قانون آئين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي

تبصره 1 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) ـ در مواقع اضطرار كه تشخيص آن به عهده هيأت رئيسه مجلس است اگر تشكيل جلسات رسمي در محلهاي موضوع اين ماده ممكن نشود،از طرف هيأت رئيسه، محل ديگري تعيين مي شود و به اطلاع نمايندگان مي رسد. ادامه تشكيل جلسات در اين محل نيز با رأي اكثريت نمايندگان حاضر در جلسه رسمي است.

تبصره 2 (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) ـ رأي گيري موضوع اين ماده بعد از صحبت يك مخالف و يك موافق هر كدام حداكثر به مدت پنج دقيقه انجام مي شود.

هر يك از نمايندگان مي‌ تواند در هر جلسه براي حداكثر سه نفر كه به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور كارت ورود به محل تماشاچيان‌ را بنمايد.انتظامات مجلس موظف به صدور كارت براي آنان مي‌ باشد.

معاونت اجرائي مجلس، با رعايت موازين تعيين شده از طرف هيأت رئيسه، براي خبرنگاران جرائد داخلي كه طبق قانون مطبوعات‌ اجازه انتشار دارند و براي خبرنگاران خارجي با معرفي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كارت موقت غيرقابل انتقال صادر مي‌ نمايد.

ساير مسؤولين دستگاه هاي اجرائي و قضائي اعم از دولتي يا غيردولتي كه از طرف هيأت رئيسه براي دفاع و توضيح طرح يا لايحه دعوت شده اند مي توانند در جلسات مجلس شركت نمايند.

رئيس و دادستان ديوان محاسبات، معاون امور مجلس هريك از وزيران و آن عده از كاركنان مجلس كه حضور آنان در صحن مجلس ضروري باشد و معاونين امور مجلس ديگر دستگاه ها و نهادها با اجازه هيأت رئيسه حق حضور در جلسات را دارند. اين افراد مي توانند در جلساتي كه موضوع دستور مجلس مرتبط با وزارتخانه و سازمان آنها باشد شركت نمايند.

الف - هيأت رئيسه سني

ب - هيأت رئيسه موقت ‌

ج - هيأت رئيسه

د - مسؤوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس

نمايندگاني كه داوطلب عضويت در هيأت ‌رئيسه هستند، بايد حداكثر تا پايان وقت اداري روز افتتاحيه مجلس براي ثبت‌ نام به هيأت ‌رئيسه سني مراجعه كنند و اين موضوع قبلاً بايد به اطلاع نمايندگان برسد. هيأت‌ رئيسه سني موظف است شرح حال و سوابق داوطلبان را به‌ ‌همراه تصاوير آنان تهيه كند و در دومين جلسه علني و قبل از برگزاري انتخابات هيأت ‌رئيسه در اختيار نمايندگان قرار دهد.

چنانچه اعتبارنامه نماينده‌ اي كه براي هيأت ‌رئيسه انتخاب شده‌ است به تصويب مجلس نرسد، براي تعيين جايگزين وي مجدد رأي ‌گيري به عمل مي‌ آيد.

پس از تشكيل هيأت ‌رئيسه، گزارش شعب پانزده‌ گانه در مجلس قرائت و تصويب اعتبارنامه ‌ها اعلام مي‌ شود.

چنانچه آراء براي رئيس، نواب رئيس، دبيران، ناظران با يكديگر برابر باشد، حسب مورد به قيد قرعه تعيين مي‌شوند. ‌

در صورتي به فرد غايب در جلسه مي‌توان رأي داد كه قبل از تشكيل جلسه مربوط به انتخابات هيأت رئيسه، كتباً نامزدي خود را به‌ معاونت قوانين مجلس اعلام كرده باشد.

رئيس مجلس مي‌تواند حتي هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمي را به ترتيب به عهده نواب رئيس بگذارد.

در مورد فوت يا استعفاء ساير اعضاي هيأت رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد انتخاب فرد يا افراد جديد به عمل آيد.

انتخاب رئيس و هريك از اعضاي هيأت رئيسه جديد براي مدت باقيمانده از يكسال خواهد بود. ‌

جلسات هيأت رئيسه با حضور حداقل دو سوم اعضاء كه رئيس يا يكي از نواب رئيس جزء آنان باشد رسميت مي‌يابد و مصوبات آن با‌ رأي اكثريت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود. ‌

هيأت رسيدگي كننده به اعتراض، در ابتداي نخستين جلسه خود هيأت رئيسه‌ اي را وفق مقررات مربوط به انتخاب هيأت رئيسه ‌كميسيون‌ ها، انتخاب مي‌ نمايند. جلسات هيأت باحضور سه چهارم اعضاء رسميت مي‌ يابد و مناط اعتبار تصميمات آن، رأي اكثريت مطلق حاضرين‌ مي‌ باشد.

نمايندگان معترض و اعضاء مورد اعتراض هيأت رئيسه مجلس، حق رأي در جلسه هيأت رسيدگي كننده به اعتراضات را ندارند.

رسيدگي فوق مانع از انجام وظايف قانوني كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي نسبت به طرز كار مجلس نخواهد بود و نمايندگان‌ مي‌ توانند از آن طريق نيز نسبت به عملكرد هيأت رئيسه نظارت و پيگيري نمايند. ‌

تبصره4(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) ـ نحوه رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف رئيس كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي و نيز رئيس و دادستان ديوان محاسبات و همچنين ساير نمايندگان مجلس كه با رأي مجلس انتخاب مي شوند ولي در اين آيين نامه براي رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف آنان روشي مشخص نشده است طبق اين ماده است.

تبصره5 (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) ـ چنانچه ده نفر از نمايندگان به عملكرد هر يك از نمايندگان منتخب مجلس در هيأتها، مجامع و شوراهاي غيراستاني و غيرشهرستاني معترض باشند، طبق اين ماده به عملكرد آنان رسيدگي مي شود.

الف - شعب ‌

ب - كميسيون‌ها

1 - كميسيون تحقيق

2 - كميسيون آيين‌ نامه داخلي مجلس

3 - كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي

4 - كميسيون‌هاي تخصصي

5 - مقررات مشترك كميسيون‌ها

6 - ساير مقررات ‌

7 - كميسيون مشترك

8 - كميسيون ويژه

پس از تعيين اعضاي كميسيون هاي تخصصي مطابق فرآيند مقرر در اين قانون، چنانچه اعضاي كميسيون هاي تخصصي مطابق فرايند مقرر در اين قانون، چنانچه اعضاي كميسيون تخصصي به حداقل نصاب مذكور در اين ماده نرسد، هيأت مشترك متشكل ار اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي و هيأت رئيسه مجلس مكلف است، ظرف حداكثر يك هفته پس از اجراي تبصره (3) ماده (37) اين قانون، حداقل اعضاي آن كميسيون را كه نمي تواند كمتر از ده نفر باشد، براي يكبار در همان دوره تعيين نمايد.

تعيين مصاديق و تهيه شرح وظايف و اختيارات كميسيونها با رعايت كليت آيين ‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي توسط هيأت رئيسه مجلس يا هر يك از كميسيونها و يا حداقل پنجاه‌ نفر از نمايندگان پيشنهاد مي ‌شود و پس از تصويب در جلسه مشترك هيأت رئيسه مجلس، اعضاي كميسيون آيين‌ نامه داخلي و رؤساي كميسيونهاي تخصصي اجراء مي ‌شود. جلسه مشترك فوق‌ الذكر به رياست ‎رئيس يا يكي از نواب رئيس مجلس و با حضور حداقل دو سوم اعضاء رسميت مي‌ يابد و مصوبات آن با رأي حداقل دو سوم اعضاء حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع نمايندگان خواهد رسيد.

رئيس كميسيون با پيشنهاد هيأت رئيسه مجلس از بين اعضاء ثابت كميسيون و با رأي مجلس براي مدت يك سال انتخاب مي گردد.

اعضاء ثابت كميسيون نبايد عضو كميسيون هاي تخصصي مجلس باشند.

بررسي طرح ها و لوايح ارجاعي و گزارش آن به مجلس شوراي اسلامي.

بررسي و تصويب آزمايشي طرحها و لوايح و همچنين تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها و مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت كه طبق‌اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي به آنها محول مي‌گردد.

رسيدگي به درخواست هاي تحقيق و تفحص

رسيدگي به سؤال نمايندگان از رئيس جمهور و وزيران

بررسي موارد ارجاعي از لوايح برنامه توسعه و بودجه سالانه و گزارش آن به كميسيون تلفيق.

كسب اطلاع از كم و كيف اداره امور كشور، دريافت و بررسي گزارش هاي عملكردي و نظارتي از اجراء قوانين مربوط به دستگاه هاي ذي ربط.

كميسيون ها رأساً يا با تقاضاي حداقل ده نفر از نمايندگان مي توانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه با تخلفات يا سوء مديريت، با دعوت از مسؤولين ذي ربط موضوع را بررسي نموده و گزارش آن را به هيأت رئيسه ارائه نمايند در صورتي كه درخواست بررسي از سوي نمايندگان باشد حداكثر پنج نفر از آنها مي توانند در تهيه گزارش با كميسيون، مشاركت نمايند هيأت رئيسه مي تواند گزارش مذكور را در دستور كار مجلس قراردهد. در اين صورت سخنگو كميسيون و نماينده دولت هركدام به ميزان پانزده دقيقه و شش نفر از نمايندگان به قيد قرعه از بين متقاضيان هر كدام به ميزان پنج دقيقه، نظرات خود را بيان مي نمايند. هرگاه كميسيون همراه با گزارش پيشنهادهايي براي تصويب به مجلس ارائه نمايد با رعايت مفاد آئين نامه داخلي در دستور حداكثر دو هفته بعد مجلس قرارخواهد گرفت و مطابق آئين نامه داخلي رسيدگي مي شود نمايندگان مي توانند پيشنهادهاي خود را تا (48) ساعت پس از پايان قرائت گزارش به كميسيون تحويل نمايند. كميسيون تا يك هفته گزارش نهايي خود را به مجلس ارائه مي دهد.در صورتي كه كميسيون در گزارش خود، در مورد ناكارآمدي مسؤول ذي ربط دلايلي ارائه نمايد مراتب توسط هيأت رئيسه به بالاترين مقام مسؤول مذكور براي اقدام مقتضي اعلام مي گردد.

تهيه گزارش موردي و سالانه در خصوص امور اجرائي دستگاه ها و نحوه اجراء قوانين به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه و ارائه نكات مثبت، منفي و پيشنهاد نحوه اصلاح آن و تقديم گزارش به مجلس جهت قرائت.

پاسخ دولت راجع به گزارشهاي كميسيون‌هاي تخصصي در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب‌درخواست كميسيون‌هاي تخصصي، موضوع گزارشهاي ياد شده جهت بررسي به كميسيون اصل نودم (90) ارسال و كميسيون مذكور نتايج بررسي خود‌را به مجلس ارائه خواهد كرد.

كميسيون‌هاي تخصصي مجلس مي‌توانند به تعداد كافي مشاور ذي‌ صلاح به ويژه از ميان نمايندگان ادوارگذشته كه در مسائل كميسيون صاحب تخصص و تجربه باشند از طريق هيأت رئيسه به خدمت بگيرند.

كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف تخصصي در ماده (33) و اين ماده موظف است نسبت به امور زير اقدام‌نمايد: 1 - نظارت و مراقبت بر اجراي مقررات بودجه و امور مالي مجلس و نحوه هزينه كردن آن. 2 - رسيدگي به عملكرد بودجه ساليانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريور ماه سال بعد. اين گزارش جهت اطلاع نمايندگان چاپ مي‌گردد. 3 - بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت درمورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراي اسلامي و ارائه گزارش ساليانه جهت چاپ و‌ توزيع بين نمايندگان. 4 - معرفي دو نامزد به‌ عنوان رئيس ديوان محاسبات و دو نامزد به‌ عنوان دادستان ديوان محاسبات جهت انتخاب يكي از آنها توسط مجلس شوراي اسلامي.

برخورداري از مدرك تحصيلي كارشناسي ارشد و بالاتر، سابقه خدمت در مقامهاي مديريتي موضوع ماده (71) قانون مديريت خدمات كشوري مصوب 8 /7 /1386 و همطرازان آنان و حداقل بيست سال سابقه كار، از شرايط احراز سمت رئيس و دادستان ديوان محاسبات است.

نحوه انتخاب نامزدهاي رياست و دادستان ديوان محاسبات در كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات طبق آيين‌ نامه ‌اي است كه توسط كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات تهيه مي ‌شود و به ‌تصويب كميسيون آيين‌ نامه داخلي مي ‌رسد.

فرم امتيازبندي و دستورالعمل اجرائي اين ماده، بر اساس شاخص هاي: تحصيلات، سوابق اجرائي مرتبط و نمايندگي مجلس و سابقه عضويت در كميسيون، ظرف مدت سه ماه از تاريخ تصويب اين قانون توسط هيأت رئيسه مجلس تهيه مي شود و به تصويب جلسه مشترك هيأت رئيسه و كميسيون آيين نامه داخلي مي رسد.

به منظور آشنايي نمايندگان با سوابق يكديگر، معاونت قوانين موظف است همزمان با شروع فعاليت شعب، اسامي نمايندگان را به همراه تحصيلات، سوابق اجرائي و سابقه عضويت در كميسيون ها (در صورت برخورداري از سابقه نمايندگي) تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد.

پس از اعلام اسامي اعضاي كميسيون هاي تخصصي، در صورتي كه هر يك از نمايندگان به كميسيون انتخاب شده اعتراض داشته باشد،مي تواند ظرف مدت بيست و چهار ساعت اعتراض خود را مكتوب به هيأت رئيسه مجلس تقديم كند تا هيأت مشترك فوق الذكر با استماع نظرات معترضان و بررسي اعتراض هاي واصله نسبت به تعيين نهائي اعضاي كميسيون هاي تخصصي تا چهل و هشت ساعت پس از انقضاي مهلت اعتراض، اقدام كند.

بين افرادي كه رأي مساوي آورده و احتساب آنان به عنوان عضو يك كميسيون باعث افزايش سقف آن كميسيون مي‌ شود قرعه‌ كشي‌ انجام مي‌ گيرد.

امتيازبندي و تعيين اعضاي هر كميسيون به ترتيب از كميسيون هايي كه بيشترين متقاضي دارد، انجام مي شود و پس از تكميل اعضاي كميسيون هاي مذكور، نمايندگان بازمانده از اولويت اول انتخابي خود، با متقاضيان اولويت اول كميسيون بعدي امتيازبندي و تعيين كميسيون مي شوند.

نمايندگاني كه درهيچ يك از اولويت هاي خود انتخاب نشده اند موظفند از ديگر كميسيون هاي تكميل نشده در اولويت ديگر تعيين نمايند.

پس از تعيين اعضاي كميسيون هاي تخصصي، چنانچه به هر دليل در حين دوره، نماينده جديدي به مجلس راه يابد، براي تعيين كميسيون تخصصي وي مطابق فرآيند مذكور اقدام مي شود، چنانچه ظرفيت كميسيون مورد تقاضا تكميل باشد، در صورتي كه امتياز مكتسبه وي براي كميسيون مورد درخواست، از ميانگين امتياز مكتسبه سه نماينده آخر پذيرفته شده در همان كميسيون بيشتر باشد، رعايت سقف مقرر در ماده (38) اين قانون الزامي نيست و حداكثر دو نماينده به سقف تعداد اعضاي كميسيون مي تواند اضافه گردد. در صورت ايجاد ظرفيت جديد در كميسيون ها به دليل استعفاء، فوت و يا امثال آن تعيين عضو جديد مطابق اين تبصره با كسب امتيازات لازم صورت مي گيرد.

معاونت قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كاري و ميزان تحصيلات اعضاي هر كميسيون را قبل از انتخاب هيأت‌رئيسه آن كميسيون دراختيار اعضاء قرار دهد.

عضويت در كميسيون‌هاي تحقيق و تدوين آيين‌ نامه داخلي مجلس مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود.

تبصره2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) ـ چنانچه نمايندگان عضو كميسيونهاي خاص در سال سي ساعت غيبت اعم از موجه و غيرموجه داشته باشند ادامه عضويت آنها در كميسيون منوط به موافقت اكثريت اعضاء آن كميسيون خاص است. اين موافقت با رأي گيري با ورقه انجام مي شود.

هيأت رئيسه مجلس مي تواند طرح ها و لوايحي را كه در حوزه مسائل مربوط به كميسيون ويژه تشخيص دهد به آن كميسيون ارجاع نمايد.

رئيس مجلس مي تواند بخشي از وظايف و اختيارات خود را به بعضي از اعضاي هيأت رئيسه، معاونين قوانين، نظارت و اجرائي يا مسؤولين ذي ربط تفويض نمايد.

اساسنامه سازمان ها، نظام مالي و ساختار تشكيلات مربوط به مجلس شوراي اسلامي به جز امور قانونگذاري و همچنين ضوابط اجرائي و دستورالعمل هاي كليه اختيارات موضوع اين ماده به تصويب كميسيون آ‌يين ‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي خواهد رسيد.

تبصره (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) ـ در هر دوره مجلس، نمايندگان مي ‌توانند حداكثر پنج نفر از كاركنان يا كارشناسان دستگاههاي مشمول ماده (5) قانون مديريت خدمات كشوري را براي به ‌كارگيري در دفتر ارتباطات مردمي جهت امور مشاوره‌ اي، اداري و خدماتي از دستگاه ذي ‌ربط درخواست نمايند. در اين صورت با هماهنگي دستگاه مبدأ، درخواست مأموريت افراد موردنظر معمول و شخص يا اشخاص مزبور به دفتر ارتباط مردمي نماينده، مأمور مي‌ شوند. حقوق، مزايا، حق مأموريت و اضافه ‌كار اين مأموران طبق قوانين و مقررات مربوطه برعهده دستگاه مأموركننده مي‌ باشد و ميزان اضافه كار تا سقف مصوب اداره مربوطه و مأموريت ماهيانه و مرخصي استفاده شده توسط رئيس دفتر نماينده به دستگاه ذي ‌ربط اعلام مي ‌شود. افزايش كليه حقوق قانوني اين مأموران از جمله ارتقاء ، افزايش حقوق سنواتي، افزايش گروه و رتبه و ساير موارد مشابه در دوران مأموريت اين افراد همانند ساير كاركنان دستگاه ذي ‌ربط مي ‌باشد. تعداد افراد مورد نياز هر حوزه انتخابيه با توجه به تعداد نمايندگان، تعداد شهر و روستا، جمعيت و وسعت، شرايط اقليمي و جغرافيايي و ساير قابليت‌هاي هر حوزه توسط كميسيون آ‌يين ‌نامه داخلي مجلس تعيين مي ‌شود. پس از اعلام پايان مأموريت، دستگاه ذي ‌ربط موظف است اين افراد را حداقل در پست سازماني قبل از مأموريت و يا پست همطراز به كار گيرد. اين مصوبه نافي تبصره (3) ماده (2) قانون استخدامي كاركنان مجلس شوراي اسلامي مصوب 23/ 8/ 1372 مجلس شوراي اسلامي نمي ‌باشد.

هيأت رئيسه مجلس مي تواند تمام يا بخشي از يك جلسه مجلس را براي رسيدگي به امور مهم و اساسي كشور اختصاص دهد.

دستور اين جلسات و چگونگي اداره آن توسط هيأت رئيسه تعيين خواهد شد.

شعبه موظف است عدم رسيدگي شوراي نگهبان به موضوع مورد اعتراض يا حادث شدن آن بعد از اعلام صحت انتخابات را احراز كند.

گزارش هر شعبه توسط سخنگو در مجلس قرائت مي شود و در صورت عدم امكان، به ترتيب رئيس و يا يكي از نواب رئيس يا دبيران وظيفه او را انجام مي دهد.

شعبه موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از بررسي اعتبارنامه از معترض يا معترضان جهت توضيح اعتراض و از نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته جهت دفاع دعوت به عمل آورد. عدم حضور هر يك از آنان مانع رسيدگي نيست. معترض يا معترضان در صورت عدم حضور غيرموجه در شعبه، در جلسه علني حق اعتراض ندارند. موجه ‌بودن عدم حضور بايد به تأييد هيأت ‌رئيسه مجلس برسد. اگر عدم حضور، موجه بود فقط يك بار ديگر جلسه شعبه ظرف مدت پنج روز مجدداً تشكيل مي ‌شود و نظر خود را اعلام مي ‌كند.

در صورتيكه تعداد معترضان بيش از سه نفر باشد، مي‌ توانند سه نفر را به‌ صورت مكتوب معرفي كنند تا در شعبه و كميسيون تحقيق جهت ارائه توضيحات لازم حضور يابند.

كميسيون تحقيق موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از رسيدگي به اعتبارنامه از معترض يا معترضان و نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است دعوت به عمل آورد.

در صورتي كه كميسيون تحقيق ظرف مدت پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكند، نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده‌ است يا پانزده‌ نفر از نمايندگان مي توانند طرح اعتبارنامه را در صحن مجلس از هيأت رئيسه درخواست كنند و هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت گزارش شعبه را در دستور كار مجلس قرار دهد تا مطابق اين ماده مورد رسيدگي قرار گيرد. به جاي نظر كميسيون، نظر شعبه به مدت پانزده دقيقه مطرح مي ‌شود.

در صورتي كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلائل موجه در جلسه حضور نداشته باشند مي‌ توانند بااطلاع قبلي هيأت رئيسه، دلائل‌ اعتراض خود را كتباً به نماينده ديگري تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد. ‌