آيين نامه اجرايي سازمان زندانها و اقدامات تأميني و تربيتي كشور

محكومان داراي بيماري هاي واگيردار بر اساس دستورالعمل هاي معاونت سلامت، اصلاح و تربيت سازمان؛

جداسازي موضوع اين ماده به معناي نگهداري زنداني در بند انفرادي نيست و طبقه بندي بايد به نحوي اجرا گردد كه محكومان مشمول اين ماده از همه حقوق خود بهره مند شوند.

هرگونه اعمال سليقه شخصي و يا نقض ضوابط فوق ممنوع است. مگر در موارد اضطراري و داراي فوريت، كه در اين صورت رئيس مؤسسه با احراز ضرورت، رأساً نسبت به جداسازي اين دسته از زندانيان اقدام و در اولين فرصت مراتب را جهت اتخاذ تصميم به شوراي طبقه بندي و قاضي اجرا اعلام مي كند.

در اجراي تبصره 2 ماده 150 قانون مجازات اسلامي و پس از تأمين بودجه و نيروي انساني متخصص، سازمان در حوزه قضايي مركز استان، براي نگهداري افراد داراي اختلال رواني كه فاقد مسؤوليت كيفري هستند، مركز اقدام تأميني ايجاد مي كند.

جوانان بالاي هجده سال كه به هر علتي (جسمي، فكري و ظاهري) شرايط يا ظاهري متناسب با همسالان خود ندارند و كمتر از هجده سال به نظر مي رسند، با تأييد مسؤول بهداري يا روانشناس مؤسسه، در بخش جوانان كانون اصلاح و تربيت نگهداري مي شوند. انتقال اين افراد از بخش مذكور، صرفاً با توصيه پزشك مؤسسه و مصوبه شوراي طبقه بندي صورت مي پذيرد.

چنانچه ظرفيت و فضاي فيزيكي فعلي مؤسسه، قابليت اجراي مطلوب طرح طبقه بندي، بر اساس سياست هاي ابلاغي شوراي مركزي طبقه بندي را نداشته باشد، مدير مؤسسه با هماهنگي مديركل زندان هاي استان و دفتر فني و عمراني سازمان و با رعايت ضوابط و مقررات مربوط از طريق تغيير معماري، نسبت به اجراي طرح طبقه بندي اقدام مي نمايد.

جابجايي زنداني داخل مؤسسه، با رعايت مصوبات شوراي طبقه بندي، در اختيار رئيس آن مؤسسه است. رئيس مؤسسه مي تواند زندانيان شاغل در بخش خدمات مؤسسه را در خوابگاه جداگانه نگهداري كند.

شوراي طبقه بندي در خصوص زندانيان سالمند و زندانياني كه به سبب ناتواني جسمي و رواني يا داشتن اختلال هاي هويت جنسيتي نيازمند نگهداري در شرايط و امكانات خاص هستند، بلافاصله ضمن اخذ نظر پزشك، تشكيل جلسه داده و اتخاذ تصميم مي كند و برنامه هايي متناسب با مشكلات و نيازهاي آنان و منطبق با سياست ها و رويه هاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي را تنظيم و ابلاغ مي كند. اين زندانيان تا حد امكان جداي از ديگر زندانيان و يا در اتاق مستقل كه مجهز به امكانات لازم است نگهداري مي شوند. در اين صورت زنداني حق شركت در برنامه هاي روزانه و اصلاح و تربيت و هواخوري مؤسسه را دارد و از هرگونه اقدامي كه تبعيض ناروا محسوب مي شود نسبت به اين گونه زندانيان بايد اجتناب شود.

مصوبات شوراي طبقه بندي هر مؤسسه در خصوص نحوه تفكيك بخش هاي مختلف مؤسسه و طبقه بندي زندانيان و متهمان، بايد در سامانه مربوط، ثبت و در تابلوي اعلانات همه اندرزگاه ها نصب گردد. هرگونه تخطي از مقررات و ضوابط مربوط به طبقه بندي متهمان و محكومان، تخلف محسوب و مرتكب اعم از رئيس زندان، رئيس اندرزگاه و ديگر مديراني كه مسؤوليت نظارت بر اين امر را دارند، مشمول تنبيهات اداري مذكور در ماده 9 قانون رسيدگي به تخلفات اداري مي شوند.

در هر مؤسسه به منظور رسيدگي به تخلفات زندانيان، شوراي انضباطي با تركيب زير تشكيل مي شود:

جلسات شوراي انضباطي حسب مورد به درخواست رئيس مؤسسه يا دبير شورا تشكيل مي شود.

ارتكاب هر يك از رفتارهاي زير توسط زنداني يا متهم بازداشتي ممنوع است و تخلف انضباطي محسوب مي شود:

در صورت ارتكاب تخلف انضباطي توسط زنداني يا متهم بازداشتي، شوراي انضباطي پس از تفهيم موضوع به زنداني و استماع دفاعيات او، در صورت احراز تخلف، با لحاظ پيشنهاد سامانه سجازا، يكي از تنبيه هاي زير را با رعايت تناسب انتخاب مي نمايد كه پس از تأييد قاضي اجراي احكام، اجرا مي شود:

تنبيه هاي انضباطي و محدوديت ها و تصميم هاي موضوع مواد 29، 28 و 41 اين آيين نامه نبايد سبب قطع يا محدود كردن خدمات بهداشتي، درماني و مشاوره روان شناختي و يا محروميت از مطالعه كتاب، هواخوري يا استحمام شود. نگهداري جداگانه در اتاق يك نفره براي زنان باردار و زنان همراه فرزند در مؤسسه ممنوع است.

شوراي انضباطي مي تواند، تنبيه هاي مقرر در ماده 41 را از ابتدا يا حين اجراي آن حداكثر تا مدت شش ماه تعليق و يا با رضايت زنداني متخلف، به انجام خدمات عام المنفعه در مؤسسه تبديل كند. چنانچه زنداني در مدت تعليق يا انجام خدمات عام المنفعه، مرتكب تخلف ديگري شود، تعليق و يا تبديل، لغو و علاوه بر اعمال تنبيه مقرر قبلي، تنبيه تخلف جديد نيز نسبت به وي اعمال مي شود. در مواردي كه تنبيه در حال اجرا است، تعليق يا تبديل تنبيه منوط به تأييد قاضي اجرا است. انجام خدمات عام المنفعه به جايگزيني از تنبيه اوليه، بايد به نحو متناسب، متعارف، عادلانه و حداكثر به مدت شش ماه باشد.

هرگاه رفتار زنداني علاوه بر تخلف انضباطي، واجد وصف كيفري باشد. ضمن اعمال تنبيه هاي موضوع اين آيين نامه، مراتب به دادستان يا رئيس حوزه قضايي بخش گزارش مي شود.

زنداني مكلف است به محض اطلاع از وقوع حوادث و پيشامدهاي سوء و اعمالي كه تحقق آن مخل نظم داخلي مؤسسه مي شود و يا تهيه مقدمات فرار يا اغتشاش توسط زندانيان ديگر، مراتب را فوراً به مسؤول امور نگهباني يا ديگر مقام هاي مؤسسه گزارش دهد. اطلاع زنداني از موارد فوق و عدم اعلام به مسؤولان، تخلف انضباطي محسوب و موجب تنبيه انضباطي و اعلام به موقع و مؤثر، نيز موجب تشويق خواهد بود.

زنداني مكلف به جبران خسارت هايي است كه به صورت عمدي و يا ناشي از تقصير به مؤسسه وارد نموده و در صورت عدم جبران ظرف ده روز، جهت اقدام قانوني به قاضي اجرا معرفي مي شود. در صورتي كه زنداني تقصير خود را بپذيرد و ميزان خسارت نيز تا صد ميليون ريال باشد، رئيس مؤسسه مي تواند با موافقت قاضي اجرا معادل خسارت را از حساب هاي بانكي زنداني برداشت كند و موضوع را به طور كتبي به وي ابلاغ كند. مفاد اين ماده در ابتداي ورود به زنداني تفهيم و از وي رضايت كتبي اخذ مي شود.

پذيرش زنداني يا متهم بازداشتي، از هنگامي آغاز مي شود كه وي به موجب برگ قرار يا محكوميت لازم الاجرا به وسيله مأمور صلاحيت دار با كارت شناسايي رسمي، به مؤسسه معرفي شود. برگ بازداشت يا محكوميت هر يك از متهمان يا محكومان بايد ضمن ثبت در سامانه، به صورت جداگانه صادر شود و در آن علاوه بر درج امضاء و مهر مقام قضايي رسيدگي كننده، بايد مشخصات كامل زنداني شامل نام و نام خانوادگي، نام پدر، شهرت، جنس، سن، شماره شناسنامه، شماره ملي، شماره گذرنامه يا ويزاي تبعه خارجي، وضعيت تأهل، دين و مذهب، تابعيت، ميزان تحصيلات، شغل، وضعيت ظاهر جسماني، نشاني محل سكونت و كد پستي آن، جرم موضوع اتهام يا محكوميت، درجات قانوني و قضايي مجازات تعزيري، نوع و ميزان قرار تأمين، شماره قرار يا حكم و تاريخ آن، ميزان مجازات و محكوميت مالي، تاريخ شروع بازداشت، روزهاي بازداشت قبلي و سوابق كيفري و ساعت تحويل زنداني به مأمور، ذكر شود.

در خصوص زندانياني كه وفق قوانين و مقررات از سوي شعب بدوي و تجديدنظر سازمان تعزيرات حكومتي يا بازرس كل استان، به مؤسسه معرفي و اعزام مي شوند. برگ اعزام بايد حسب مورد به مهر و امضاي رئيس شعبه رسيدگي كننده و يا بازرس قضايي، رسيده باشد.

در مواردي كه نام و نام خانوادگي، نام پدر، نوع اتهام، شماره و تاريخ برگ بازداشت يا محكوميت، نوع و ميزان قرار يا محكوميت به صورت كامل به سامانه سجازا ارسال نشود و يا به دليل قلم خوردگي يا لاك گرفتگي مخدوش باشد و همچنين در مواردي كه برگ معرفي بدون مهر يا امضاي مقام قضايي يا مرجع قانوني صلاحيت دار باشد و امكان پيگيري و رفع نقص فوري فراهم نباشد، در آن صورت مؤسسه بايد ضمن خودداري از پذيرش فرد، علت عدم پذيرش را منعكس كند. چنانچه فرد معرفي شده مجهول الهويه باشد. عدم ذكر مشخصات هويتي مانع پذيرش نخواهد بود و مؤسسه و مقام قضايي بايد به هر نحو ممكن مشخصات دقيق را به دست آورده و در سوابق ثبت كنند. در مواردي كه برگ قرار يا محكوميت از طريق شبكه ارتباطي بين مراجع قضايي و مؤسسه ارسال مي شود، اوراق مذكور بايد حاوي مشخصات كامل زنداني با مهر و امضاي الكترونيكي مقام قضايي بازداشت كننده باشد و رونوشتي از آن در اختيار مأمور بدرقه قرار گيرد.

مديركل زندان هاي هر استان فهرست مراجع صلاحيت دار قانوني كه به موجب قوانين مجاز به معرفي اشخاص به مؤسسه هاي كيفري هستند را به مراكز و مسؤولان محلي مربوط و مؤسسه هاي تابعه اعلام مي كند و همچنين ميزان فضاي آزاد يا ظرفيت پذيرش مؤسسه هاي استان را به صورت برخط و با رعايت ملاحظات امنيتي در اختيار رئيس كل دادگستري استان و مراكز و فناوري اطلاعات سازمان قرار مي دهد.

در ابتداي ورود متهم يا محكوم به مؤسسه، ابتدا تحت نظارت افسر نگهبان، بازرسي كامل بدني انجام و وسايل ممنوع و اشياي قيمتي و وجه نقد، ضمن عكسبرداري و تنظيم صورتجلسه و ثبت در سامانه، اخذ و سپس رسيد وسايل و همچنين كارت اعتباري در اختيار وي قرار مي گيرد تا در محدوده مقررات و ضوابط مؤسسه، در طول مدت حبس يا بازداشت، بتواند از فروشگاه هاي داخل مؤسسه، مايحتاج خود را تهيه كند. وجوه باقي مانده در كارت اعتباري هنگام آزادي زنداني به وي مسترد مي شود. چنانچه در زمان آزادي زنداني پرداخت وجه امكان پذير نباشد، بانك عامل موظف است در كليه شعب خود در سراسر كشور، با درخواست زنداني آزاد شده، باقي مانده موجودي حساب بانكي وي در مؤسسه را مسترد و يا در اسرع وقت و حداكثر ظرف مدت چهل و هشت ساعت، اين وجوه را به شماره حسابي كه زنداني هنگام پذيرش اعلام كرده است واريز كند.

در خصوص اشياء و لوازم همراه زنداني به شرح زير اقدام مي شود:

بازرسي بدني و همچنين بازرسي از لوازم همراه زنداني هنگام ورود و خروج از مؤسسه و آسايشگاه الزامي است و اين بازرسي و تحويل لوازم بايد در اتاقي مجهز به دوربين و توسط مأموران حفاظت فيزيكي آموزش ديده هم جنس و تا حد امكان با استفاده از تجهيزات الكترونيكي صورت گيرد. بازرسي بدني بدون لباس يا بازرسي مواضع داخلي بدن متهمان و محكومان ممنوع است. مگر در صورت ضرورت به تشخيص مسؤول بخش پذيرش و مشروط به انجام آن در خلوت، بدون وجود دوربين و توسط كاركنان آموزش ديده و با رعايت اصول اخلاقي و موازين بهداشتي.

هنگام تحويل زنداني به مؤسسه، وضعيت ظاهري و جسماني وي كنترل و در فرم رسيد زنداني درج مي شود. فرم رسيد پس از پذيرش زنداني، با ذكر تاريخ و ساعت تحويل در سه نسخه تهيه و يك نسخه آن حضوراً به مأمور بدرقه تحويل، يك نسخه در پرونده زنداني درج و نسخه ديگر به مرجع قضايي مربوط ارسال مي شود. در صورت داشتن بيماري حاد يا شرايط جسماني وخيم يا هرگونه جراحت و صدمه بدني، ناتواني، خال كوبي، علائم ويژه و ويژگي هاي غيرطبيعي در بدن زنداني، مراتب در صورت جلسه ثبت مي شود و در صورت وجود آثار ضرب و جرح و صدمه جدي و يا طرح ادعايي از سوي متهم يا محكوم در اين خصوص، پيش از پذيرش ضمن گرفتن عكس از آثار صدمات و جراحات، به بهداري مؤسسه معرفي، معاينه و مراتب صورت جلسه مي شود و به امضا و اثرانگشت مأمور بدرقه مي رسد و موارد بلافاصله به نحو مكتوب به رئيس مؤسسه گزارش مي شود تا ضمن ثبت موضوع، به مرجع قضايي ذي ربط نيز اعلام شود.

به محض ورود متهم يا محكوم به بخش پذيرش، اطلاعات هويتي و قضايي وي به صورت سيستمي از سامانه سمپ به سامانه مؤسسه ارسال و براي تهيه كارت شناسايي داخلي از وي عكسبرداري مي گردد و سپس نماينده مركز تشخيص هويت نيروي انتظامي مستقر در مؤسسه، ضمن عكس برداري و احراز هويت از زنداني (محكوم)، ترجيحاً با استفاده از روش هاي نوين و مناسب مانند روش هاي الكترونيك و زيست سنجي (بيومتريك) و انگشت نگاري از تمامي انگشتان هر دو دست و به صورت الكترونيكي به عمل مي آورد و متعاقباً نسخه ديجيتال تهيه شده نهايي قابل رؤيت و دسترسي در سامانه سجازا، اداره كل عفو و بخشودگي و سجل كيفري قوه قضاييه و مركز تشخيص هويت ناجا مي باشد.

نيروي انتظامي به صورت مستمر نسبت به استقرار مأموران تشخيص هويت در مؤسسه اقدام مي كند. نماينده تشخيص هويت نيروي انتظامي مستقر در مؤسسه، پس از بررسي هاي لازم در صورت داشتن سابقه زنداني يا شناسايي هويت واقعي وي، مراتب را حداكثر ظرف يك هفته به مؤسسه و به مرجع قضايي ذي ربط اعلام مي كند. در صورت انگشت نگاري زنداني و وصول محكوميت جديد براي وي، مؤسسه بايد بدون اقدام به انگشت نگاري مجدد، مراتب را ضمن ثبت در سامانه زندان، جهت درج در سوابق سجل كيفري، به مركز تشخيص هويت نيروي انتظامي اعلام نمايد.

زنداني مكلف است هنگام ورود مشخصات هويتي و شماره ملي خود را به واحد پذيرش ارائه دهد و رئيس مؤسسه پس از احراز هويت، مراتب را به مرجع ذي ربط اعلام مي كند. زنداني همچنين بايد مشخصات، نشاني و شماره تماس حداقل يك نفر از بستگان يا آشنايان خود را اعلام كند تا در موارد ضروري با وي تماس گرفته شود.

پس از اتمام مرحله پذيرش، به منظور تشكيل پرونده وضعيت، شناسايي بيماريهاي حاد و يا واگيردار، شناخت شخصيت و وضعيت جسمي و رواني، بررسي علل ارتكاب جرم و فراهم شدن مقدمات طبقه بندي، زنداني و يا متهم بازداشتي، حداقل به مدت يك هفته و حداكثر سه هفته، در بخش «تشخيص» نگهداري مي شود.

در بخش «تشخيص» در اسرع وقت زنداني يا متهم بازداشتي براي بررسي مقدماتي، توسط پزشك و روانشناس مؤسسه مورد معاينه و مصاحبه قرار مي گيرد و در صورت لزوم به تشخيص پزشك با روان شناس مؤسسه براي بررسي تكميلي و تخصصي مورد آزمايش هاي پزشكي، روان پزشكي و آزمون هاي روان شناسي قرار مي گيرد و وضعيت سلامت جسمي و رواني، علائم حياتي، قد، وزن، بيماري فعلي، سوابق بيماري هاي قبلي، داروهاي مصرفي، احتمال ابتلا به بيماري هاي مسري، واكسيناسيون، پوست و مو، دهان و دندان، بينايي، شنوايي و موارد حساسيت (آلرژي)، نوع ناتواني، وضعيت بارداري و ساير شاخص هاي پزشكي و روان كاوي مطابق ضوابط، بررسي و در پرونده سلامت زنداني ثبت و شرايط مناسب و ايمن براي نگهداري زنداني ناتوان يا بيمار فراهم مي گردد و در صورت لزوم نسبت به مراقبت هاي پزشكي، درمان بيماري و يا پيشگيري از هرگونه عوارض سوء اقدام مي شود.

مددكاران اجتماعي در دوره تشخيص، در مورد پيشينه خانوادگي، تحصيلي، حرفه اي، اطلاعات مذهبي، علمي و مهارتي زنداني تحقيق كرده و ضمن تكميل اطلاعات پرونده مربوط، راجع به وضعيت وي اظهارنظر مي كنند.

رئيس مؤسسه يا با تفويض وي، مسؤول واحد امور قضايي يا مسؤول بخش تشخيص، روزانه در ابتداي وقت اداري يا زندانيان تازه وارد ملاقات مي كند و با تفهيم حقوق و تكاليف زندانيان اعم از ضوابط امنيتي، بهداشتي، رفاهي و انضباطي، نظام هاي اعتباري، امتيازي و مالي، شرايط و شيوه طبقه بندي و برخورداري از ارفاق هاي قانوني، شيوه مشاركت در برنامه هاي اصلاح و تربيت و اشتغال و شيوه ثبت و پيگيري درخواست، اعتراض و گزارش در سامانه هاي مربوط را به نحو فردي يا گروهي و متناسب با وضعيت تحصيلي و سني به آن ها آموزش مي دهد. همچنين در دوره تشخيص از طرق مختلف مانند نمايش فيلم، نصب بنر، تهيه و توزيع جزوه هاي آموزشي مشتمل بر خلاصه آيين نامه سازمان، مقررات و حقوق و تكاليف زندانيان، در اختيار گذاشتن امكانات مخابراتي (تلفن هاي گوياي مشاوره قضايي با همكاري مركز وكلا و مشاوران خانواده قوه قضاييه و يا كانون وكلاي دادگستري در قالب انعقاد تفاهم نامه)، آموزش و آگاه سازي زندانيان به طور مستمر انجام مي گيرد.

هر مؤسسه با ثبت و به روزرساني اطلاعات لازم در «سامانه جامع اطلاعات زندانيان» براي هر زنداني يا مددجو سه پرونده اصلي تحت عناوين «پرونده وضعيت»، «پرونده رفتاري» و «پرونده نظارتي» تهيه مي نمايد. «پرونده وضعيت» مشتمل بر بخش هاي فرعي و تخصصي زير است كه در بخش «پذيرش و تشخيص» تشكيل و متعاقباً تكميل مي گردد:

برنامه روزانه زندانيان در مؤسسه به شرح زير است:

در تمامي مؤسسه ها امكان برگزاري نماز جماعت فراهم مي شود. پخش اذان در اوقات شرعي الزامي است.

خاموشي در شش ماه اول سال رأس ساعت 22 و در شش ماه دوم رأس ساعت 21 خواهد بود. در مواقع خاص، تماشاي برنامه هاي مهم تلويزيون حداكثر به مدت دو ساعت پس از ساعت خاموشي با مجوز رئيس مؤسسه و يا رئيس اندرزگاه با ثبت مجوز در دفتر وقايع مؤسسه و در اتاق زندانيان، همراه با خاموشي و رعايت حال ديگران مجاز است.

جهت نظارت بر حسن اجراي برنامه ها و مقررات، كليه اتاق ها، سالن ها، اندرزگاه ها و اماكن عمومي مؤسسه مجهز به دوربين مداربسته هوشمند بوده و در طول ساعات شبانه روز بايد اقدام به ضبط صدا و تصوير نموده و در راهروها و محيط هاي عمومي نور كافي وجود داشته و اماكن مؤسسه با استفاده از نظر كارشناسان از رنگ آميزي و تجهيزات مناسب برخوردار باشد.

بيماران و افراد سالخورده با تأييد پزشك مؤسسه از اجراي تمام يا برخي از برنامه هايي كه انجام آن براي ديگر زندانيان الزامي است معاف هستند.

اشياء و لوازم مجاز براي نگهداري توسط زنداني در داخل مؤسسه عبارت است از: كتاب و نشريه هاي مجاز، خمير دندان و مسواك غير فلزي، جاي صابون غير فلزي، صابون، شامپو و پودر لباس شويي، كيسه حمام، شانه غير فلزي، حوله متوسط دست و حمام، يك جفت دمپايي، دو جفت جوراب، لباس زير به تعداد كافي، دو عدد پيراهن مناسب فصل و يا لباس متحدالشكل مخصوص مؤسسه، يك عدد شلوار و زيرشلواري، عينك طبي، ناخن گير فاقد چاقو، لوازم و وسايل غذاخوري شامل بشقاب غير فلزي، ليوان غير شيشه اي و قاشق.

زندانياني كه خارج از زندان بسته كار و شب ها در آسايشگاه مركز حرفه آموزي و اشتغال و زندان نيمه باز به استراحت مي پردازند و همچنين زندانياني كه در محوطه زندان بسته كار و شب ها در آسايشگاه اندرزگاه كارگري استراحت مي كنند، مي توانند علاوه بر داشتن لباس كار، در فصل سرما نيز البسه گرم مانند كاپشن، دستكش، كلاه و شلوار گرم كن از هر كدام يك دست همراه خود داشته باشند.

نگهداري و استفاده از كفش يا كتاني در داخل زندان هاي بسته ممنوع است، رئيس مؤسسه با تشخيص و اعلام واحد اصلاح و تربيت آن مؤسسه، كفش و لباس ورزشي مورد نياز زندانياني كه در تيم هاي ورزش عضويت دارند را براي زمان تمرين يا برگزاري مسابقه و نيز كفش ورزشي براي استفاده ديگر زندانيان به هنگام ورزش را تهيه و در اختيار آنان قرار مي دهد.

هنگام انتقال زنداني به اندرزگاه يا مؤسسه ديگر، تشريفات قانوني براي تحويل و بسته بندي لوازم و اشياي زنداني كه در انبار نگهداري مي شود انجام مي گيرد و يك نسخه از صورت مجلس در سوابق نگهداري و نسخه ديگر به محل نگهداري جديد ارسال مي شود.

به پيشنهاد مديركل زندان هاي هر استان براي كاركنان مؤسسه ها و همچنين متهمان، محكومان و مددجويان به استثناي محكوماني كه در مراكز حرفه آموزي و اشتغال خارج از مؤسسه هستند، با نظر كارشناسان، حسب مورد لباس هاي متحدالشكل با برچسب مشخصات هويتي، متناسب با نوع مؤسسه، طبقه بندي، فصول سال، آب و هواي استان و با رعايت كرامت انساني و شئونات عرفي، طراحي و با تصويب رئيس سازمان تأمين مي شود. پوشيدن اين لباس ها الزامي است. در موارد اعزام به خارج از مؤسسه نمي توان زنان را به استفاده از چادر و زندانيان جرايم سياسي و مطبوعاتي، محكومان مالي (حقوقي) و مددجويان كانون را به استفاده از لباس مؤسسه ملزم كرد.

سرشماري زندانيان در دو نوبت صبح و عصر صورت مي گيرد. ثبت آمار در دفتر وقايع و مقايسه آن با سامانه اطلاعات و تنظيم صورت جلسه توسط مراقب مسؤول الزامي است. در صورت لزوم و حسب مورد به هنگام جابجايي شيفت كاري نيز سرشماري انجام مي شود.

حداقل ماهي يك بار اماكن و لوازم زندانيان توسط مأموران يگان حفاظت مؤسسه و تحت تعليم و نظارت فرمانده يگان، بازرسي و گزارش آن تهيه و پس از ملاحظه رئيس مؤسسه و صدور دستورهاي لازم در سامانه مربوط ثبت و بايگاني مي شود. در صورت كشف اشياء يا مواد ممنوع، با تنظيم صورت جلسه مراتب در سوابق مربوط به زنداني متخلف در سامانه مربوط ثبت و شوراي انضباطي مطرح و در صورت داشتن وصف مجرمانه، موضوع به مرجع قضايي سلاحيت دار گزارش مي شود. ممانعت زنداني از انجام بازرسي و مقاومت وي در برابر مأموران زندان، تمرد محسوب و مراتب ضمن گزارش به دادستان يا رئيس حوزه قضايي بخش، در شوراي انضباطي نيز مطرح مي شود.

به منظور جلب مشاركت زندانيان در پيشبرد اهداف و برنامه هاي مؤسسه، زندانيان هر سالن يا هر بند، در هر سال 3 يا 5 نفر را كه داراي درجه اعتباري كافي هستند، از ميان خود به عنوان «شوراي زندانيان» انتخاب مي نمايند و رئيس مؤسسه يكي از اعضاي شوراي مذكور را با تأييد حفاظت و اطلاعات مؤسسه، براي مدت شش ماه به عنوان «وكيل بند» منصوب مي كند تا به عنوان نماينده زندانيان آن بخش، نسبت به انعكاس و پيگيري مشكلات زندانيان و پيشبرد برنامه هاي اجرايي، با مسؤولان مؤسسه همكاري و مشاركت داشته باشد.

زندانيان مكلف به حسن رفتار و سلوك با يكديگر و اطاعت از دستورهاي قانوني مسؤولان، مراقبان و مأموران مؤسسه و رعايت مقررات داخلي هستند و در صورت ارتكاب تخلف، مراتب در شوراي انضباطي مطرح و در پرونده رفتاري زنداني ثبت مي شود.

در صورت بروز اغتشاش در مؤسسه، رئيس مؤسسه بلافاصله مراتب را به مديركل زندان هاي استان و حسب مورد دادستان يا رئيس حوزه قضايي بخش و نيروهاي انتظامي يا نظامي محل اعلام و مطابق دستور قضايي اقدام مي كند. همچنين در صورت ضرورت با استفاده از نيروهاي انتظامي يا نظامي در جهت برقراري آرامش و جلوگيري از بروز حوادث يا ايراد خسارت به افراد و اموال اقدام و متخلف را حسب مورد به مرجع قضايي يا شوراي انضباطي معرفي مي كند مديركل زندان هاي استان بدون فوت وقت مراتب را به سازمان اعلام و برابر تدابير سازماني و وفق قوانين و مقررات اقدام خواهد كرد.

سازمان مكلف است ترتيبي اتخاذ كند كه هر طبقه از زندانيان و مددجويان بر اساس اصول طبقه بندي و با توجه به برنامه هاي اصلاحي و تربيتي مدون، از دوره هاي آموزشي تخصصي و تفكيكي و برنامه هاي متنوع فرهنگي و تربيتي از قبيل آموزش هاي رسمي و غيررسمي علمي، فرهنگي، مذهبي، ورزشي و هنري و مانند آن به صورت داوطلبانه برخوردار شوند. در هر مؤسسه مجموعه اقدامات و برنامه هاي تفصيلي اصلاحي و تربيتي مختص هر طبقه كه تعيين كننده رفتارهاي مطلوب آنان است، بر اساس «منشأهاي ارتكاب جرم» كه در پرونده وضعيت زنداني، شناسايي شده، مبتني بر اصول علمي و با هدف رفع يا تعديل اين منشأها و با در نظر گرفتن طول مدت اقامت زندانيان در مؤسسه و ديگر اوضاع و احوال مؤثر، توسط كميته تخصصي اصلاح و تربيت (موضوع تبصره يك ماده 27 اين آيين نامه)، تصويب و جهت اجرا به رئيس مؤسسه اعلام مي گردد. رئيس مؤسسه شرايط مناسب براي انجام اين برنامه ها را فراهم مي كند و بر اجراي صحيح آن از طريق واحد اصلاح و تربيت مؤسسه، نظارت دارد. كمتيه مي تواند به درخواست هر يك از زندانيان يا مددكاران، با بررسي ميزان اثرگذاري برنامه هاي اصلاحي، نسبت به بازنگري در برنامه ها، اتخاذ تصميم نمايد.

كليه فعاليت هاي زنداني در برنامه هاي روزانه مؤسسه از جمله انجام تكاليف، مشاركت در اشتغال يا در بخش خدمات مؤسسه و نيز مشاركت وي در برنامه هاي اصلاحي و تربيتي در پرونده رفتاري وي ثبت مي گردد. در پرونده رفتاري زنداني، در ازاي ميزان مشاركت وي در اشتغال مولد با مشاركت در بخش خدمات عام المنفعه مؤسسه، علاوه بر دستمزد پرداختي در اشتغال مولد، به زنداني «امتياز رفاهي» نيز تعلق مي گيرد و در ازاي انجام تكاليف و مشاركت در اجراي برنامه هاي اصلاحي و تربيتي، به زنداني «نمره اعتباري» اعطاء مي گردد.

رئيس مؤسسه در اجراي برنامه هاي فرهنگي و تربيتي براي زندانيان، دوره هاي مذهبي در رشته هايي از قبيل آموزش نماز، ترويج و اقامه آن، آموزش هاي قرآني (با ترجيح رويكرد درك مفاهيم و تفسير)، اخلاق، احكام، اعتقادات و معارف اسلامي، نهج البلاغه و سبك زندگي اسلامي و دوره هاي مهارت هاي اساسي زندگي از قبيل پيش گيري از آسيب هاي اجتماعي (از جمله اعتياد)، برنامه هاي روان شناسي و مشاوره (به ويژه در حوزه مهارت هاي اجتماعي و خانوادگي) را در اولويت قرار مي دهد. اجراي سياست برون سپاري و استفاده از ظرفيت نهادهاي مختلف مانند سازمان تبليغات اسلامي، سازمان نظام روان شناسي و مشاوره، مؤسسات و كلينيك هاي تخصصي بخش خصوصي و نهادهاي مردمي در اين راستا بلامانع است. روحانيون، مدرسان و مربيان معرفي شده از سوي اين نهادها پس از تأييد صلاحيت توسط واحدهاي اصلاح و تربيت و حفاظت و اطلاعات مؤسسه، با نظر رئيس مؤسسه پذيرفته مي شوند.

در هر مؤسسه، ائمه جماعات و مربيان مذهبي جهت اقامه نماز جماعت و برگزاري دوره هاي آموزش مذهبي، با همكاري نهادهاي فرهنگي از قبيل حوزه هاي علميه، مراكز تربيت مربي و اعزام روحاني، حضور مي يابند.

دفتر امور فرهنگي و تربيتي سازمان فهرست نشريه ها و مجله ها و محصولات آموزشي، فرهنگي، هنري و ورزشي مجاز جهت استفاده زندانيان را سالانه تهيه و ابلاغ مي كند. مسؤولان واحد اصلاح و تربيت مؤسسه ضمن نظارت بر اين موضوع، اقلام مذكور را تهيه و به صورت رايگان در اختيار زندانيان قرار مي دهد.

رئيس مؤسسه مكلف است نسبت به راه اندازي سيماي زندان يا واحد سمعي و بصري تحت نظر واحد اصلاح و تربيت با واحد فرهنگي اقدام و از اين طريق نسبت به توليد برنامه و نمايش فعاليت هاي فرهنگي، آموزشي، ورزشي و هنري زندانيان و تهيه و نمايش انواع فيلم هاي آموزنده و اخلاقي در همه بخش ها و بندهاي مؤسسه اقدام كند.

اجراي برنامه هاي علمي، ورزشي، هنري و ادبي توسط زندانيان با رعايت مقررات حاكم و با نظارت و هماهنگي واحد اصلاح و تربيت يا واحد فرهنگي مؤسسه، مجاز است.

به پيشنهاد رئيس مؤسسه و پس از موافقت مديركل زندان هاي استان، شركت گروهي زندانيان داوطلبي كه داراي درجه اعتباري لازم باشند، در برنامه اصلاحي و تربيتي معين در خارج از مؤسسه، از جمله سفرهاي زيارتي، آموزشي، ورزشي و يا اردوهاي جهادي و عام المنفعه، در صورت موافقت شوراي طبقه بندي و توديع تأمين نزد قاضي اجرا، حداكثر به مدت يك ماه بلامانع است.

زندانيان اقليت هاي ديني شناخته شده در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مي توانند يك جلد كتاب مقدس خود را در اختيار داشته باشند. حضور نماينده اقليت هاي ديني و مذهبي در مؤسسه جهت هدايت و ارشاد، به درخواست زنداني و موافقت رئيس و مسؤول حفاظت و اطلاعات مؤسسه با رعايت قوانين و مقررات سازمان امكان پذير است.

سازمان مكلف است زمينه سوادآموزي و ادامه تحصيل زندانيان حسب مورد در مقاطع ابتدايي، متوسطه و عالي را مطابق قوانين جاري كشور و امكانات سازمان ها و وزارت خانه هاي مربوط فراهم كند. شركت افراد داراي سن كمتر از هجده سال تمام شمسي در مقاطع تحصيلي متوسطه و پايين تر و همچنين افراد بي سواد كمتر از شصت سال سن در آموزش هاي رسمي كلاس هاي نهضت سوادآموزي الزامي است. عدم مشاركت در اين دوره ها موجب محروميت از كسب امتيازهاي مقرر در اين آيين نامه مي شود.

مطابق اصل سي ام قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و بند «ج» ماده 38 قانون احكام دائمي برنامه هاي توسعه كشور مصوب 1395 و آيين نامه اجرايي آن، سازمان با همكاري وزارت آموزش و پرورش، سازمان نهضت سوادآموزي و سازمان آموزش فني و حرفه اي كشور، امكانات لازم را جهت سوادآموزي و ادامه تحصيل و حرفه آموزي، همانند ديگر افراد جامعه براي زندانيان و مددجويان فراهم مي كند. مدرسان و مربيان مدارس، آموزشگاه هاي علمي، فني و حرفه اي، كار و دانش و كلاس هاي نهضت سوادآموزي توسط مراجع مربوط، جهت تدريس به مؤسسه معرفي مي شوند. پس از تأييد واحد اصلاح و تربيت و حفاظت و اطلاعات مؤسسه، تردد اين افراد و عوامل اجرايي مراجع مذكور به داخل مؤسسه جهت تدريس مجاز است.

وزارتخانه هاي آموزش و پرورش، علوم، تحقيقات و فناوري، سازمان نهضت سوادآموزي و سازمان فني و حرفه اي كشور بر اساس برنامه رسمي خود و با هماهنگي و همكاري مسؤولان مؤسسه، آزمون هاي مقطعي و سالانه مربوط را در مؤسسه برگزار مي كنند و در صورت موفقيت، گواهي نامه رسمي بدون ذكر محل تشكيل دوره و زنداني بودن فرد صادر و به وي اعطا مي شود. تردد عوامل اجرايي برگزاري آزمون هاي مصوب به داخل مؤسسه پس از تأييد واحد اصلاح و تربيت و حفاظت و اطلاعات آن مؤسسه مجاز است.

چنانچه زنداني مايل به شركت در آزموني است كه امكان برگزاري آن در داخل مؤسسه وجود ندارد، تنها مي تواند در محدوده ضوابط مرخصي و يا اعزام تحت الحفظ با دستور مرجع قضايي اقدام كند.

سازمان در تمام مؤسسه هاي تابعه، با رعايت اصول معماري ايراني – اسلامي، مكان مناسب قابل دسترس، جاذب و در خور شأني را به عنوان نمازخانه احداث مي نمايد.

تأمين هزينه هاي مربوط به تحصيلات عالي، فعاليت هاي ورزشي يا هنري فوق العاده و اشتغال خويش فرما برعهده زنداني است. مديركل زندان هاي استان و رئيس مؤسسه مي توانند زندانيان نيازمند را در راستاي تأمين ملزومات، تجهيزات و هزينه هاي متعلقه، حمايت كنند.

رئيس مؤسسه با جذب كمك و همكاري وزارت خانه ها، سازمان ها، نهادهاي عمومي غيردولتي و تشكل هاي مردم نهاد با رعايت استانداردهاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، با توجه به تعداد زندانيان، كتابخانه مجهزي حاوي كتاب هاي حقوقي، مجموعه قوانين، علمي، مذهبي، اخلاقي، داستاني، ادبي، هنري، ورزشي و فني را جهت استفاده زندانيان و مددجويان تأسيس مي كند. زندانيان مي توانند در ساعات مقرر در كتابخانه مطالعه كنند و يا كتاب به امانت گيرند. تعامل با نهاد كتابخانه هاي عمومي جهت تحت پوشش قرار دادن مؤسسه اصلاح و تربيت و انجام كتابداري، به روزرساني و تهيه كتاب هاي جديد براي كتابخانه يا نسخ الكترونيكي آن ها را برعهده واحد اصلاح و تربيت مؤسسه است.

سازمان مكلف است با همكاري وزارت ورزش و جوانان و فدراسيون هاي ورزشي و ديگر سازمان هاي ذي ربط و در صورت امكان با جذب كمك نهادها و مؤسسه هاي عمومي غيردولتي، نهادهاي مردمي يا خيرين، سالن هاي ورزشي را راه اندازي و گسترش دهد و امكانات، تجهيزات و ملزومات ضروري ورزشي را تهيه و مربيان ورزشي را به كار گيرد.

اعزام زندانيان براي شركت در مسابقات علمي، فرهنگي، هنري و ورزشي خارج از مؤسسه در چارچوب سياست هاي ابلاغي سازمان با تأييد شوراي طبقه بندي و قاضي اجرا و نيز اخذ تأمين مناسب انجام مي گيرد و در صورت عجز محكوم از توديع تأمين مناسب، اعزام با موافقت قاضي اجرا و تحت الحفظ مأمورين يگان حفاظت مؤسسه به عمل مي آيد. اعزام زندانيان تحت قرار مستلزم اخذ موافقت مقام قضايي مربوط است.

مقام هاي مجاز براي ورود به مؤسسه عبارتند از: رئيس قوه قضاييه و معاونان وي، رئيس ديوان عالي كشور، دادستان كل كشور، رئيس سازمان قضايي نيروهاي مسلح و معاونان وي در مورد متهمان و محكومان مربوط به آن سازمان، وزير دادگستري، دادستان انتظامي قضات و معاونان و دادياران انتظامي، رئيس و بازرسان دفتر حقوق شهروندي و ستاد حقوق بشر قوه قضاييه، رئيس كل دادگستري استان و معاونان وي، رئيس سازمان زندان ها و اقدامات تأميني و تربيتي و معاونان وي، مديران كل سازمان زندان ها و اقدامات تأميني و تربيتي و معاونان ايشان، فرمانده يگان حفاظت، مأموران بازرسي، حفاظت و اطلاعات و يگان سازمان، بازرسان اعزامي رئيس قوه قضاييه، دادستان و معاونان وي، رئيس و دادستان سازمان قضايي نيروهاي مسلح استان ها، بازرسان اعزامي از سوي سازمان بازرسي كل كشور بر اساس ابلاغ صادر شده و با هماهنگي مديركل زندان هاي استان، مسؤولان دفتر صيانت از حقوق زندانيان سازمان و مسؤولان واحدهاي استاني اين دفتر در حوزه قضايي استان محل خدمت، رؤساي دادگستري، قاضي اجرا و قضات دادگاه ها و دادسراها در مواردي كه پرونده زنداني نزد آنان مفتوح است و هم چنين بازرسان و كارشناسان اعزامي از سوي سازمان و يا اداره كل استان.

بازديد مقام هاي دستگاه هاي اجرايي، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و ائمه جمعه از مؤسسه با موافقت مديركل زندان هاي استان و ساير افراد با هماهنگي و اجازه از رئيس سازمان امكان پذير است.

بازديد هيأت هاي خارجي از مؤسسه پس از هماهنگي هاي لازم و اخذ مجوز از رئيس سازمان امكان پذير است.

ورود نمايندگان و بازرسان سازمان تعزيرات حكومتي كشور به مؤسسه با معرفي مديركل تعزيرات استان و تنها براي بازرسي از فروشگاه هاي مؤسسه و رسيدگي به امور زندانيان آن مرجع امكان پذير است.

غير از مقام هاي مذكور در ماده 97 اين آيين نامه و مسؤولان مؤسسه مشتمل بر رئيس و معاونان، فرمانده يگان حفاظت، رئيس حفاظت و اطلاعات، نماينده بازرسي و نمايندگان اعزامي سازمان كه براي نظارت و سركشي اجازه ورود به بند زنان را دارند. ورود ديگر كاركنان مرد به اين بند ممنوع است مگر در صورت ضرورت و تنها با مجوز صادر شده از سوي رئيس مؤسسه و با حضور كاركنان زن.

مديران و نمايندگان انجمن، ستاد ديه، بنياد و كاركنان دفاتر خدمات الكترونيك قضايي مي توانند با اجازه رئيس مؤسسه و رعايت مقررات اين آيين نامه براي انجام وظايف خود وارد مؤسسه شوند و همچنين كارآفرينان، خيرين و گروه هاي مردم نهاد در راستاي اجراي تفاهم نامه ها و تحقق سياست ها و برنامه هاي سازمان، با هماهنگي و تاييد واحد حفاظت و اطلاعات و رئيس مؤسسه، مي توانند از بخش هاي ذي ربط در مؤسسه بازديد نمايند.

ورود و خروج مأموران اطلاعاتي و امنيتي به مؤسسه به منظور انجام امور محول شده با مجوز صادر شده از سوي دادستان يا قاضي رسيدگي كننده و پس از هماهنگي با رئيس مؤسسه و با رعايت مقررات اين آيين نامه و ثبت مشخصات در دفتر مؤسسه امكان پذير است. تردد وسيله نقليه آنان نيز مشمول مقررات اين آيين نامه است.

همراه داشتن سلاح گرم يا سرد هنگام ورود مقام ها و اشخاص بازديدكننده از مؤسسه ممنوع است. همچنين بازديدكنندگان نمي توانند اشياي ممنوع از قبيل تلفن همراه و تجهيزات ضبط صوتي و تصويري به همراه داشته باشند يا مبادرات به تصويربرداري و يا مبادله هرگونه اشياء و نوشته جات با زنداني نمايند.

پژوهشگران رشته هاي حقوق جزا و جرم شناسي، جامعه شناسي، روان شناسي، روان پزشكي، علوم تربتي و ديگر رشته هاي مرتبط با زندان و امور زندانيان كه در مقاطع كارشناسي ارشد و دكتري تحصيل مي نمايند و افراد داراي مدرك تحصيلي در همين مقاطع كه در رشته هاي پيش گفته تدريس يا تحقيق علمي مي كنند. تنها با ارائه معرفي نامه از رئيس دانشگاه محل تحصيل يا مرجع علمي اعم از دانشگاه، حوزه علميه يا پژوهشگاه سفارش دهنده تحقيق و همچنين اعلام نظر كتبي مديركل زندان هاي استان مي توانند از مؤسسه بازديد كنند. در پژوهش هايي كه با تأييد پژوهشگاه قوه قضاييه ارسال مي شود، تهيه فيلم، تصوير و گزارش از زنداني، انجام مصاحبه با وي يا مطالعه پرونده هاي شخصيت تنها در صورت ذكر در معرفي نامه و مشروط به رضايت زنداني و اعلام نظر مديركل زندان هاي استان و موافقت سازمان و با تأييد و نظارت واحد حفاظت و اطلاعات امكان پذير است. به هر حال افشاي هويت زنداني ممنوع است.

بازديدكنندگان بايد به هنگام ورود احراز هويت شوند و مجوز كتبي آنان، ساعات ورود و خروج، مشخصات كامل و علت بازديد در دفتر وقايع و دفتر مخصوص بازديدكنندگان ثبت شود. نظرات اصلاحي، انتقادي و يا نتيجه مشاهدات و استنباط بازديدكننده در دفتر مذكور منعكس و از طريق ادارات كل زندان ها به سازمان گزارش مي شود تا در جهت بهبود وضعيت مؤسسه مورد استفاده قرار گيرد.

به منظور اجراي كامل اصول مندرج در مواد 2 و 262 اين آيين نامه، هرگونه اتخاذ تصميم، اعمال تكليف و با بهره مندي زنداني، مددجو و متهم بازداشتي از حقوق مصرح در مقررات، در پرتو اصول مذكور تفسير و اجرا مي شود.

به منظور آموزش، ترويج و رعايت حقوق متهمان بازداشتي و زندانيان، معاونت سلامت اصلاح و تربيت در پايان هر فصل گزارشي جامع در خصوص وضعيت حقوق زندانيان و بازداشت شدگان در مؤسسه هاي تابعه، تهيه و براي رئيس سازمان ارسال مي كند، اين گزارش حاوي موارد زير است:

سازمان مكلف است مطابق قانون حمايت از حقوق معلولان مصوب 1397/02/01 و ديگر مقررات مربوط، زمينه اجراي حقوق مددجو و زنداني ناتوان را از طريق طراحي، مناسب سازي و اصلاح محيط مؤسسه و تدارك وسايل مورد نياز فراهم كند به نحوي كه آن ها قادر باشند آزادانه و بدون احساس خطر در محيط پيرامون خود حركت كنند و از همه امكانات مؤسسه از قبيل تسهيلات آموزشي، بهداشتي، تفريحي همانند ديگر زندانيان بهره مند شوند. تصميماتي كه در مؤسسه نسبت به افراد توان خواه اتخاذ مي شود، بايد بر اساس «اصل بهترين تفسير از اراده و ترجيحات آنها» باشد.

مؤسسه بايد زمينه دسترسي زندانيان ناتوان از تكلم به زبان رسمي را به مترجم مورد وثوق فراهم آورد و براي زندانيان ناشنوا يا زندانياني كه قادر به تكليم نيستند، فرد مورد وثوقي كه توانايي بيان مقصود را از طريق اشاره يا وسايل فني دارد به عنوان مترجم انتخاب كند. حضور مترجم به هنگام معاينه پزشكي، مصاحبه و رسيدگي به مسائل انضباطي و قضايي الزامي است.

مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضائيه و سازمان به منظور تضمين رعايت حقوق زندانيان و متهمان بازداشت شده، سامانه هاي سجازا، مديريت پرونده قضايي (سمپ) و ديگر سامانه هاي مرتبط را به نحوي طراحي و اصلاح مي نمايند كه به صورت برخط و يا كمترين مداخله سليقه انساني قابليت اعمال آخرين نسخه قوانين و مقررات را براي هر يك از زندانيان و بازداشت شدگان، در مواردي نظير محل و شرايط نگهداري، بهداشت، امنيت، اشتغال، اجراي صحيح و به موقع آراي قضايي، دسترسي به خدمات قضايي و برخورداري از مرخصي و ديگر نهادهاي ارفاقي داشته باشند به نحوي كه اين سامانه ها داراي قابليت گزارش گيري و آمارگيري هوشمند و .................................. سلسله مراتبي براي عوامل اجرايي، مسؤولين سازماني و ديگر مراجع قضايي و نظارتي مربوط و همچنين امكان اطلاع رساني به زنداني، وكيل وي و كليه اشخاص ذي صلاح در خصوص موضوعات مطرح شده باشند.

سازمان با همكاري مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضاييه، نسبت به راه اندازي و ايجاد دفاتر خدمات الكترونيك قضايي و همچنين ايستگاه هاي اطلاع رساني و خدمات الكترونيكي زندانيان، در داخل مؤسسه ها اقدام مي نمايد به گونه اي كه امكان ثبت نام در سامانه ثنا، مشاهده وضعيت قضايي (مشتمل بر اطلاعات پرونده و ابلاغ هاي موجود در سامانه ابلاغ)، ثبت انواع درخواست، دادخواست، شكواييه، لوايح حقوقي خطاب به مراجع قضايي و همچنين امكان ثبت و پيگيري انواع درخواست هاي مربوط به حقوق زنداني و امور رفاهي و ارفاق هاي قانوني مرتبط با حبس، براي زنداني و متهم بازداشتي، از داخل مؤسسه فراهم باشد.

سازمان با همكاري مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضاييه، به منظور رعايت و تضمين حقوق زندانيان و توسعه نظارت هاي غيرمتمركز عمومي و تسهيل در گزارش دهي تخلفات درون و مرتبط با مؤسسه هاي تابعه، سامانه گزارش دهي مردمي را با امكان دسترسي براي همه زندانيان و خانواده آنان، كاركنان مؤسسه، وكلا و عموم مردم، براي ارسال اعتراضات و گزارش هاي محرمانه با قابليت حفظ محرمانگي و مخفي بودن هويت گزارش دهنده و امكان پيگيري و اطلاع از فرايند رسيدگي و نتيجه گزارش، راه اندازي مي كند. در اين سامانه بايد امكان ارجاع گزارش به هر يك از نهادها و اشخاص مربوط از جمله قاضي اجراي احكام، اداره كل زندان هاي استان مربوط، دفاتر حفاظت و اطلاعات، صيانت از حقوق زندانيان و بازرسي و پاسخگويي به شكايات سازمان و همچنين به بخش هاي نظارتي قوه قضاييه نظير مركز حفاظت و اطلاعات، دفتر بازرسي ويژه و حمايت از حقوق شهروندي، سازمان بازرسي كل كشور و ديگر مراجع نظارتي مربوط وجود داشته باشد. دستورالعمل مربوط، با رعايت مواردي مانند تمهيد نظام انگيزشي و انواع حمايت هاي مادي، معنوي و قضايي از گزارش دهندگان، حفظ محرمانگي هويت آنان را ظرف شش ماه پس از تصويب اين آيين نامه، توسط سازمان تهيه مي گردد.

هرگونه اعتصاب و اعتراض دسته جمعي زندانيان ممنوع است. آنان مي توانند به طور شفاهي يا كتبي درخواست ملاقات با قاضي اجرا يا رئيس مؤسسه را نمايند با شكايت و اعتراض خود را با ذكر دليل به مقام هاي مربوط تحويل يا از طريق ايستگاه هاي رايانه اي در سامانه مربوط، ثبت و يا در صندوق پيشنهادها، انتقادها و شكايت هاي زندانيان قرار دهند. رئيس مؤسسه مكلف است پس از بررسي درخواست ها، اقدام لازم را به عمل آورد و ضمن اعلام نتيجه به زنداني، علل و عوامل شكايت ها و اعتراض ها را به همراه پيشنهادها به صورت ماهانه به مديركل زندان هاي استان اعلام كند. مديركل مربوط نيز مكلف است نتيجه اقدام هاي خود را به رئيس سازمان اعلام كند.

استفاده از دست بند و پابند در داخل مؤسسه ممنوع است مگر آن كه زنداني داراي حالت خطرناكي باشد كه بيم خودزني يا آزار ديگران وجود داشته باشد. در اين صورت ضمن رعايت تناسب و ضرورت، مراتب توسط رئيس مؤسسه بلافاصله و حداكثر ظرف دوازده ساعت حسب مورد به قاضي اجرا يا قاضي كشيك اعلام و مطابق دستور قضايي اقدام مي شود. به هر حال، استفاده از اين تجهيزات براي زنداني براي بيش از بيست و چهار ساعت مجاز نيست و به منظور رفع حالت خطرناك بايد اقدام لازم از طريق بهره گيري از خدمات مشاوره و روان پزشكي و نظاير آن صورت گيرد.

در اجراي تبصره بند «ج» ماده 38 قانون احكام دائمي برنامه هاي توسعه كشور مصوب 1395 و آيين نامه آن، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مكلف است با هماهنگي سازمان، مؤسسه ها را به عنوان منطقه بهداشتي تحت پوشش خدمات جامع و همگاني سلامت كشور قرار دهد. سازمان پيگيري لازم را براي تحقق اين امر به عمل مي آورد.

سازمان به منظور حفظ و بهبود سلامت زندانيان، برنامه جامع خدمات بهداشتي و درماني را به گونه اي كه مداخلات زودرس درماني، توان بخشي، آموزش بهداشت و مراقبت مداوم بهداشتي را تأمين كند، با رويكرد مشاركت زنداني و خانواده وي در تصميم گيري هاي مربوط به درمان و سلامت و دسترسي زنداني به خدمات بهداشتي و درماني تدوين و در مؤسسه اجرا مي كند.

دستورالعمل هاي مربوط به استانداردهاي ايمني، بهداشت عمومي، محيط و حرفه اي و ديگر استانداردهاي ناظر بر تأمين حق حيات، آموزش، كار و محيط ايمن و سالم، توسط سازمان و منطبق بر استانداردهاي ارائه شده از سوي مراجع صلاحيت دار از جمله وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي تهيه و هر سال به مؤسسه ابلاغ مي شود.

كارشناسان ايمني و بهداشت حرفه اي، بهداشت محيط، بهداشت عمومي مؤسسه حسب مورد فهرست بازبيني (چك ليست) مربوط به هر بخش مؤسسه به ويژه اماكن شغلي را ماهانه تكميل، اسناد آن را در مركز نگهداري و مشكلات موجود را به رئيس مؤسسه اعلام مي كند.

به منظور كنترل و مقابله با شيوع بيماري هاي مسري و آفت هاي بهداشتي (حشرات و جوندگان موذي)، واحد بهداشت و درمان مؤسسه ضمن آموزش زندانيان و نظارت بر رعايت نظافت و پاكيزگي محيط و بهسازي سطوح، در مواقع بروز آلودگي مطابق نظر كارشناسان واحد بهداشت و درمان و دستورالعمل هاي بهداشتي از عمليات سم پاشي به عنوان روش مكمل مبارزه بهره مي گيرد.

واحد بهداشت و درمان مؤسسه مطابق مقررات و دستورالعمل هاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و سازمان در محيط هاي درماني و ديگر اماكن مؤسسه، عمليات گندزدايي سطوح را با استفاده از گندزداهاي مؤثر و مجاز انجام مي دهد، گندزدايي سطوح و تجهيزات مراكز بهداشتي و درماني، اتاق هاي عمل، آسايشگاه، آشپزخانه، آرايشگاه، سرويس هاي بهداشتي و ابزار مورد استفاده در آن ها بايد در فواصل زماني منظم، طبق دستورالعمل هاي بهداشتي انجام شود.

واحد بهداشت و درمان مؤسسه با همكاري مركز بهداشت شهرستان و يا دانشگاه علوم پزشكي، برنامه هاي ايمن سازي و واكسيناسيون زندانيان و كاركنان را برابر دستورالعمل ها و برنامه هاي ابلاغي از طريق مراكز مربوط پيگيري و اجرا مي كند و در راستاي پيش گيري از سرايت بيماري هاي واگير و ابتلاي زندانيان به بيماري هاي غير واگير و همچنين پيش گيري و درمان سوء مصرف مواد مخدر و روان گردان، محرك و الكل و كاهش آسيب هاي ناشي از آن، تدابير لازم را اتخاذ و اجرايي مي كند. امر واكسيناسيون كاركنان مؤسسه به ويژه كاركناني كه در تماس مستقيم با زندانيان هستند بايد به نحو مستر در اولويت كاري واحد بهداشت و درمان مؤسسه قرار گيرد.

تراشيدن و كوتاه كردن بيش از حد متعارف موي سر و صورت زنداني بدون رضايت وي ممنوع است. ليكن در جهت حفظ آراستگي و شؤون متعارف و رعايت مسائل بهداشتي، اصلاح وضع ظاهري آنان در حد متعارف با اجتناب از مدل هاي هنجارشكن الزامي است. زندانيان زن نيز وسايل پيرايش را به نحو متعارف در اختيار خواهند داشت.

رئيس مؤسسه بر اساس مقتضيات زماني و مكاني وسايل لازم را براي اصلاح سر و صورت زندانيان تهيه مي كند.

در هر مؤسسه بايد حمام و سرويس بهداشتي مناسب و به تعداد كافي و همچنين محلي مناسب براي شست و شوي ظروف و البسه وجود داشته باشد. در همين راستا پيش بيني امكانات لازم براي پيش گيري از وقوع حوادث و رعايت مقررات ملي و دستورالعمل هاي بهداشتي ساختمان در خصوص تعداد واحدهاي حمام، توالت و دستشويي در طراحي و ساخت مؤسسه ها ضروري است.

نظافت روزانه آشپزخانه، سالن غذاخوري، نمازخانه، كارگاه ها، بخش هاي فرهنگي، حمام، سرويس هاي بهداشتي، آرايشگاه، كف و ديوار راهروها، اتاق ها و حياط، هواخوري زندانيان و ديگر قسمت هاي داخل اندرزگاه ها و سالن ها و زير تخت ها و شست و شو و خشك كردن ظروف و لوازم با برنامه ريزي و نظارت منظم مسؤولان و بدون هرگونه تبعيض، برعهده زندانيان است.