايمني توسط مسئول مربوطه صادر گردد.
افراد یا شرکتهای صاحب صلاحیت (مشاور ذیصلاح)
متخصصين داراي تحصيلات عالي و تجربيات مرتبط با مهندسي ايمني (يا مهندسي حريق)، مهندسي بهداشت حرفه اي و ساير رشته هاي مهندسي مرتبط يا شركتها و نهادهايي كه به موجب قانون (مطابق آيين نامه مشاورين حفاظت فني و خدمات ايمني مصوب شوراي عالي حفاظت فني) مجاز به فعاليت در زمينه ارزيابي ريسك حريق و طراحي و اجراي تأسيسات و تجهيزات آتش نشاني باشند.
نقطه شعله زنی (point Flash)
درجه حرارتي است كه در آن درجه حرارت، يك ماده سوختي مايع (يا در حال تبديل به مايع) به اندازه كافي بخار مي گردد و به محض نزديك شدن شعله يا جرقه به آن باعث شعله ور شدن و شروع حريق مي گردد. با دور كردن منبع احتراق از محل، بخار فوق الذكر آتش نخواهد گرفت. موادي با نقطه شعله زني كمتر از ۸ /۳۷ درجه سانتي گراد، بسته به استانداردي كه اعمال مي گردد قابل اشتعال، و مايعاتي با نقطه شعله زني بالاي اين دما قابل احتراق تلقي مي گردند.
نقطه آتش گیری (Fire point)
نقطه آتش گيري بيان كننده حداقل دماي مورد نياز براي شروع حريق در يك مخلوط مايع – بخار در فضاي مظروف مي باشد كه در نزديكي سطح مايع توسط يك شعله محرك باعث آتش گيري آن براي مدت حداقل ۵ ثانيه مي شود ولي الزاماً به معناي ادامه حريق نيست. نقطه آتش گيري بالاتر از نقطه شعله زني بوده و حدوداً ۱۰ درجه سانتي گراد بيش از نقطه شعله زني براي مواد مختلف مي باشد.
درجه اشتعال (Ignition Temperature)
درجه اشتعال كمترين درجه حرارت مورد نياز جهت ادامه احتراق ماده سوختي يا آتش گيري آن بدون محرك خارجي مي باشد. درجه اشتعال براي هر سوخت درجه حرارتي است كه انرژي محركه آن اجزاء متشكله مولكولهاي ماده را از هم جدا مي سازد. اين درجه براي جامدات، مايعات و حتي بخارات قابل تعميم است. در اين حرارت بخار كافي براي ادامه حريق توليد مي شود.
خود به خود سوزی (Ignition Auto)
آتش گيري پايدار مواد هميشه نياز به جرقه يا شعله ندارد، بلكه در درجه حرارت اشتعال ممكن است آتش گيري انجام و حتي خود به خودسوزي اتفاق افتد. اين عمل ممكن است پس از رسيدن به درجه اشتعال رخ دهد يا واكنش شيميايي بين مواد يا بالا رفتن تراكم گازهاي ارگانيسمي محيط قابل اشتعال (ضايعات آلي و حيواني) شود و حريق بدون منشاء خارجي را پديد آورد.
ساختمانهای موقت
به بناهايي گفته مي شود كه براي يك دوره زماني كمتر از ۵ سال به منظور تأمين دفاتر اداري يا فني، اسكان موقت كاركنان، انبار موقت يا كارگاه موقت احداث مي گردد و در پايان عمليات پروژه جمع آوري مي گردد.
انبار موقت
به بنايي گفته مي شود كه براي يك دوره زماني كمتر از ۵ سال به منظور ذخيره موقت لوازم پروژه هاي عمراني يا توسعه اي احداث مي گردد و در پايان عمليات پروژه جمع آوري مي گردد. سازه اصلي اين انبارها بايد از جنس غيرقابل احتراق يا با مقاومت بيش از يكساعت در برابر حريق باشد.
انبارهای داخلی
منظور انبارهايي است كه در داخل بناهاي صنعتي براي تأمين مواد اوليه خط توليد تأسيس شده و يا انبار اوليه محصول باشد.
درجات خطر مواد سوختنی
جهت پيش بيني خطرات مواد و نحوه برخورد هنگام خطر، شامل حريق و مخاطرات شيميايي و حتي بهداشتي، كدهاي بين المللي پيش بيني شده است كه بايد علامتهاي مربوطه بر روي ظروف و بسته بندي هاي مواد درج گردد. كليه كدها در يك لوزي كه به چهار بخش مطابق شكل زير تقسيم شده است و به آن لوزي خطر گفته مي شود درج مي گردد. در هر قسمت از لوزي خطر به جز قسمت درج خطرات ويژه، درجه خطر بين صفر تا ۴ تعيين مي شود.
درجات خطر مواد سوختنی فصل اول
شكل 1- لوزي خطر
فصل دوم - مقررات عمومی
ماده ۱
كليه كارگاه ها بايد داراي وسايل و تجهيزات كافي پيشگيري و مبارزه با آتش سوزي متناسب با ارزيابي خطر حريق و نوع آن در محيط كار بوده و در تمام ساعات شبانه روز اشخاص ماهر را كه از آموزشهاي لازم بهره مند و به طريقه صحيح به كارگيري وسايل و تجهيزات مربوطه آشنا باشند در اختيار داشته باشند. كارفرما مكلف است اين تجهيزات و نفرات را تأمين نمايد.
تبصره
در نقاطي كه مراكز آتش نشاني وجود دارد كارگاه ها بايد وسيله ارتباط با مراكز مزبور را در اختيار داشته باشند.
الف
سامانه تأمين آب آتش نشاني:
فصل دوم - مقررات عمومی←الف
ماده ۲
طراحي سامانه آب آتش نشاني بايد با توجه به خطرات آتش سوزي و متناسب با نوع فعاليت درجه بندي و نوع آتش سوزي و نيازهاي توسعه اي كه توسط مشاور ذيصلاح انجام شده باشد صورت پذيرد.
ماده ۳
براي خاموش كردن آتش سوزيهاي احتمالي در كارگاههاي مشمول ماده ۲ بايد سامانه آب مبتني بر آب با فشار و دبي كافي وجود داشته باشد. سامانه خاموش كننده مبتني بر آب بايد به مخزن ذخيره متناسب طبق محاسبات فني يا شبكه مورد اعتماد آب متصل باشد. كارفرما مكلف است اين تجهيزات را تأمين نمايد.
ماده ۴
لوله هاي اصلي آب آتش نشاني شيرهاي برداشت و شيلنگها بايد پيوسته آماده براي استفاده بوده و به نحوي قرار گيرد و يا محافظت شود كه حركت وسايل نقليه صدمه اي به آنها وارد نياورد و در مواردي كه بر حسب ضرورت شيلنگ ها در عرض جاده يا معبر وسايل نقليه عبور داده مي شود بايد پل هاي مخصوص براي محافظت آنها تعبيه شود تا عبور وسايل نامبرده از روي پل هاي مذكور انجام گرفته و آسيبي به شيلنگ ها و در نتيجه اختلالي در كار مبارزه با آتش سوزي وارد نشود.
ماده ۵
براي جلوگيري از يخ زدن آب در لوله هاي اصلي و شيلنگها بايد اقدامات احتياطي از قبيل عايق پيچي و دفن لوله هاي اصلي و خالي كردن شيلنگ ها پس از استفاده و غيره بعمل آيد و در نقاط سردسير كه احتمال انجماد آب در مخازن و لوله ها بيشتر است بايد مخازن آب زيرزميني بوده و از پمپ آب استفاده گردد و شيرهاي آب بايد حداقل در عمق ۲۵ سانتي متري در حوضچه هاي مخصوص قرار داده شود و دريچه سرپوش آنها عايق بندي شده تا آب برف و باران در داخل آنها نفوذ ننمايد.
تبصره
براي جلوگيري از انجماد آب در شيرهاي آب آتش نشاني شير احتياط (شير تخليه) آنرا بايد در طي فصل سرما هفته اي يك مرتبه باز و آب موجود را تخليه نمود.
ماده ۶
براي اطمينان از آماده بودن لوله هاي اصلي آب آتش نشاني آزمايش ماهيانه آنها براي تميز شدن از رسوبات ضروري مي باشد.
ماده ۷
كليه اتصالات و سرقفلها در شيلنگ و لوله هاي آب گيري آتش نشاني در كارگاهها بايد از نوع و اندازه اي كه در مركز آتش نشاني محل بكار مي رود انتخاب شود.
ماده ۸
شيلنگهايي كه براي پيشگيري از آتش سوزي در محوطه باز كارگاهها استفاده مي شود بايد از شيلنگهايي به قطر حداقل ۵ /۲ اينچ (۵ /۶۳ ميلي متر) و سر لوله هاي به قطر 3⁄4 تا يك اينچ (۱۹ تا ۴ /۲۵ ميلي متر) با در نظر گرفتن فشار آب انتخاب گردد.
ماده ۹
شيلنگ هايي كه در داخل ساختمان براي اطفاء حريق استفاده مي شود بايد از نوع شيلنگ هاي قرقره اي حداقل از قطر ۱ تا 3⁄41 اينچ (۴ /۲۵ تا ۴ /۴۴ ميلي متر) و سر لوله هايي به قطر ۵ /۹ تا ۷ /۱۲ ميلي متر با در نظر گرفتن فشار آب انتخاب گردد.
ماده ۱۰
شيلنگ هاي آتش نشاني را بايد پس از هر مرتبه استفاده كاملاً از آب خالي نمود و شيلنگ هاي آستر لاستيكي را بايد حداقل هر سه ماه يك مرتبه جهت سلامت اتصالات، سرلوله نازل، انعطاف و عدم وجود پوسيدگي يا ترك بازرسي نمود.
فصل دوم - مقررات عمومی
ب
خاموش كننده هاي دستي و چرخ دار:
فصل دوم - مقررات عمومی←ب
ماده ۱۱
كليه كارگاه ها اعم از اينكه در آنها تجهيزات حفاظتي از نوع سامانه ثابت خودكار يا نيمه خودكار وجود داشته يا نداشته باشد براي حفاظت عليه حريقهاي كوچك اتفاقي بايد به خاموش كننده هاي دستي مناسب با نوع حريق هاي احتمالي كوچك مجهز باشند. كارفرما موظف است به نحو مقتضي اين تجهيزات را تأمين نمايد.
ماده ۱۲
خاموش كننده هاي دستي و چرخدار را بايد پيوسته در مكاني مناسب و مشخص كه احتمال بروز حريق در آن كمتر و دسترسي به آن آسان تر است نگاهداري نمود و محل نصب يا نگاهداري آنها بايد با علامت مشخصه و رنگ قرمز معلوم گردد تا هنگام لزوم سريعاً قابل شناسايي باشد.
ماده ۱۳
خاموش كننده هاي دستي بايد محتوي مواد متناسب با ماهيت آتش احتمالي و سرعت گسترش آن در هر محل بوده و در محل هاي مناسب نصب شوند. شرح الزامات آن در فصل چهارم خواهد آمد.
ماده ۱۴
استفاده از خاموش كننده چرخدار با ماهيت حريق احتمالي و سرعت گسترش آن و داراي گنجايش خاموش كننده متناسب براي مكان هايي با مساحت بيش از يك صد مترمربع علاوه بر خاموش كننده هاي دستي ضروري است.
ماده ۱۵
ميزان كلي ماده خاموش كننده مورد نياز، تعداد و محل نصب و استقرار خاموش كننده دستي و چرخدار بايد طبق اصول علمي و رعايت مفاد كد ۱۰(پاورقي) NFPA يا كد استاندارد متناسب كشوري باشد.
فصل دوم - مقررات عمومی←ب←ماده ۱۵
ماده ۱۵ ب فصل دوم
16- National Fire Protection Association
فصل دوم - مقررات عمومی←ب
ماده ۱۶
در مواردي كه مواد سوختني شامل مواد كندسوز (با درجه يك از لوزي خطر) از حريق دسته A باشند وسايل قابل حمل مبارزه با آتش بايد به ترتيب اولويت و حسب نياز شامل لوازم زير باشد: خاموش كننده هاي آب و گاز، جعبه آتش نشاني شامل شيلنگهاي قرقره اي با استفاده از شير آب عمومي با فشار كافي يا از مخزن مرتفع آب، سطل آب، سطل شن، پتوي نسوز آتش نشاني.
ماده ۱۷
در مواقعي كه سردي هوا باعث انجماد آب مي شود بايد تدابير احتياطي براي جلوگيري از يخ زدن آب در شيرها و يخ زدن خاموش كننده هاي آب و گاز به كار برد.
فصل دوم - مقررات عمومی
ج
سامانه خاموش كننده ثابت غير از آب:
فصل دوم - مقررات عمومی←ج
ماده ۱۸
كارفرما مكلف است در مواردي كه سامانه عمومي مبتني بر آب براي خاموش نمودن حريقهاي گسترده كافي يا مناسب نباشد، سامانه مناسب مبتني بر كف، گاز CO 2، پودر يا HFC را نصب نمايد. سامانه هاي مذكور علاوه بر خاموش كننده هاي دستي و چرخدار مي باشد. انتخاب سامانه خاموش كننده ثابت بايد با توجه به نوع حريق احتمالي و چگونگي گسترش آن توسط افراد صاحب صلاحيت طراحي و نصب شود.
فصل دوم - مقررات عمومی
د
سامانه كشف و اعلام حريق:
فصل دوم - مقررات عمومی←د
ماده ۱۹
كارفرما مكلف است براي كشف و اعلام به موقع حريق سامانه مناسبي را مطابق آن چه در فصل سوم به صورت مشروح آمده است با رعايت اصول علمي در كليه مكان هايي كه بروز حريق در آنها محتمل است نصب نمايد.
ماده ۲۰
طراحي و عملكرد كليه سامانه هاي كشف، اعلام و اطفاء ثابت بايد طبق اصول علمي بوده و كارايي كافي در عملكرد را داشته باشند. عملكرد سامانه ها بايد به تأييد مقام صاحب صلاحيت برسد. شرح الزامات اين سامانه ها در فصل پنجم خواهد آمد.
فصل دوم - مقررات عمومی
ه
مديريت ايمني در برابر آتش سوزي:
فصل دوم - مقررات عمومی←ه
ماده ۲۱
كارفرما مكلف است در مجموعه فعاليت كميته حفاظت فني و بهداشت كار تمهيدات مديريتي و نيروي انساني لازم را براي مقابله با آتش سوزي پيش بيني نمايد. در كارگاه هاي فاقد كميته مذكور براي اجراي مفاد اين آئين نامه، متناسب با وسعت محدوده و شدت خطر احتمالي بروز حريق بايد تمهيدات و امكانات لازم فراهم گردد.
ماده ۲۲
به منظور ارتباط با سازمانهاي ذيربط و كميته هاي حفاظت فني و بهداشت كار، در هر كارگاه براي پيشگيري و مبارزه با حريق بايد تدابير مديريتي (مديريت حريق) ويژه در نظر گرفته و مكتوب گردد و به طور ساليانه اين تدابير بازنگري و صورتجلسات و مستندات آن به اداره بازرسي كار محل ارسال گردد.
ماده ۲۳
در كارگاه هاي با تعداد نيروي انساني بيش از ۱۰۰۰ نفر كارگر لازم است سامانه مديريت ايمني حريق طراحي و اجرا گردد. در اين سامانه پس از ارزيابي هايي كه توسط كارشناسان خبره صلاحيت دار انجام خواهد شد، كليه تمهيدات مديريتي و سخت افزاري مورد نياز بايستي پيش بيني و تأمين گردد.
تبصره
در كارگاه هاي با تعداد نيروي انساني كمتر از 1000 نفر كارگر وظايف مديريت ايمني حريق به كميته هاي حفاظت فني و بهداشت كار واگذار ميگردد.
ماده ۲۴
در سامانه مديريت حريق بايد كارشناسان ذيربط يا شركتهاي ذيصلاح (طبق تدابير و اعلام وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي)، ارزيابي ريسك و شناسايي محدوده خطر، كانونها، نوع خطرات موجود در كارگاه با تأكيد بر خطر بروز حريق را انجام و نتايج بررسي ها را به طور مكتوب پس از ارزيابي در كميته حفاظت فني و بهداشت كار نگهداري گردد و نسخه اي از آن به اداره بازرسي كار محل ارسال گردد و تدابير پيشگيرانه و حفاظتي با توجه به نوع و اندازه خطرات شناسايي شده اتخاذ گردد.
ماده ۲۵
سامانه مديريت حريق كارگاه بايد داراي خط مشي و راهبرد خاص خود بوده و برنامه هايي اجرايي آن بايد در پايان سال توسط مديريت كارگاه بازنگري و در صورت نياز، اصلاح و يا ارتقاء يابد. نوع تدابير حفاظتي اتخاذ شده بايد مطابق با نوع و اندازه خطرات شناسايي شده باشد.
فصل دوم - مقررات عمومی
و
نيروهاي آتش نشاني مستقر در كارگاه:
و
1 : سازمان دهي و آموزش
و
۲ : نگهداري تجهيزات اطفاء حريق
و
3 : پوشش هاي محافظ آتش نشاني:
و فصل دوم
محافظ پا:
و فصل دوم
حفاظت از بدن:
و فصل دوم
حفاظت از دست:
و فصل دوم
حفاظت از سر، چشم و صورت:
و فصل دوم
محافظت از دستگاه تنفسي:
فصل دوم - مقررات عمومی←و
ماده ۲۶
سازماندهي، كارآموزي، تأمين و تجهيز وسايل حفاظت فردي آتش نشانان بايد توسط كارفرما مهيا گردد.
تبصره
الزامات اين بخش براي گروه نجات اماكن خاص مانند فرودگاهها، يا عمليات اطفاء حريق در جنگل نيازمند تمهيدات اختصاصي تر است.
فصل دوم - مقررات عمومی←و←و
ماده ۲۷
كارفرما بايد يك بيانيه يا خط مشي مكتوب را تهيه و نگهداري نمايد كه وجود گروه آتش نشاني، ساختار سازماني، نوع، مقدار و دفعات كارآموزي اعضاء و گروه آتش نشاني، تعداد احتمالي اعضاي گروه آتش نشاني و عملكردي كه گروه آتش نشان در محل انجام مي دهند در بر ميگيرد. بيانيه سازماني مربوط به اين موارد بايد همواره در دسترس باشد.
ماده ۲۸
كارفرما بايد اطمينان حاصل كند كه كارگران مسئول اطفاء حريق كه در اين خصوص داراي توانايي جسمي و روحي در انجام وظايفشان در حين شرايط اضطراري كه به آنها محول مي شود را دارند. كارفرما نبايد به كارگراني كه داراي بيماريهاي مثل بيماري قلبي عروقي، ريوي، صرع و بيماري ها و معلوليت هاي محدود كننده دارند، اجازه شركت در فعاليتهاي اضطراري و اطفاء حريق را بدهد.
ماده ۲۹
رئيس آتش نشاني و مربي كارآموزي بايد دوره كارآموزي و آموزش جامع تري نسبت به دوره هاي مرتبط به اعضاي معمولي گروه آتش نشاني بگذرانند.
ماده ۳۰
كارفرما بايد مطمئن شود كارآموزي و آموزش به صورت كافي و متناسب اجرا مي شود. اعضاي گروه آتش نشاني كه اطفاء حريق در قسمت هاي داخلي ساختمان ها را انجام مي دهند بايد هر سه ماه يكبار دوره هاي آموزشي و تمريني را طي نمايند و علاوه بر اين افراد، تمام اعضاي تيم هاي آتش نشاني بايد حداقل ساليانه آموزش تكميلي و تمريني متناسب ببينند. مدت و ترتيب اين آموزش ها مطابق آيين نامه آموزش كارگران، كارفرمايان و كارآموزان خواهد بود.
ماده ۳۱
كيفيت كارآموزي و برنامه آموزشي اعضاي گروه آتش نشاني بايد متناسب با نياز محل باشد(شبيه دوره هاي مربوط به گروه صنايع نفت، گاز و پتروشيمي كه خطرات خاصي دارند).
ماده ۳۲
كارفرما بايد اعضاي گروه آتش نشاني را در ارتباط با خطرات ويژه نظير ذخيره و استفاده از گازها و مايعات قابل اشتعال، مواد شيميايي سمي، منابع راديو اكتيو، موادي كه با آب واكنش مي دهند كه امكان تماس آنها حين حريق يا ديگر شرايط اضطراري وجود دارد مطلع نمايد اعضاي گروه آتش نشاني بايد از هرگونه تغييري كه در مورد خطرات ويژه رخ مي دهد مطلع شوند.
ماده ۳۳
كارفرما بايد دستورالعمل هاي كتبي در خصوص انجام كار در شرايط ويژه را در برنامه كارآموزي و آموزشي لحاظ نموده و همچنين بايد از اثربخشي آموزش ها اطمينان حاصل نمايد اين فرآيند بايد به تمرينات دوره اي و ارتقاء مداوم آنها ختم شود.
ماده ۳۴
كارفرما بايد حداقل يك بار در سال نسبت به بازرسي فني و نگهداري از وسايل اطفاء حريق اقدام كند تا از شرايط عمليات ايمن تجهيزات مطمئن گردد. خاموش كننده هاي آتش نشاني قابل حمل و ماسكها بايد حداقل هر ماه بازرسي دوره اي شوند و وسايل اطفاء حريق كه معيوب يا قابل استفاده نيستند را از فرآيند خارج و جايگزين نمايند.
ماده ۳۵
الزامات اين مبحث مربوط به نيروهايي است كه شغل ايشان عمليات اطفاء حريق در قسمتهاي داخلي ساختمان است. اين شرايط قابل استناد به كارگراني كه از خاموش كننده هاي دستي آتش نشاني استفاده مي كنند يا از سامانه هاي شيلنگ آب براي كنترل يا اطفاء حريق در مرحله ابتدايي استفاده مي كنند نيست. هر چند تمام كساني كه براي اين كار آموزش ديده اند ملزم به انجام عمليات اطفاء مي باشند نيز بايد لباس محافظ مناسب در اختيار داشته باشند.
ماده ۳۶
كارفرما مكلف است پوشش هاي محافظتي آتش نشاني تهيه و در اختيار اعضاء گروه عمليات آتش نشان قرار دهد و مطمئن شود اعضاي گروه عمليات آتش نشاني در زمان اطفاء حريق اين لباسها و وسايل را استفاده نمايد.
ماده ۳۷
پوشش هاي محافظتي آتش نشاني بايد قسمت سر و صورت، بدن، دست و پا را به خوبي محافظت نمايد.
فصل دوم - مقررات عمومی←و←و←و فصل دوم
ماده ۳۸
محافظت پاها در مقابل حريق بايد با استفاده از وسايل زير صورت گيرد: الف: پوتين هاي ساق بلند كه پاها را حفاظت نمايد. ب: كفش هاي محافظ يا پوتين هايي كه همراه با شلوار محافظ پوشيده مي شود.
ماده ۳۹
كفش هاي محافظ بايد به فاصله ۵ اينچ (۷ /۱۲ سانتيمتر) بالاتر از كف پاشنه پا در برابر آب و مواد شيميايي مقاوم بوده و بايد داراي زيره مقاوم در برابر سرخوردگي و نفوذ اجسام تيز و برنده باشد.
تبصره
براي عمليات در محل هايي كه حفاظت بيش از 5 اينچ (7 /12 سانتيمتر) مورد نياز باشد استفاده از چكمه هاي متناسب با نوع حريق الزامي است.
ماده ۴۰
حفاظت از بدن بايد با استفاده از كت و شلوار ضد حريق متناسب با عمليات آتش نشاني باشد.
ماده ۴۱
دستكش ايمني آتش نشاني بمنظور حفاظت از دست و بازو بايد مقاوم در مقابل صدمات ناشي از حريق بوده و در برابر پارگي، سوراخ شدن، نفوذ حرارت و رطوبت مقاوم بوده و بايد مطابق استاندارد معتبر ملي يا بين المللي باشد.
ماده ۴۲
حفاظت از دست در مقابل حريق بايد شامل دستكشهاي محافظ آتش نشاني باشد كه در برابر بريدگي، سوراخ شدن و نفوذ گرما و شعله مقاومت داشته و مطابق با استاندارد معتبر ملي يا بين المللي تهيه و تحويل شوند.
ماده ۴۳
مواد خارجي دستكش هاي مقابله با حريق بايد در برابر شعله مقاوم بوده و مورد آزمايش قرار گيرد و گواهينامه آزمايشات مطابق مرجع صاحب صلاحيت داشته باشد.
ماده ۴۴
در صورتي كه طراحي كت ضد حريق به شكلي باشد كه قسمت مچ دست را حفاظت نكند دستكش هاي محافظ ضد حريق بايد داراي مچ بند به طول حداقل ۴ اينچ (۱۶ /۱۰سانتيمتر) براي محافظت از قسمت مچ بند در زمانيكه بازو به سمت بالا و خارج از بدن باز مي شود باشد.
ماده ۴۵
حفاظت از سر در مقابل حريق بايد شامل كلاه ايمني به همراه بند چانه كه از نظر عملكرد ساختار و شرايط آزمايش براساس معيارهاي عملكرد استانداردهاي معتبر است باشد.
ماده ۴۶
وسايل محافظ چشم و صورت در مقابل حريق بايد بوسيله اعضاي گروه آتش نشاني حين اجراي عمليات در حاليكه خطرات اجسام در حال سقوط يا متحرك در هوا كه منجر به جراحت مي شود وجود دارد مورد استفاده قرار گيرد وسايل محافظ چشم و صورت كه به عنوان لوازم فرعي وسايل محافظ سر (حفاظهاي سر) تهيه مي شود وقتي مجاز به استفاده هستند كه الزامات استاندارد معتبر ملي يا بين المللي را برآورده نمايند.
ماده ۴۷
ماسك صورت، كلاه ايمني يا نقاب تنفسي در مقابل حريق بايد الزامات استاندارد معتبر ملي يا بين المللي را برآورده نمايند.
ماده ۴۸
وسايل حفاظت تنفسي كه شامل ماسك تصفيه كننده هوا يا ماسك و مخزن هوارسان مي باشد، بايد تحت شرايط خاص نگهداري شده و در دوره زماني سه ماهه تحت بازرسي و پايش قرار گرفته و صحت عملكرد آن در تمام مراحل تأييد شود.
ماده ۴۹
كارفرما بايد مطمئن شود ماسكهاي تنفسي براي اعضاء گروه آتش نشاني تهيه و توسط آنها مورد استفاده قرار مي گيرد.
ماده ۵۰
كارفرما مكلف است وسايل تنفسي داراي كپسول هوا با ماسك كامل يا به شكل كلاه ايمني يا نقاب براي اعضاي گروه آتش نشاني كه در قسمت داخلي ساختمان يا محيط سربسته در جايي كه مواد سمي حاصل از احتراق يا كمبود اكسيژن دارد را تهيه اطمينان حاصل نمايد كه توسط آنها مورد استفاده قرار ميگيرد.
ماده ۵۱
وسايل تنفسي داراي كپسول، ممكن است همراه با وسيله تنفسي مشترك يا يك سوپاپ قطع كننده سريع باشد اگر در آن از لوازم فرعي استفاده شود نبايد سبب خسارت به وسيله يا در جريان هوا ايجاد محدوديت كند يا مانع كاركرد معمولي آن شود. تجهيزات تنفسي داراي هواي فشرده ممكن است با سيلندرهاي تأييد شده از ديگر وسايل تنفسي با هواي فشرده كه داراي ظرفيت و سرعت فشار مشابه هستند مورد استفاده قرار گيرد تمام سيلندرهاي هواي فشرده مورد استفاده با تجهيزات تنفسي بايد مطابق با استاندارد معتبر ملي يا بين المللي باشند.
ماده ۵۲
وسايل تنفسي هوارسان به غير از وسايل تنفسي حين نجات كه فقط براي مواقع نجات در شرايط اضطراري استفاده مي شود بايد حداقل ۳۰ دقيقه تنفس راحت فرد (يا تنفس مشترك با مصدوم) را تأمين نمايند.
ماده ۵۳
وسايل تنفسي بايد داراي يك نشانگر باشد تا در زماني كه باقيمانده سرويس دهي آن به ۲۵- ۲۰ درصد كل زمان سرويس دهي برسد به صورت خودكار اعلام خطر صوتي نمايد.
ماده ۵۴
كارفرما بايد مطمئن شود كه وسايل تنفسي سفارشي يا خريداري شده براي استفاده توسط اعضاء گروه آتش نشاني در اجراي عمليات اطفاء حريق در قسمتهاي داخلي ساختمان از نوع فشار مثبت باشد.
تبصره
استفاده از وسايل تنفسي در جايي كه مي توان نوع فشار مورد نظر را به فشار مثبت تبديل نمود بلامانع است. در هر حال چنين وسايلي بايد در حالت فشار مثبت در زمان اجراي عمليات اطفاء حريق در قسمتهاي داخلي ساختمان باشند.
فصل سوم - ایمنی ساختمان های کارگاهی در مقابل آتش سوزی
الف
الزامات عمومي:
فصل سوم - ایمنی ساختمان های کارگاهی در مقابل آتش سوزی←الف
ماده ۵۵
كارفرما براي تأمين و توسعه برنامه حفاظت ساختمان ها در برابر آتش مسئول مي باشد و بايد به منظور پيشگيري از بروز حريق تمهيدات لازم در طراحي و اجراي ساختمان را مطابق مقررات اين آئين نامه، ساير آيين نامه هاي مرتبط مصوب شوراي عالي حفاظت فني و مقررات ملي ساختمان برآورده نمايد به طوري كه همه ساختمانها و عمليات احداث و تعميرات و كارهاي مربوط به تخريب از ايمني كافي برخوردار گردد. همانطور كه در اين فصل مشخص شده است كارفرما بايد تجهيزات مبارزه با آتش را در همه ساختمانها فراهم نمايد به طوري كه هنگام بروز حريق نبايد در تأمين تجهيزات ضروري براي اطفاء تأخيري پيش آيد.
ماده ۵۶
دسترسي به تجهيزات مبارزه با آتش بايد در تمام اوقات فراهم باشد. همه تجهيزات مبارزه با آتش كه بوسيله كارفرما تهيه مي گردد بايد در نقاطي كه بيشتر در معرض ديد بوده نصب شده باشد تا به آساني بتوان به آنها دسترسي پيدا نمود.
ماده ۵۷
كارفرما بايد با توجه به شرايط محيط كار حداقل يك گروه مجهز و آموزش ديده مبارزه با حريق را براي كارگاه خود فراهم و آنها را در كارگاه مستقر و مديريت نمايد تا از ايمني لازم براي حفظ جان افراد، ساختمانها و تأسيسات اطمينان حاصل گردد.
فصل سوم - ایمنی ساختمان های کارگاهی در مقابل آتش سوزی
ب
ذخاير آب:
فصل سوم - ایمنی ساختمان های کارگاهی در مقابل آتش سوزی←ب
ماده ۵۸
حجم ذخاير آب، محل استقرار و جنس مصالح آن بايد طبق اصول مهندسي و متناسب با نياز محدوده مورد برداشت باشد. ذخاير آب بايد با توجه به شرايط برداشت و فشار لازم در شبكه به صورت آماده به كار بوده و با در نظر گرفتن خطاي سيستم طراحي شود. اين سامانه با هر تغيير در شبكه نياز به بازنگري در طراحي داشته و تغييرات لازم بايد اعمال شود.
ماده ۵۹
در تمام ساختمان هايي كه لوله هاي آب آتش نشاني مورد نياز است يا جايي كه لوله هاي آب آتش نشاني موجود در ساختمان تغيير داده شده باشند لوله ها بايد طوري نگهداري و مراقبت شوند تا براي حفاظت عليه آتش آماده كار باشند. اين لوله ها بايد به لوله اصلي آب آتش نشاني كه در بيرون ساختمان هستند متصل باشد. در هر طبقه بايستي حداقل يك خروجي لوله آتش نشاني با قطر يك و نيم اينچ وجود داشته باشد. در اين سامانه فشار آب بايد در دورترين نقطه برداشت از ۵۰ پوند بر اينچ مربع كمتر نباشد.
ماده ۶۰
به محض تأسيس انبار و نگهداري مواد قابل احتراق، بايد يك مخزن ذخيره آب فوري و آني با حجم، استمرار و فشار كافي با عملكرد مناسب جهت مبارزه با آتش، در دسترس باشد.
ماده ۶۱
در تمام محوطه هاي كارگاهي لوله هاي اصلي زير زميني آب بايد در محل فراهم شده باشد. تجهيزات اين شبكه بايد به طور كامل نصب شده و براي استفاده سريع از آن فراهم و در دسترس باشد و در مقابل صدمات و يخ زدگي محافظت گردد.
ماده ۶۲
ملحقات لوله آتش نشاني بايد با تجهيزات آتش نشاني محل سازگار باشد يا تبديل هاي لازم براي برداشت راحت پيش بيني شده باشد.
شبکهٔ استناد این سند
نقشهٔ اتکای متقابل: این سند بر چه تکیه دارد و چه چیزی بر آن.
به این اسناد ارجاع میدهد
منابعی که متنِ همین سند به آنها استناد کرده است.
