قانون آئين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي

‌اول - تشكيل مجلس

محل مجلس شوراي اسلامي ايران محل تشكيل اولين مجلس خبرگان است كه قانون اساسي ايران در آن به تصويب رسيده است و هيچ محل ديگري براي تشكيل جلسات عمومي رسميت ندارد مگر با تصويب دو سوم نمايندگان حاضر در مجلس.

در مواقع اضطراري كه اجتماع و تشكيل جلسات در محل رسمي ممكن نباشد، محل جديد تشكيل جلسات بايد رسماً از طرف هيأت رئيسه به اطلاع نمايندگان برسد.

‌دوم - افتتاح مجلس ‌

نخستين جلسه هر دوره مجلس شوراي اسلامي طبق اصل شصت و پنجم (65) قانون اساسي با حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان رسميت مي يابد. در آغاز جلسه آيات (35) تا (42) سوره شوري تلاوت مي شود. پس از قرائت پيام مقام معظم رهبري مراسم سوگند انجام و در پايان جلسه، نمايندگان به منظور بزرگداشت بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني (ره) و شهيدان انقلاب اسلامي و اداي احترام و تجديد عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند يافت.

‌سوم - تشريفات سوگند ‌

نمايندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (67) قانون اساسي سوگند ياد مي كنند. متن سوگندنامه توسط رئيس قرائت مي شود و نمايندگان به حالت اجتماع در حال قيام آن را تكرار و پس از انجام مراسم تحليف، سوگندنامه را امضاء مي كنند. نمايندگان اقليت هاي ديني اين سوگند را با ذكر كتاب آسماني خود ياد خواهند كرد. نمايندگاني كه در جلسه نخست شركت ندارند بايد در اولين جلسه رسمي كه حضور پيدا مي كنند سوگند را بجا آورند و ذيل سوگندنامه را امضاء كنند.

جايگاهها

جايگاه نمايندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمايندگان به مجلس به حكم قرعه تعيين مي شود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه كشي هر شش ماه يكمرتبه تجديد مي شود. نمايندگاني كه در قرعه قبل در قسمت جلو مجلس بوده اند به حكم قرعه در قسمت دوم مجلس استقرار خواهند يافت. در دو رديف اول رئيس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضاي شوراي نگهبان و هيأت وزيران و معاونان امور مجلس و ديگر افراد مجاز طبق اين آيين نامه خواهند نشست و افراد مذكور بهيچوجه مجاز به نشستن در صندلي نمايندگان و يا تردد در محل استقرار نمايندگان نمي باشند.

خبرنگاران و تماشاچيان با داشتن كارت مخصوص همان جلسه و نيز مأمورين انتظامات مجلس در محل هاي مخصوص، حق حضور خواهند داشت و بايد در تمام مدت جلسه ساكت باشند و از هرگونه بي نظمي خودداري كنند. در غير اينصورت با دستور رئيس، تالار جلسه را ترك مي نمايند. در صورتي كه عمل آنان مستوجب تعقيبات كيفري بشود فرد خاطي با رعايت مقررات توسط مأمورين انتظامات مجلس توقيف و به مراجع صالحه تسليم خواهد شد.

هر يك از نمايندگان مي تواند در هر جلسه براي حداكثر سه نفر كه به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور كارت ورود به محل تماشاچيان را بنمايد. انتظامات مجلس موظف به صدور كارت براي آنان مي باشد.

سازمان اداري مجلس، با رعايت موازين تعيين شده از طرف هيأت رئيسه، براي خبرنگاران جرائد داخلي كه طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و براي خبرنگاران خارجي با معرفي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كارت موقت غيرقابل انتقال صادر مي نمايد.

‌پنجم - انتظام مجلس

حفظ انتظام وامنيت محوطه مجلس بعهده رئيس مجلس و در غياب او به عهده نواب رئيس است. هيچ مقام و قوه اي بدون اجازه رئيس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.

رئيس جمهور و معاونان او، وزيران به اجتماع يا به انفراد حق شركت در جلسات علني مجلس را دارند و مي توانند مشاوران خود را نيز همراه داشته باشند و رئيس قوه قضائيه براي شركت در مراسم تحليف رئيس جمهور در مجلس شركت مي كند و همچنين اعضاي شوراي نگهبان حق حضور در كليه جلسات رسمي مجلس را دارند و چنانچه طرح يا لايحه اي با قيد دو يا سه فوريت در دستور مجلس قرار گيرد اعضاء شوراي نگهبان بايد در آن جلسه شركت نمايند.

در صورتي كه مسؤولين اجرائي و قضائي از طرف رئيس مجلس براي دفاع و توضيح طرح و يا لايحه دعوت شده باشند، شركت آنان در جلسات مربوط به آن طرح و لايحه بلامانع است.

رئيس و دادستان ديوان محاسبات و معاونان امور مجلس وزراء و سازمان برنامه و بودجه و آن عده از كاركنان و مستخدمين مجلس كه حضور آنان در تالار جلسه ضروري باشد با اجازه هيأت رئيسه حق حضور در جلسات را دارند.

حمل هر نوع اسلحه براي كساني كه وارد ساختمان اصلي مجلس مي شوند مطلقاً ممنوع است.

هيأت‌ هاي رئيسه مجلس

الف - هيأت رئيسه سني

مسن ترين فرد از نمايندگان حاضر به عنوان رئيس سني و فرد بعدي به عنوان نايب رئيس و دو نفر از جوانترين نمايندگان حاضر به سمت منشي معين مي شوند و در جايگاه هيأت رئيسه قرار مي گيرند. در صورت تساوي سن، هيأت رئيسه سني با قيد قرعه از بين مسن ترين و جوانترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد. اعلام هيأت رئيسه سني با اداره كل قوانين مجلس است.

وظايف هيأت رئيسه سني، اداره جلسه افتتاحيه، انجام مراسم تحليف، اقتراع شعب و اجراي انتخابات هيأت رئيسه موقت است.

ب - هيأت رئيسه موقت ‌

انتخاب هيأت رئيسه موقت در دومين جلسه علني مجلس انجام خواهد شد. تركيب و طرز انتخاب آن مانند هيأت رئيسه دائم است، به جز اينكه اكثريت نسبي در انتخاب رئيس كافي خواهد بود. هيأت رئيسه موقت بلافاصله پس از انتخاب، با متن سوگندنامه هيأت رئيسه دائم مراسم تحليف را بجاي خواهد آورد.

وظايف هيأت رئيسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تأييد اعتبارنامه دو سوم نمايندگان و اجراي انتخابات هيأت رئيسه دائم و تمشيت امور اداري مجلس است.

ج - هيأت رئيسه دائم

پس از تصويب اعتبارنامه حداقل دو سوم مجموع نمايندگان، هيأت رئيسه موقت اقدام به انتخاب هيأت رئيسه دائم مي كند، اعضاء هيأت رئيسه دائم براي يكسال انتخاب مي شوند. مبناي تجديد انتخابات ساليانه، سالروز انتخابات هيأت رئيسه قبلي بوده و در صورتي كه با تعطيلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام مي گردد و مسووليت هيأت رئيسه جديد از سالروز انتخابات قبل تفويض خواهد گرديد.

هيأت رئيسه دائم مركب از رئيس، دو نايب رئيس، شش منشي و سه كارپرداز مي باشد.

انتخاب رئيس در نوبت اول با اكثريت مطلق آراء نمايندگان صاحب رأي است و انتخاب نواب رئيس، منشي ها و كارپردازان هر كدام جداگانه و با اكثريت نسبي و رأي مخفي و با ورقه خواهد بود. در صورتي كه در انتخاب رئيس در نوبت اول اكثريت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اكثريت نسبي كافي خواهد بود.

چنانچه آراء براي رئيس، نواب رئيس، منشي ها، كارپردازان با يكديگر برابر باشد، حسب مورد به قيد قرعه تعيين مي شوند.

در صورتي به فرد غايب در جلسه مي توان رأي داد كه قبل از تشكيل جلسه مربوط به انتخابات هيأت رئيسه، كتباً نامزدي خود را به اداره كل قوانين مجلس اعلام كرده باشد.

قبل از اخذ رأي براي هيأت رئيسه، اسامي داوطلبان به ترتيب وصول به هيأت رئيسه بدون بحث در جلسه علني اعلام خواهد شد.

اعضاء هيأت رئيسه دائم، پس از انتخاب، در حضور نمايندگان به ترتيب زير سوگند ياد مي كنند و موظف به رعايت دقيق مفاد آن مي باشند. بسم الله الرحمن الرحيم «من به عنوان عضو هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي در برابر قرآن مجيد به خداوند قادر متعال سوگند ياد مي كنم كه حداكثر توان خود را براي اجراء آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي با مراعات بي طرفي كامل در انجام وظايف بكار گيرم و از هرگونه اقدام مخالف آيين نامه اجتناب نمايم.»

نواب رئيس به ترتيب تعداد آراء به عنوان نايب رئيس اول و نايب رئيس دوم و در صورت تساوي آراء با قيد قرعه انتخاب مي شوند و در غياب رئيس مجلس به ترتيب، وظايف و اختيارات او را بر عهده خواهند داشت.

رئيس مجلس مي تواند حتي هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمي را به ترتيب به عهده نواب رئيس بگذارد.

اگر رئيس مجلس پيش از انقضاي مدت از رياست استعفاء دهد يا فوت شود نواب رئيس به ترتيب تقدم، جلسه را منعقد مي سازند و متن استعفاء نامه را قرائت يا فوت را اعلام مي دارند. در مورد فوت به احترام متوفي جلسه ختم مي شود و در هر صورت در جلسه بعد نايب رئيس جلسه را تشكيل مي دهد و رئيس جديد طبق آيين نامه داخلي مجلس انتخاب مي شود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاء نامه در مجلس و استماع توضيحات رئيس مستعفي و مذاكراتي كه نمايندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئيس جديد در جلسه بعد به عمل مي آيد، حداكثر توضيحات رئيس و مذاكرات نمايندگان يكساعت خواهد بود.

در مورد فوت يا استعفاء ساير اعضاي هيأت رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد انتخاب فرد يا افراد جديد به عمل آيد.

انتخاب رئيس و هر يك از اعضاء هيأت رئيسه جديد براي مدت باقيمانده از يكسال خواهد بود.

هيچيك از اعضاء هيأت رئيسه مجلس نمي تواند به عضويت كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و درصورتي كه هر يك از اعضاء اين كميسيون به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از كميسيون مستعفي شناخته شده و مطابق مراتب منظور در اين آيين نامه نسبت به تعيين كميسيون جديد اقدام خواهند نمود و همچنين نمي توانند به عنوان رئيس يا مخبر كميسيون هاي مجلس انتخاب گردند و در صورتي كه رئيس يا مخبر كميسيون ها به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از سمت خود در كميسيون مستعفي شناخته مي شوند.

وظايف و اختيارات رئيس مجلس عبارتند از : 1 - اداره جلسات مجلس به شرح مواد اين آيين نامه. 2 - نظارت بر كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس. 3 - امضاي كليه احكام استخدامي بر اساس آيين نامه استخدامي كاركنان مجلس و ساير قوانين و مقررات. 4 - امضاي كليه نامه هاي مربوط به امور قانون گذاري و پارلماني مجلس. 5 - حضور در نهادهاي قانوني كه رئيس مجلس عضو آنها است. 6 - ارائه گزارش كامل از تصميمات و اقدامات هيأت رئيسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهاي تابعه آن هر سه ماه يكبار به نمايندگان. 7 - ساير موارد مذكور در قانون اساسي و ديگر مقررات.

وظايف منشيان عبارتند از: 1 - مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و چاپ و توزيع آنها. 2 - قرائت طرحها و لوايح، پيشنهادها، نوشته ها و مطالبي كه بايد به اطلاع مجلس برسد. 3 - تنظيم پيشنهادهاي واصله از طرف نمايندگان به ترتيب وصول با قيد شماره. 4 - ترتيب اجازاتي كه نمايندگان در جلسه براي نطق مي خواهند، با رعايت حق تقدم و قيد شماره ترتيب.

وظايف و اختيارات هيأت رئيسه عبارتند از: 1 - مسؤوليت كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس. 2 - تصويب بودجه پيشنهادي ساليانه مجلس و ارجاع آن به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طي مراحل قانوني. 3- مشاركت در تصويب حقوق مالي نمايندگان طبق اين آيين نامه. 4 - انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس. 5 - نظارت بر انجام امور مربوط به گزارشها و چاپ و توزيع آنها. 6 - تهيه و تنظيم برنامه هفتگي مجلس. 7 - مسؤوليت و نظارت بر رعايت اوقات و مهلت هاي قانوني مذكور در اين آيين نامه. 8 - دعوت از وزيران و مسؤولان اجرائي و قضائي به مجلس. 9 - اعلام مراتب رد اعتبارنامه يا استعفاي نمايندگان به وزارت كشور. 10 - بررسي و حل و فصل مسائل و مشكلات كميسيون ها و شعب. 11 - حفظ شأن و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جايگاه قانوني نمايندگان. 12 - نظارت بر عملكرد نمايندگان منتخب مجلس در هيأت ها و مجامع و شوراها و دريافت گزارش آنان.

جلسات هيأت رئيسه با حضور حداقل دو سوم اعضاء كه رئيس يا يكي از نواب رئيس جزء آنان باشد رسميت مي يابد و مصوبات آن با رأي اكثريت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.

د - مسؤوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس

رئيس مجلس و ساير اعضاي هيأت رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آيين نامه در برابر مجلس مسؤوليت مشترك دارند.

هرگاه نمايندگان به كيفيت اداره جلسات يا ساير امور مجلس و نحوه ايفاي وظايف رئيس يا ساير اعضاء هيأت رئيسه معترض باشند، مي توانند طي تقاضاي كتبي با امضاي حداقل بيست و پنج نفر و يا به درخواست كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس از هيأت رئيسه، تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، مركب از رؤساي كميسيونهاي تخصصي و هيأت رئيسه و اعضاء كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس را درخواست نمايند. هيأت رئيسه مكلف است ظرف مدت سه روز نسبت به تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، اقدام نمايد. هيأت اخير مكلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبين معترضين، به موضوع رسيدگي نمايد. در صورتي كه اكثريت اعضاء هيأت رأي بر عدم صلاحيت فرد مورد اعتراض دادند عضويت وي در هيأت رئيسه تعليق مي گردد. گزارش هيأت در اين باره در جلسه غيرعلني مورد بررسي قرار مي گيرد و در اولين جلسه علني مجلس بدون بحث به رأي گيري گذاشته مي شود. در صورت رد عدم صلاحيت، عضو مزبور به كار خود ادامه خواهد داد و در غير اين صورت از سمت خود مستعفي شناخته مي شود و حق شركت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.

هيأت رسيدگي كننده به اعتراض، در ابتداي نخستين جلسه خود هيأت رئيسه اي را وفق مقررات مربوط به انتخاب هيأت رئيسه كميسيون ها، انتخاب مي نمايند. جلسات هيأت با حضور سه چهارم اعضاء رسميت مي يابد و مناط اعتبار تصميمات آن، رأي اكثريت مطلق حاضرين مي باشد.

نمايندگان معترض و اعضاء مورد اعتراض هيأت رئيسه مجلس، حق رأي در جلسه هيأت رسيدگي كننده به اعتراضات را ندارند.

رسيدگي فوق مانع از انجام وظايف قانوني كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي نسبت به طرز كار مجلس نخواهد بود و نمايندگان مي توانند از آن طريق نيز نسبت به عملكرد هيأت رئيسه نظارت و پيگيري نمايند.

شعب و كميسيون ها

الف - شعب ‌

پس از انجام مراسم تحليف، نمايندگان به حكم قرعه بطور مساوي به پانزده شعبه تقسيم مي شوند و افراد باقيمانده به ترتيب از شعبه اول به بعد، يك يك به شعب افزوده مي شوند. نمايندگاني كه بعداً سوگند ياد مي كنند به حكم قرعه به عضويت شعبي كه كسري دارند پذيرفته مي شوند. هر شعبه داراي يك رئيس، دو نايب رئيس، يك مخبر و دو منشي خواهد بود كه جداگانه با رأي مخفي با ورقه و با اكثريت نسبي بيش از يك سوم كل اعضاء شعبه، انتخاب مي شوند و در صورت تساوي به حكم قرعه عمل خواهد شد. نتيجه انتخابات با ذكر آراء طي گزارشي به وسيله مخبر به اطلاع مجلس مي رسد. مناط اعتبار براي رسميت جلسات شعب، حضور حداقل دو سوم اعضاء مي باشد و تصميمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اكثريت مطلق آراء عدة حاضر خواهد بود.

هر يك از شعب براي تمام دوره نمايندگي رسميت دارند و وظايف و اختيارات آنها عبارتند از: 1- رسيدگي به اعتبارنامه ها. 2- تعيين اعضاي كميسيون تحقيق. 3- تعيين اعضاي كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس. 4- بررسي و تشخيص صلاحيت نامزدهاي عضويت در كميسيون هاي تخصصي مجلس.

هر يك از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قيد اسامي حاضرين و غايبين و تأخيركنندگان به وسيله دبير شعبه تنظيم و تقديم هيأت رئيسه مجلس نمايند.

ب - كميسيون ها

مجلس داراي كميسيون هاي خاص شامل كميسيون تحقيق، تدوين آيين نامه داخلي مجلس، اصل نودم (90)، و كميسيون هاي تخصصي با محدوده وظايف مشخص به شرح مواد اين آيين نامه خواهد بود. تعداد اعضاء كميسيون تحقيق و كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس هر كدام پانزده نفر و ساير كميسيون هاي خاص و تخصصي بنا به تشخيص هيأت رئيسه و رؤساي شعب داراي حداقل نوزده و حداكثر بيست و سه نفر عضو خواهند بود.

كميسيونهاي خاص 1 - كميسيون تحقيق

به منظور بررسي اعتبارنامه هايي كه توسط شعب مورد تأييد قرار نگرفته و يا از سوي نمايندگان مورد اعتراض واقع شده است هر يك از شعب موظفند پس از تعيين هيأت رئيسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضاي خود را كه آگاهي بيشتري به مسائل حقوقي داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضاي اصلي و علي البدل كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را به هيأت رئيسه گزارش تا در جلسه علني قرائت گردد.

2 - كميسيون تدوين آيين‌ نامه داخلي مجلس

هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاء خود را كه واجد صلاحيت باشد براي تشكيل كميسيون تدوين آيين‌ نامه داخلي مجلس معين و نتيجه را‌به مجلس گزارش خواهد كرد. اين كميسيون طرحهاي مربوط به مواد آيين‌ نامه داخلي مجلس را رسيدگي كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مي‌ نمايد‌ تا مطابق آيين‌ نامه مورد بررسي قرار گيرد.

3 - كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي

به منظور اجراي اصل نودم (90) قانون اساسي كميسيوني بنام كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي تشكيل مي گردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد.

4 - كميسيون هاي تخصصي

هر يك از كميسيون‌ هاي تخصصي مجلس كه مطابق اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ گردند در محدوده تخصصي خود داراي وظايف و اختياراتي‌ به شرح زير مي‌ باشند:

بررسي، اصلاح و تكميل طرح‌ ها و لوايح قانوني و ارائه گزارش به مجلس شوراي اسلامي.

رسيدگي به طرح‌ هاي تحقيق و تفحص و انجام آن پس از تصويب مجلس شوراي اسلامي.

رسيدگي به لوايح بودجه ساليانه كل كشور.

بررسي و اظهارنظر در مورد لوايح برنامه‌ هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور.

بررسي چگونگي اجرا و نتايج حاصله از اجراي قوانين مصوب و تبصره‌ ها در رديف‌ هاي برنامه‌ هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و‌ بودجه‌ هاي ساليانه كل كشور و تهيه گزارش و تقديم آن به مجلس شوراي اسلامي.

كسب اطلاع از كم و كيف اداره امور كشور، دريافت و بررسي گزارشهاي عملكردي و نظارتي از دستگاههاي مختلف ذي‌ ربط به نمايندگي از سوي‌ مجلس شوراي اسلامي و تهيه گزارش جامع ساليانه كه در بر گيرنده مسير تحولات و پيشرفت‌ ها و عملكرد بخش‌ هاي تخصصي كشور و گوياي وضع‌اعمال حاكميت و مديريت در هر بخش باشد و ارائه آنها به مجلس شوراي اسلامي. اين گزارش‌ ها در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت مي‌ گردد.

بررسي و تصويب آزمايشي طرحها و لوايح و همچنين تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها و مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت كه طبق‌اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي به آنها محول مي‌ گردد. ‌

پاسخ دولت راجع به گزارشهاي كميسيون هاي تخصصي در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست كميسيون هاي تخصصي، موضوع گزارشهاي ياد شده جهت بررسي به كميسيون اصل نودم (90) ارسال و كميسيون مذكور نتايج بررسي خود را به مجلس ارائه خواهد كرد.

كميسيون هاي تخصصي مجلس مي توانند به تعداد كافي مشاور ذي صلاح ازطريق هيأت رئيسه به خدمت بگيرند.

كميسيون آموزش و تحقيقات براي انجام وظايف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومي، آموزش فني و حرفه اي، آموزش عالي، تحقيقات و فن آوري، مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.

كميسيون اجتماعي براي انجام وظايف محوله در محدوده امور اداري و استخدامي، كار، اشتغال، روابط كار و تعاون مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.

كميسيون اقتصادي براي انجام وظايف محوله در محدوده اقتصاد و دارائي، بازرگاني داخلي، بازرگاني خارجي مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود. ‌

كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست و روابط خارجي، سياست داخلي، شوراها، شهرداريها، اطلاعات و امنيت داخلي، دفاع و امنيت خارجي و ثبت احوال مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.

كميسيون انرژي براي انجام وظايف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نيروگاههاي آبي و برقي، انرژي اتمي و انرژي‌هاي نو‌ مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود.

كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات براي انجام وظايف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و ديوان محاسبات و امور مالي مجلس و آمار و خدمات عمومي فني مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.

كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف تخصصي در ماده (33) و (38) موظف است نسبت به امور زير اقدام‌ نمايد: 1 - نظارت و مراقبت بر اجراي مقررات بودجه و امور مالي مجلس و نحوه هزينه كردن آن. 2 - رسيدگي به عملكرد بودجه ساليانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريورماه سال بعد. اين گزارش جهت اطلاع نمايندگان چاپ مي‌ گردد. 3 - بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت درمورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراي اسلامي و ارائه گزارش ساليانه جهت چاپ و‌ توزيع بين نمايندگان. ‌

كميسيون بهداشت و درمان براي انجام وظايف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزيستي، تأمين اجتماعي و بيمه هاي اجتماعي و هلال احمر مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.

كميسيون صنايع و معادن براي انجام وظايف محوله درمحدوده صنايع، پست، مخابرات، معادن، پتروشيمي، صنايع هوافضا و ارتباطات‌ مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود. ‌

كميسيون عمران براي انجام وظايف محوله در محدوده راه و ترابري، مسكن، عمران شهري و عمران روستايي مطابق ضوابط اين‌ آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود. ‌

كميسيون فرهنگي براي انجام وظايف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعي، تربيت بدني‌ و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود. ‌

كميسيون قضائي و حقوقي براي انجام وظايف محوله در محدوده قضائي و حقوقي مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود.

كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي براي انجام وظايف محوله در محدوده كشاورزي، منابع آب، دام و طيور، شيلات، محيط زيست‌ و هواشناسي مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود.

5 - مقررات مشترك كميسيون‌ ها

به‌ منظور آشنايي نمايندگان با سوابق تحصيلي و كاري يكديگر اداره كل قوانين موظف است قبل از تشكيل شعب براي تعيين اعضاي‌ كميسيون‌ ها، اسامي نمايندگان به همراه تحصيلات (‌مستند) و تجربه و سابقه عضويت در كميسيون‌ ها (‌در صورتي كه سابقه نمايندگي داشته باشند) را‌ تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد. تشخيص صلاحيت اعضاء هر شعبه براي عضويت در كميسيون‌ هاي مجلس بر اساس پيشنهاد نماينده و رأي‌اكثريت نسبي اعضاء شعبه خواهد بود. هر نماينده ملزم است براي عضويت در يك كميسيون، حداقل دو كميسيون را به ترتيب اول و دوم پيشنهاد دهد. ‌

هيأت رئيسه پس از دريافت گزارش بدوي شعب دربارة نامزدهاي كميسيون هاي مجلس اين گزارش را تكثير و در ميان نمايندگان توزيع مي نمايد. چهل و هشت ساعت پس از اين توزيع، شعب مجدداً تشكيل جلسه مي دهند و با توجه به گزارش منتشر شده و بررسي همه اولويتها، دوباره نامزدهاي خود را براي هر كميسيون انتخاب و به هيأت رئيسه گزارش مي دهند. در صورتي كه تعداد افراد معرفي شده از طرف شعب براي هر كميسيون بيش از تعداد لازم باشد مجموع افراد معرفي شده براي هر كميسيون با دعوت يكي از نواب رئيس تشكيل جلسه مي دهند تا در مورد افراد مورد نياز در كميسيون به توافق برسند. در صورتي كه توافق لازم به عمل نيايد افراد مورد نياز هر كميسيون در جلسه اي با دعوت يكي از نواب رئيس با حق رأي و شركت روساي شعب با رعايت اولويتهايي مانند تخصص، تجربه و سابقة عضويت در آن كميسيون و با رأي مخفي تعيين خواهند شد.

نمايندگان مذكور حق شركت در جلسه فوق جهت دفاع از پيشنهاد خود را دارند اما رأي ‌گيري بدون حضور آنان صورت مي‌ گيرد مفاد اين‌ تبصره شامل رؤساي شعب نيز مي‌ باشد. ‌

بين افرادي كه رأي مساوي آورده و احتساب آنان به عنوان عضو يك كميسيون باعث افزايش سقف آن كميسيون مي‌ شود قرعه‌ كشي‌انجام مي‌ گيرد.

افرادي كه طبق اين ماده براي كميسيون اول مورد نظر خود انتخاب نشوند در كميسيون دوم موردتقاضاي خود، در صورتي كه از‌ متقاضيان اولويت درجه اول تكميل نشده باشد، قرارداده خواهند شد. اگر در اين مرحله نيز تعداد افراد بيش از تعداد مورد نياز كميسيون باشد مجدداً با‌رعايت اولويتهاي فوق الذكر و با رأي اكثريت هيأت رئيسه و روساي شعب براي كميسيون دوم انتخاب مي‌ شوند و كساني كه در اين مرحله نيز براي‌ كميسيون دوم مورد تقاضاي خود انتخاب نشوند به تشخيص اكثريت اعضاء جلسه مشترك فوق‌الذكر براي يكي از كميسيون‌ هاي ديگر مجلس تعيين‌ مي‌ گردند.

هريك از كميسيون هاي تخصصي مجلس موظف است از ميان اعضاي خود كميته و يا كميته هاي فرعي متناسب با موضوعات مربوط تشكيل دهد. كميته هاي فرعي داراي يك رئيس، يك نايب رئيس و يك منشي خواهند بود كه توسط اعضاي همان كميته انتخاب مي گردند. مصوبات كميته هاي فرعي بعد از تصويب در كميسيون رسميت خواهد داشت.

پس از انتخاب اعضاي كميسيون ها، هر كميسيون به رياست مسن ترين عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فوراً يك رئيس، دو نايب رئيس، يك مخبر و دو منشي با رأي مخفي با ورقه با اكثريت نسبي به مدت يكسال انتخاب مي نمايد.

اداره كل قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كاري و ميزان تحصيلات اعضاي هر كميسيون را قبل از انتخاب هيأت‌ رئيسه آن كميسيون در اختيار اعضاء قرار دهد.

مناط اعتبار براي رسميت جلسه كميسيون ها حضور حداقل دو سوم اعضاء مي باشد. مصوبات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عدة حاضر خواهد بود.

هر نماينده هر شش ماه مي تواند پس از گذشت شش ماه از آغاز كار هر دوره مجلس از طريق هيأت رئيسه تقاضاي تغيير كميسيون را بنمايد. اين تغيير و انتقال با موافقت اكثريت اعضاء كميسيون هاي ذي ربط انجام مي پذيرد.

هيأت رئيسه مجلس حداقل يك نفر از كارشناسان باتجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبير در اختيار هر كميسيون قرار مي دهد تا نسبت به امور كارشناسي و اداري مربوطه از قبيل ارتباط با هيأت رئيسه و ادارات مجلس و كميسيون ها و تنظيم و توزيع مراسلات، ضبط مذاكرات، بايگاني اوراق و پرونده ها، تسريع جريان امور دفتري و تهيه صورتجلسات و ساير امور اداري اقدام نمايد.

گزارش عملكرد كميسيون ها بايستي هر ماه يكبار به هيأت رئيسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضي به اطلاع نمايندگان برسد.

در صورتي كه نمايندگان از طرف كميسيون براي اداي توضيح در زمينه سؤال و يا پيشنهاد خود دعوت شوند موظف به شركت خواهند بود و عدم شركت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سؤال و يا پيشنهاد خواهد بود.

تمام اسناد و اوراق مربوط به اموري كه بايد در كميسيون ها بررسي شود از طرف هيأت رئيسه به آن كميسيون ارجاع مي شود. نمايندگان مي توانند آن اسناد را ملاحظه كنند، اسناد مزبور نبايد از كميسيون خارج گردد. اين اسناد به انضمام اسناد مذاكرات و اقدامات جاري كميسيون در محل كميسيون بايگاني و در پايان هر دوره به بايگاني مجلس منتقل مي شود.

پس از آنكه مجلس در باره طرح يا لايحه‌ اي رأي نهايي داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به ‌آن، در اداره كل قوانين مجلس‌ بايگاني مي‌ شود.

6 - ساير مقررات ‌

هر نماينده به جز رئيس مجلس، ملزم است عضويت يكي از كميسيون هاي تخصصي را بپذيرد و در صورت تمايل مي تواند در كميسيون هاي ديگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رأي شركت كند.

عضويت در كميسيون هاي تحقيق و تدوين آئين نامه داخلي مجلس مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود.

7 - كميسيون مشترك

8 - كميسيون ويژه

در مسائل مهم و استثنائي كه براي كشور پيش مي آيد و در اين خصوص تشكيل كميسيون ويژه اي براي رسيدگي و تهيه گزارش ضرورت پيدا مي كند، به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، اين كميسيون تشكيل مي شود. اعضاي كميسيون ويژه كه هفت تا پانزده نفر بنا به نظر پيشنهاد دهندگان خواهند بود، مستقيماً در جلسه علني توسط نمايندگان با رأي مخفي و اكثريت نسبي انتخاب خواهند شد. هيأت رئيسه كميسيون ويژه همانند ديگر كميسيون ها انتخاب خواهد شد.

امور اداري، مالي و خدماتي مجلس

كليه امور اداري مجلس اعم از مالي، استخدامي، سازماني، خدماتي و ساير امور اجرائي به عهدة هيأت رئيسه است كه بر طبق قوانين خاص مصوب مجلس توسط رئيس سازمان اداري تحت نظر رئيس مجلس اداره مي شود.

رئيس سازمان اداري به وسيلة كارپردازان پيشنهاد و پس از تصويب هيأت رئيسه با ابلاغ رئيس مجلس تعيين مي گردد.

وظايف كارپردازان عبارتند از: 1 - تنظيم برنامه ها و سياستهاي مالي، استخدامي، خدماتي، تبليغي و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئيس مجلس جهت طي مراحل بعدي. 2 - نظارت بر عملكرد رئيس سازمان و نحوه اجراي مصوبات هيأت رئيسه. 3 - نظارت بر روند تهيه و پيشنهاد بودجه ساليانه مجلس و پيگيري مراحل بعدي آن. 4 - نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنيه و اموال و مؤسسات مجلس. 5 - نظارت بر عملكرد مركز پژوهشها، مركز اسناد، كتابخانه و موزه مجلس كه طبق قوانين مربوط به خود تشكيل گرديده اند. 6 - پيگيري مشكلات نمايندگان و ارائه راه حل مناسب به هيأت رئيسه. 7 - نظارت بر ساير امور اداري و مالي و خدماتي مجلس.

سازمان اداري مجلس همه ساله بودجه سال بعد مجلس را در مهلت قانوني تهيه و پس از طي مراحل اظهارنظر و تصويب هيأت رئيسه و كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شوراي اسلامي از طريق رئيس مجلس جهت طي مراحل قانوني براي دولت ارسال مي دارد.

به منظور برقراري امكان ملاقات و ارتباط مردم با نمايندگان در مركز و حوزه هاي انتخابيه، هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي موظف است با استفاده از ساختمان ها و امكانات موجود و اعتبارات مصوب، زمينه رابطه مردم با نمايندگان را فراهم سازد.

در صورتي كه نمايندگان لازم بدانند بنا به پيشنهاد رئيس مجلس و يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس شوراي اسلامي، وزراء مكلف به حضور در مجلس مي باشند و هرگاه تقاضا كنند و مطلبي داشته باشند، مطالب آنان استماع مي شود.

شعب به موجب جدول حوزه هاي انتخابي مجلس شوراي اسلامي كه بر اساس حروف الفبا از طرف اداره كل قوانين مجلس با نظارت هيأت رئيسه تنظيم و توزيع مي شود، رسيدگي به اعتبارنامه ها را شروع و نسبت به مداركي كه در شوراي نگهبان مورد رسيدگي قرار نگرفته و يا پس از رسيدگي شوراي نگهبان بدست آمده است اتخاذ تصميم خواهد نمود و گزارش تصويب يا رد آن را از طريق هيأت رئيسه به مجلس تقديم مي دارند. هر شعبه براي تسريع در كار مي تواند يك يا چند شعبه فرعي تعيين كند كه اعضاي آن با قيد قرعه از بين منتخبين آن شعبه تعيين مي شوند، ولي رسيدگي نهايي در شعبه اصلي به عمل مي آيد و گزارش آن توسط مخبر شعبه طبق دستور جلسه به مجلس داده خواهد شد و در صورت غيبت مخبر و همچنين در صورتي كه مخبر شعبه در جلسه باشد، ليكن نخواهد درباره اعتبارنامه صحبت كند به ترتيب يكي از دو نايب رئيس يا منشيان وظيفه او را انجام خواهد داد.

هيأت رئيسه موظف است فهرست اعتبارنامه هاي ارجاعي به شعب را تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد. چنانچه نماينده اي به هر يك از اعتبارنامه ها معترض باشد، حداكثر ظرف مدت سه روز از تاريخ انتشار فهرست فوق الذكر اعتراض خود را كتباً به شعبه مربوطه تقديم مي دارد. شعبه موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از بررسي هر اعتبارنامه از معترضين جهت توضيح اعتراض خود دعوت به عمل آورد.

در صورت عدم حضور معترض يا معترضين در شعبه، حق طرح اعتراض در جلسه علني را نخواهند داشت مگر آنكه عدم حضور آنان به تشخيص هيأت رئيسه با عذر موجه بوده باشد و همچنين در صورتي كه شعبه در موعد مقرر از معترض يا معترضين دعوت به عمل نياورد، آنان مي توانند در جلسه علني اعتراض نمايند.

هيچ شعبه اي نمي تواند تقديم گزارش خود را بيش از دوازده روز از تاريخ دريافت پرونده به تعويق اندازد. در صورتي كه تأخير به حكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نايب رئيس شعبه مكلف است هيأت رئيسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هيأت رئيسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غير اين صورت به شعبه بعد ارجاع مي نمايد كه ظرف ده روز پس از دريافت پرونده، گزارش دهد.

گزارش هر يك از شعب درباره تأييد يا رد اعتبارنامه ها بدون ذكر دليل در مجلس قرائت مي شود. در صورتي كه گزارش شعبه مبني بر رد اعتبارنامه باشد و يا اينكه معترضين بر اعتبار خود باقي باشند، اعتبارنامه به كميسيون تحقيق ارجاع خواهد شد. در غير اين صورت اعتبارنامه مصوب تلقي گرديده و رئيس مجلس تصويب آن را اعلام مي نمايد.

كميسيون تحقيق ظرف حداكثر پانزده روز به دلائل و توضيحات كتبي شعب و معترضين (‌كه بايد ظرف پنج روز از تاريخ ارجاع ‌اعتبارنامه به كميسيون، به آن كميسيون فرستاده باشند) رسيدگي مي‌ كند و پس از استماع و بررسي توضيحات شفاهي معترضين و مدافعات كتبي يا‌ حضوري نماينده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال مي دارد. ‌در صورت عدم حضور عمدي نماينده مورد اعتراض در كميسيون و يا عدم ارسال مدافعات كتبي كميسيون مي‌ تواند بدون استماع مدافعات وي نظر‌ خود را به مجلس ارسال دارد. ‌

چنانچه اعتبارنامه نماينده اي از طرف شعبه يا نماينده اي مورد اعتراض قرار گرفته و به كميسيون تحقيق احاله شده باشد نظر كميسيون‌ مذكور در مجلس قرائت مي‌ شود. اگر گزارش كميسيون تحقيق مبني بر رد اعتبارنامه باشد مخبر كميسيون ادله رد اعتبارنامه را توضيح مي‌ دهد. در‌ صورتي كه گزارش مبني بر تأييد صحت اعتبارنامه باشد و يا در موعد مقرر گزارش ندهد، ابتدا مخبر شعبه معترض، ادله رد اعتبارنامه را توضيح مي‌ دهد‌و نماينده معترض حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت مي‌ كند و در صورتي كه معترضان متعدد باشند حداكثر تا سه نفر با توافق بقيه و‌ در صورت عدم توافق با قيد قرعه انتخاب مي‌ شوند و هر يك حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت مي‌ كنند. نماينده اي كه اعتبارنامه اش ‌مورد اعتراض قرار گرفته به مدت دو برابر وقت مخالفين مي‌ تواند صحبت كند و مي‌ تواند قسمتي از وقت خود را حداكثر به دو نفر از نمايندگان واگذار‌ نمايد.

چنانچه نماينده بدون عذر موجه (به تشخيص هيأت رئيسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وي براي دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش كميسيون تحقيق و صحبت معترض وارد رأي گيري مي شود.

در صورتي كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلائل موجه در جلسه حضور نداشته باشند مي توانند با اطلاع قبلي هيأت رئيسه، دلائل اعتراض خود را كتباً به نماينده ديگري تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.

اگر كميسيون تحقيق ظرف پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكرد، نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع گرديده، مي تواند طرح اعتبارنامه خود را همراه با ارائه دلايل عدم گزارش كميسيون تحقيق، از مجلس درخواست بنمايد. همچنين پانزده نفر از نمايندگان هم مي توانند چنين تقاضايي را از مجلس بنمايند. هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت اين درخواست را در مجلس مطرح نمايد. پس از استماع توضيح كميسيون، مجلس در اين مورد تصميم مي گيرد. در صورت موجه بودن علت تأخير، مجلس مي تواند مهلت را تا پانزده روز ديگر تمديد نمايد. در غير اين صورت، اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس مطرح مي گردد و نماينده معترض و در صورت نبودن معترض مخبر شعبه مربوطه دلائل عدم تأييد صحت اعتبارنامه از طرف شعبه را در جلسه بيان مي كند. پس از دفاع نماينده صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رأي گيري مي شود.

اخذ رأي نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفي و با ورقه مخصوص خواهد بود.

نمايندگاني كه هنوز اعتبارنامه آنان به تصويب نرسيده حق دادن رأي به جز در مورد اعتبارنامه نمايندگان و همچنين حق حضور در شعبه يا كميسيون تحقيق، هنگام رسيدگي به اعتبارنامه خود را ندارند. در صورتي كه از طرف شعبه يا كميسيون يا با تقاضاي خود براي اداي توضيحات دعوت شوند، حق رأي نخواهند داشت ولي حق اظهارنظر دارند.

مصونيت نمايندگان

بر طبق اصل هشتاد و ششم (86) قانون اساسي نمايندگان مجلس در مقام ايفاي وظايف نمايندگي در اظهارنظر خود كاملاً آزادند و نمي توان آنها را به سبب نظراتي كه در مجلس اظهار كرده اند يا آرائي كه در مقام ايفاي وظايف خود داده اند تعقيب يا توقيف كرد و يا از حقوق اجتماعي محروم نمود.

وظايف نمايندگي شامل نطق قبل از دستور، بحثهاي داخل دستور، بحثهاي جلسات كميسيون ها، اظهار نظراتي كه براي اعمال اصل هشتاد و چهارم (84) قانون اساسي انجام مي شود و ساير موارد نظارتي و قانوني است.

چنانچه به تشخيص هيأت رئيسه نماينده اي در سخنان خود در جلسه علني به كسي نسبت ناروا داده و يا هتك حرمت نمايد فرد مزبور مي تواند در دفاع از خود، به صورت مكتوب به اتهام وارده پاسخ گويد. پاسخ ارسالي در صورتي كه بيش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهين و افترا نباشد، در اولين فرصت در جلسه علني قرائت خواهد شد.

اگر در ضمن مذاكره صريحاً يا تلويحاً نسبت سوئي به يكي از نمايندگان داده شود يا عقيده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماينده مذكور براي رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه يا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعايت نوبت تا ده دقيقه اجازه نطق داده مي شود.

‌دوم - تعهدات نمايندگان

نمايندگان براساس مسؤوليت نمايندگي، متعهد و ملتزم به حفظ حيثيات مجلس و نمايندگان و رعايت نظم و نوبت و اجراء آيين نامه داخلي مي باشند. در مواردي كه نماينده اي رعايت تعهدات فوق را ننمايد اقدامات ذيل به ترتيب از طرف رئيس به عمل خواهد آمد : 1 - تذكر شفاهي در جلسه علني. 2 - اخطار در جلسه علني. 3 - احضار و توبيخ متخلف در جلسه هيأت رئيسه.

رئيس جلسه نسبت به نمايندگاني كه از موضوع مذاكره خارج مي شوند و يا بدون اجازه صحبت مي كنند وهمچنين نسبت به نمايندگاني كه به واسطه عدم رعايت آيين نامه داخلي يا به انحاء ديگر رعايت نظامات مجلس را نمي نمايند تذكر مي دهد.

در صورتي كه رئيس به يكي از نمايندگان دوبار تذكر داد و نماينده مجدداً از حدود نظم خارج گرديد، رئيس به او اخطار مي كند.

توبيخ كه سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس مي شود در موارد ذيل اجراء مي گردد: 1 - در صورتي كه نماينده اي پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود. 2 - در صورتي كه نماينده اي ظرف مدت يك ماه چهار مرتبه در جلسات متوالي يا شش مرتبه در مجموع مورد تذكر واقع شده باشد. 3 - كساني كه بيش از سه جلسه متوالي يا در مجموع پنج جلسه در يك ماه تأخير غيرمجاز داشته باشند.

حقوق نمايندگان

مقرري نمايندگان بر اساس قانون نظام هماهنگ پرداخت كاركنان دولت و مخارج سمت نمايندگي با پيشنهاد هيأت رئيسه و تصويب جلسه مشترك هيأت رئيسه و كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس براي هر سال تعيين و جهت درج در بودجه ساليانه كشور به دولت ابلاغ مي گردد. قبل از تصميم مجدد در هر دوره مطابق مصوبه دوره قبل عمل خواهد شد.

مأموريتها

مأموريتهاي رسمي فردي و جمعي نمايندگان براي شركت در سمينارها، اجلاسها و بازديدهاي فني و تخصصي در داخل و يا خارج از‌كشور با تصويب كميسيون ذي‌ ربط و تاييد هيأت رئيسه انجام خواهد شد. نتايج حاصل از ماموريت به آن كميسيون و هيأت رئيسه مجلس تسليم‌ مي‌ گردد.

‌پنجم - تعطيلات و مرخصيها ‌

تعطيلات تابستاني مجلس در هر سال سي روز است كه زمان آن با تشخيص مجلس تعيين مي شود. هيأت رئيسه مي تواند در تنظيم برنامه جلسات علني و كميسيون ها به گونه اي عمل كند كه نمايندگان در هر ماه يك هفته كاري هم براي رسيدگي به وظايف نمايندگي فرصت داشته باشند.

در صورت ضرورت، رئيس مجلس مي تواند با تقاضاي حداقل پنجاه نفر از نمايندگان و يا درخواست دولت، با ذكر دليل، در اوقات تعطيل، مجلس را بطور فوق العاده دعوت به انعقاد نمايد.

نمايندگان يك ماه در هر سال حق استفاده از مرخصي با حقوق را دارند. استفاده از مرخصي ضروري بدون حقوق نيز، با موافقت هيأت رئيسه، حداكثر يك ماه در سال خواهد بود و در صورت عدم استفاده مي توانند در سال هاي بعد استفاده نمايند.

اجازه مرخصي تمام مدت يك جلسه يا قسمتي از جلسات مجلس با موافقت هيأت رئيسه مجلس و در كميسيون ها و شعب با رؤساي كميسيون ها و شعب خواهد بود.

هيچيك از نمايندگان قبل از تحصيل مرخصي نمي تواند غيبت نمايد مگر با عذر موجه از قبيل بيماري يا حوادث غيرمترقبه.

غيبت نمايندگان

نماينده اي كه بيش از يكصد ساعت متوالي يا دويست و پنجاه ساعت غيرمتوالي از اوقات رسمي جلسات مجلس و كميسيون را بدون عذر موجه در يكسال غيبت نمايد، مستعفي شناخته خواهد شد. همچنين نماينده اي كه به علت ناتواني جسمي و يا بيماري بيش از چهار ماه در يكسال غيبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سي نفر از نمايندگان و تصويب دو سوم نمايندگان حاضر مبني بر عجز وي از ايفاي وظايف نمايندگي، سمت نمايندگي خود را از دست مي دهد.

تا يك هفته پس از اعلام رسمي مستعفي شناخته شدن نماينده، در صورتي كه خود وي يا نماينده ديگري به غيرموجه بودن غيبت اعتراض كند و آن را تسليم هيأت رئيسه نمايد، اين اعتراض در اولين فرصت در مجلس مطرح مي شود و پس از صحبت حداكثر دو مخالف و دو موافق (هريك به مدت پانزده دقيقه) در صورتي كه مجلس به موجه بودن غيبت نماينده مورد بحث رأي داد، غيبت موجه شناخته خواهد شد. يك نفر از هيأت رئيسه به عنوان موافق و نماينده مورد بحث به عنوان مخالف براي صحبت، حق تقدم خواهند داشت.

در صورتي كه نماينده مستعفي شناخته شده به غيرموجه بودن غيبت خود اعتراض كرده باشد ولي در موقع طرح نتواند و يا نخواهد در مجلس حضور يابد، مي تواند لايحه دفاعيه خود را براي طرح در مجلس حداكثر تا موقع طرح، تحويل مجلس نمايد. در اين صورت اين لايحه با حق تقدم در فرصت مقرر براي صحبت مخالفين توسط يكي از منشي ها قرائت خواهد شد. مدت قرائت لايحه حداكثر نيم ساعت خواهد بود.

به غيبت و تأخير غيرموجه حقوق تعلق نمي گيرد. ‌

محاسبه ساعات غيبت در كميسيون ها با رؤساي كميسيون ها و در جلسات رسمي مجلس با هيأت رئيسه مي باشد و در هر دو صورت، اعلان رسمي غيبت با هيأت رئيسه مجلس خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است غيبت و تأخير غيرموجه نمايندگان در كميسيون ها را هر ماه به اطلاع نمايندگان برساند.

غيبت، تأخير غيرموجه نمايندگان پيش از پايان جلسه مجلس اعلان و در صورت مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.

غيبت غيرموجه از دو جلسة كميسيون در حكم غيبت از يك جلسه رسمي مجلس مي باشد.

استعفا نماينده و نحوه بررسي آن ‌

هر نماينده كه اعتبارنامه او به تصويب رسيده است مي تواند از مقام نمايندگي استعفاء دهد. پذيرش استعفاء موكول به تصويب مجلس است.

نماينده تقاضاي استعفاء مدلّل خود را به عنوان رئيس مجلس مي نويسد و رئيس مجلس آن را در اولين جلسه علني و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور كار هفتة بعد مي گذارد. نماينده مي تواند قبل از شروع بررسي در مجلس تقاضاي استعفاء خويش را مسترد دارد.

بررسي تقاضاي استعفاء بدين ترتيب خواهد بود كه ابتدا تقاضاي استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضي استعفاء يا نمايندة ديگري به تعيين او تقاضاي دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضاي استعفاء و توضيح نمايندة متقاضي استعفاء حداكثر نيم ساعت است. مخالف يا مخالفين نيز حداكثر نيم ساعت مي توانند صحبت كنند و پس از آن رأي گيري به عمل مي آيد. در صورت تصويب تقاضاي استعفاء مراتب از طريق هيأت رئيسه به وزارت كشور اعلام مي شود تا طبق قانون انتخابات اقدام نمايد.