قانون انتخابات مجلس شوراي اسلامي

عده نمايندگان مجلس290 نفر مي ‌باشد و افزايش تعداد آن بر اساس اصل شصت و چهارم (64) قانون اساسي‌ خواهد بود.

در موارد زير انتخابات ميان دوره اي مجلس همزمان با اولين انتخابات بعدي مندرج در اصل ششم (6) قانون ‌اساسي برگزار مي ‌شود: الف - انتخابات يك يا چند حوزه انتخابيه باطل و يا به هر دليل از جمله فوت يا انصراف داوطلبان يا منتخبين يا حوادث غيرمترقبه متوقف شده يا برگزار نشود، به ‌نحوي كه منجر به عدم انتخاب نماينده گردد. ب - اعتبارنامه‌ منتخبين، به تصويب مجلس نرسد. ج - چنانچه به ‌دليل فوت يا استعفا يا هر علت ديگر، حوزه‏ انتخابيه ‏اي يك يا چند نماينده‏ خود را از دست بدهد.

1 - در مورد ماده (6) و تبصره آن استفساريه‌اي به شرح زير در تاريخ 15 /2 /1383 تصويب شد: قانون استفساريه‌ ماده (6) قانون انتخابات مجلس شوراي اسلامي موضوع استفساريه: با عنايت به مفاد ماده (6) قانون انتخابات مجلس شوراي اسلامي - مصوب 7 /9 /1378- به ويژه تبصره آن، «‌سنوات نمايندگي در مجلس شوراي اسلامي»‌ در كداميك از صور ذيل جزو سابقه خدمت دولتي قابل احتساب مي‌باشد؟ ‌الف- صرفاً سنوات نمايندگي بعد از تاريخ 7 /9 /1378. ب- سنوات نمايندگي اعم از قبل يا بعد از تاريخ فوق، فارغ از تاريخ استخدام در‌دستگاه دولتي. نظر مجلس: سنوات نمايندگي اعم از قبل يا بعد از تاريخ فوق، فارغ از تاريخ استخدام در دستگاه‌ دولتي جزو سابقه خدمت دولتي قابل احتساب مي‌باشد. افراد مشمول اين قانون از كليه ‌امتيازات قانوني مستخدمين رسمي دولت نيز بهره‌مند خواهند شد. ‌اين قانون از تاريخ تصويب لازم‌ الاجراست.

صرفاً احزاب و جبهه ‌ها مي ‌توانند پس از تأييد صلاحيت داوطلبان، فهرست انتخاباتي خود را به‌ صورت مجزا براي حوزه ‌هاي انتخابيه داراي بيش از يك كرسي و تا سقف كرسي هاي آن حوزه انتخابيه تنظيم و حسب مورد به ستاد انتخابات كشور يا فرمانداري ‌ها اعلام كنند. اين امر مانع از حمايت‌ هاي احزاب و جبهه‌ ها از نامزدها در حوزه‌ هاي انتخابيه تك كرسي نخواهد بود. آگهي اسامي نامزدها‌ و فهرست‌ هاي موضوع اين ماده پس از تأييد ستاد انتخابات كشور يا فرمانداري ‌ها منتشر خواهد شد.

در انتخابات مجلس فرد منتخب در مرحله اول انتخابات بايد حداقل بيست درصد (20 % ) از كل آراء را كسب نمايد و انتخاب در مرحله دوم و همچنين انتخابات ميان دوره ‌اي با كسب اكثريت نسبي به هر ميزان است.

چنانچه در مرحله اول براي يك يا چند نفر از داوطلبان حداقل يك پنجم آراء حاصل نگرديد، انتخابات دومرحله ‌اي خواهد شد، بدين معني كه از بين نامزدهايي كه حداقل يك پنجم آراء را در مرحله اول بدست نياورده ‌اند، فقط به تعداد دو برابر نمايندگان مورد نياز از بين كساني كه بيشترين آراء را در مرحله اول داشته ‌اند، در انتخابات مرحله دوم شركت مي ‌كنند و در صورتي ‌كه تعداد نامزدهاي باقي ‌مانده، كمتر از دوبرابر باشد، تمام آنان در مرحله دوم انتخابات شركت خواهند نمود.

در هر مرحله انتخاباتي، هر شخص واجد شرايط مي ‌تواند فقط يك بار با ارائه اصل يكي از مدارك كارت ملي، شناسنامه، گذرنامه، گواهينامه رانندگي يا كارت خدمت دوره ضرورت نظام وظيفه رأي دهد. همچنين در مواردي كه احراز مشخصات هويتي رأي ‌دهنده و انطباق آن با اطلاعات دستگاه احراز هويت از طريق اثر انگشت يا ساير نشانه هاي زيست سنجي (بيومتريك) امكان پذير باشد، از رأي‌ دهنده ثبت نام به عمل مي ‌آيد. بر اساس داده ‌هاي دستگاه احراز هويت، شركت و رأي ‌دادن فرد در سوابق سجلي رأي دهنده در سازمان ثبت احوال كشور ثبت خواهد شد.

رأي‌ گيري از افرادي كه تا قبل از پايان مهلت قانوني اخذ رأي در محل شعبه حاضر شده و نوبت رأي ‌گيري از‌ آنان فرا نرسيده است، در حكم رأي‌ گيري در مهلت قانوني تلقي مي ‌شود و اعضاي شعبه موظفند رأي آنها را أخذ كنند.

كليه وزارتخانه‌ ها، سازمان ها و ادارات و نهادهاي قانوني و مؤسسات دولتي و وابسته به دولت و شهرداري ها و مؤسسات عمومي موظفند ‌حسب درخواست وزارت كشور، استانداران، فرمانداران و بخشداران، كاركنان و ساير امكانات خود را تا خاتمه انتخابات در اختيار آنان قرار دهند. بديهي ‌است مدت همكاري كاركنان مذكور جزو ايام مأموريت نامبردگان محسوب خواهد شد.

انتخابات اقليت‌ هاي ديني زرتشتي، كليمي، آشوري، كلداني و ارامنه شمال به مركزيت حوزه انتخابيه فرمانداري تهران و ارامنه جنوب به‌ مركزيت حوزه انتخابيه فرمانداري اصفهان توسط فرمانداران و بخشداراني كه اقليت‌ هاي مزبور در آنجا سكونت دارند انجام خواهد شد.

در صورتي كه همزمان با برگزاري انتخابات مجلس، انتخابات ديگري نيز برگزار گردد، به دستور وزارت كشور، يك شعبه ثبت ‌نام و أخذ‌ رأي با اعضاي واحد و با صندوق هاي مجزا براي هر دو انتخابات در نظر گرفته خواهد شد.

سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران مكلف ‌است به منظور ترويج هنجارهاي انتخاباتي و نهادينه كردن آن در فرهنگ عمومي نسبت به تبيين جايگاه مجلس، وظايف نمايندگان و فرايند انتخابات اقدام نمايد و همچنين برنامه‌ هاي آگاهي‌ بخشي و آموزش انتخاباتي را كه وزارت ‌كشور يا هيأت‌ مركزي نظارت بر انتخابات ضروري تشخيص مي دهند و نيز كليه‌ اعلاميه‌ ها و اطلاعيه‌ هاي‌ مربوط ‌به انتخابات را از شبكه‌ هاي سراسري يا محلي صدا و سيما پخش نمايد.

به‌ منظور پيشگيري از ارتكاب جرائم و تخلفات انتخاباتي:

انتخابات مجلس در حوزه‌ هاي انتخابيه ‌اي كه دچار حوادثي از قبيل سيل، زلزله، جنگ و غيره شوند، با تشخيص و پيشنهاد وزارت كشور ‌و موافقت شوراي نگهبان در شهرهاي محل استقرار مهاجرين و در صورت امكان در حوزه‌ هاي مذكور نيز برگزار مي شود و مراتب به اطلاع عموم‌ مي رسد.

مأموران انتظامي در حدود قانون موظف به ايجاد نظم و جلوگيري از هرگونه بي ‌نظمي در جريان انتخابات و حفاظت صندوق ها بوده و ‌حق دخالت در امور اجرائي و نظارت را ندارند.

قوه‏ قضائيه به تعداد كافي شعب موجود در هر حوزه‏ قضائي را به ‏منظور رسيدگي فوري و خارج از نوبت به جرائم انتخاباتي اختصاص مي ‏دهد.

در صورت وقوع تخلفات انتخاباتي، مراتب به صورت مستند به مراجع ذي‌ صلاح رسيدگي به تخلفات اداري - انضباطي سازمان متبوع از جمله هيأتهاي رسيدگي به تخلفات اداري اعلام مي شود و مراجع مذكور موظفند حداكثر يك ماه پس از پايان فرايند انتخابات،‌ به تخلف رسيدگي كنند.

در موارد ذيل با تأييد هيأت نظارت حوزه انتخابيه مربوطه، برگه هاي رأي باطل و مراتب در صورتجلسه قيد و آراء مذكور ضميمه صورتجلسه مي شود: الف- در موارد ذيل برگه هاي رأي باطل و جزء آراء مأخوذه محسوب مي گردد: 1- آراء ناخوانا باشد. 2- آرائي كه كلاً حاوي اسامي غير از نامزدهاي تأييد شده باشد. 3- آرائي كه سفيد به صندوق ريخته شده باشد. ب- در موارد ذيل برگه هاي رأي باطل و جزء آراي مأخوذه محسوب نمي گردد: 1 - صندوق فاقد لاك و مهر انتخاباتي باشد. 2 - آراء زائد بر تعداد تعرفه باشد. 3 - آراء كساني كه به سن قانوني رأي نرسيده باشند. 4 - آرائي كه با شناسنامه افراد فوت شده يا غيرايراني داده شده باشد. 5 - آرائي كه با تقلب و تزوير (در تعرفه ها، آراء، صورتجلسات، شمارش) به دست آمده باشد. 6 - آرائي كه با شناسنامه و شماره ملي يا كارت ملي غير يا جعلي أخذ شده باشد. 7 - آراء تكراري. 8 - آرائي كه با شناسنامه و شماره ملي يا كارت ملي كساني كه حضور ندارند أخذ شده باشد. 9 - آرائي كه فاقد مهر انتخاباتي باشد. 10 - آرائي كه از طريق تهديد به دست آمده باشد. 11 - آرائي كه روي ورقه اي غير از برگه رأي نوشته شده باشد. 12- آرائي كه از طريق خريد و فروش به دست آمده باشد.

در صورتي كه در برگه رأي علاوه بر اسامي نامزدهاي تأييد شده، اسامي ديگري نوشته شده باشد، برگه رأي باطل نبوده و فقط اسامي ‌اضافي خوانده نمي‌ شود.

در صورتي كه اسامي نوشته شده بيش از تعداد لازم باشد، اسامي اضافي از آخر، خوانده نمي ‌شود.

قبل از شروع رأي ‌گيري بايد در حضور نمايندگان هيأت نظارت بر حوزه انتخابيه مربوط، صندوقهاي خالي، بسته و ممهور به مهر هيأت ‌نظارت حوزه انتخابيه گردد و در صورتجلسه‌ اي كه قبل از آغاز زمان انتخابات در محل أخذ رأي تنظيم مي ‌گردد، نمايندگان هيأت نظارت بر حوزه انتخابيه ‌مربوط، تعداد صندوق ها و خالي بودن آنها را گواهي نمايند و در صورتي كه در جريان رأي ‌گيري، نياز باشد كه صندوقي را اضافه نمايند، بايد به همين‌ ترتيب عمل نموده و صورتجلسه گردد.

وزارت كشور موظف است در طول برگزاري انتخابات با توجه به وظايفي كه بر عهده دارد، مطالب مربوط به انتخابات را به اطلاع عموم ‌برساند.

فرمانداران و بخشداران [پاورقي 2] مراكز حوزه ‌هاي انتخابيه موظفند بلافاصله پس از خاتمه رأي ‌گيري و شمارش آراء نتايج حاصله را با هيأت‌ هاي ‌نظارت حوزه انتخابيه خود تطبيق داده و طي صورتجلسه‌ اي به وزارت كشور و شوراي نگهبان ارسال و سپس از رسانه ‌هاي گروهي اعلام نمايند.

پاورقي 2 – به استناد ماده (51) اين قانون، موضوع بخشداران در اين ماده سالبه به انتفاء موضوع مي باشد.

وزارت كشور مأمور اجراي اين قانون بوده و مسؤول حسن جريان انتخابات است. بدين منظور مي ‌تواند ‌مأموراني جهت بازرسي و كنترل جريان انتخابات به حوزه‌ هاي انتخابيه و شعب ثبت ‌نام و اخذ رأي اعزام دارد.

پس از پايان انتخابات، بلافاصله صورتجلسه نتيجه انتخابات با امضاء هيأت اجرائي مركز حوزه انتخابيه و هيأت نظارت بر انتخابات‌ حوزه مربوطه در پنج نسخه تهيه مي ‌شود كه يك نسخه نزد هيأت اجرائي مركز حوزه انتخابيه مي ‌ماند و بقيه براي هيأت نظارت بر انتخابات مزبور و ‌وزارت كشور (‌دو نسخه) و هيأت مركزي نظارت بر انتخابات ارسال مي ‌شود.

انتخاب كنندگان بايد داراي شرايط ذيل باشند:

انتخاب شوندگان هنگام ثبت نام بايد داراي شرايط زير باشند:

اشخاص زير به واسطه مقام و شغل خود از داوطلب شدن محرومند:

اشخاص زير از داوطلب شدن نمايندگي مجلس محرومند:

3 - عضويت يا وابستگي اداري يا تشكيلاتي به احزاب، سازمان ها، اشخاص حقوقي و يا همكاري با اشخاص حقيقي يا حقوقي كه عليه منافع و اهداف نظام جمهوري اسلامي ايران اقدام مي‌ نمايند يا غيرقانوني بودن آنها از سوي مراجع ذي‌ صلاح اعلام شده است.

12 - اتباع ايراني كه اقامت دائم كشور ديگري را دارند يا تابعيت كشور ديگري را داشته يا دارند.

وزارت كشور زير نظر هيأت اجرائي مركزي، مجري انتخابات است. وزير كشور موظف است به ‌گونه ‌اي برنامه ‌ريزي نمايد كه حداقل شش ‌ماه قبل از پايان دوره مجلس و 20 روز پيش از ثبت ‌نام داوطلبان، هيأت اجرائي مركزي را با تركيب زير تشكيل دهد: 1 – وزير كشور (رئيس هيأت) 2 - دادستان كل كشور 3 - وزير اطلاعات 4 - رئيس سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامي 5 - وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات 6 - رئيس ستاد انتخابات كشور 7 - رئيس سازمان ثبت احوال كشور 8 – شش نفر از شخصيت‏ هاي ديني، سياسي، فرهنگي - اجتماعي، علمي، اقتصادي و حقوقي در سطح ملي به عنوان معتمدان مردمي به گونه ‌اي كه حتي ‌الامكان يك نفر از هر يك از حوزه ‌هاي مذكور در آن حضور داشته باشد.

به ‌منظور تعيين معتمدان مردمي هيأت اجرائي مركزي، وزير كشور در مجموع سي نفر از شخصيت‏ هاي ديني، سياسي، فرهنگي، اجتماعي، علمي، اقتصادي و حقوقي كشور را كه داراي صلاحيت ‏هاي مندرج در ماده (41) اين قانون باشند، به ‏عنوان معتمد به هيأت‏ مركزي نظارت معرفي مي‌ كند. پس از تأييد هيأت مركزي نظارت با رعايت تبصره هاي (1) و (2) اين ماده وزير كشور حداكثر ظرف يك هفته، جلسه ‏اي با حضور نماينده هيأت مركزي نظارت و حداقل دوسوم معتمدان مذكور تشكيل مي‏ دهد كه ضمن آن شش نفر معتمدان هيأت اجرائي مركزي با رأي مخفي و اكثريت نسبي معتمدان به‏ عنوان عضو اصلي و سه نفر عضو علي ‏البدل به ‏ترتيب آراء انتخاب مي‌ شوند.

وظايف هيأت اجرائي مركزي، علاوه بر مواردي كه در اين قانون برعهده آنها گذاشته شده است، به ‌شرح زير است: